6. Мәмілелер:ұғымы, түрлері

ҚР азаматтық кодексінің бабында көрсетілгендей, мәмілелер дегеніміз азаматтар мен заңды тұлғалардың азаматтық құқықтары мен міндеттерін белгілеуге, өзгертуге немесе тоқтатуға бағытталған әрекеттер. Мәміле ауызша, жазбаша не болмаса конклюдетті әрекет арқылы және үндемеу сияқты нысандарда болады. Азаматтық құқық саласында мәмілелердің бірнеше түрлері бар. Мәміле жасауға араласатын тараптардың санына байланысты біржақты, екіжақты және көпжақты мәмілелер болып бөлінеді. Заңнамалар мен тараптардың келісімі бойынша мәміле жасау үшін бір жақтың еркі ғана қажет әрі жеткілікті болатын мәмілені біржақты мәміле деп атаймыз. Екі жақтың да еркі мен келісімі міндетті болып табылатын мәміле екіжақты мәміле д.а. Екі және одан да көп тараптардың еркі мен келісімі талап етілетін мәміле көпжақты д.а.

Бір жақ екінші жаққа көрсеткен қызметі, жұмысы үшін ақы алатын мәміле ақылы мәміле, керісінше болса, ақысыз мәміле д.а.

Мәміленің жасалу уақытына байланысты нақты және келісімді болып бөлінеді. Мәміленің талабына байланысты белгілі бір заттың, мүліктің берілуіне байланысты жасалатын мәміле нақты мәміле д.а. Келісімді мәміленің жасалуы үшін сол мәмілені жасау туралы тараптардың өзара келісімге келуі жеткілікті болады.

Мәміленің негізінің маңыздылығына байланысты каузалды және абстрактілі мәмілелер болады. Каузалды мәміле негізіне байланысты туатындықтан, соған тәуелді болады. Абстрактілі мәміледе керісінше, мәміленің негізі есепке алынбайды, егер мәміле сол мәміле жасаушының түпкілікті еркін білдірсе.

Мерзімді және мерзімсіз мәмілелер болады. Мерзімсіз мәміледе оның күшіне ену не күшінің аяқталу мерзімдері көрсетілмейді. Мерзімді мәміледе, мәміленің күшіне кіретін уақыты ғана не мерзімінің аяқталатын уақыты ғана немесе екі мерзімі де қатар көрсетілуі мүмкін. Егер тараптар құқықтар мен міндеттердің туындауын басталу-басталмауы белгісіз мән-жайға байланысты етіп қойса, бұндай мәміле кейінге қалдырылатын шартпен жасалатын шартты мәміле деп есептеледі. Нысаны биржадағы айналысқа жіберілген мүлік болып табылатын және тиісті биржалар туралы ҚР-ның заңдары мен биржалық сауда ережелеріне сәйкес онымен сауда саттық жүргізуге қатысатындармен жасалатын мәмілелер биржалық мәмілелер д.а.

7. Жер құқығының субъектілері мен объектілері.

Жерге меншік құқығын және өзге де құқықтарды жүзеге асыра отырып, жер ресурстарын басқаруға, жекелеген субъектілерге жер учаскелерін бекітіп беруге байланысты жерді пайдалану мен қорғау жөніндегі құқықтық қатынастар жер құқығы қатынастары деп аталады. Жер құқығы – жер қатынастарын реттейтін, мемлекет орнатқан, құқықтың бір саласы болып табылатын құқықтық нормалардың жиынтығы. Жер құқық қатынастарының объектісі - ҚР аумағының шегіндегі бүкіл жер, онда орналасқанына және олардың жекелеген субъектілерге бекітіліп берілуінің құқықтық негіздеріне қарамастан жекелеген жер учаскелері, сондай-ақ жер учаскелері мен жер үлестеріне құқықтар. Жер құқығы қатынастарының субъектілері жер құқығы қатынастарына қатысушылар болып табылатын және соған орай құқықтары бар әрі осы құқық қатынасында міндеттер атқаратын жеке және заңды тұлғалар, сондай-ақ мемлекеттер.

Субъектілері:

- мемлекет;

- жеке тұлғалар;

- мемлекеттік және мемлекеттік емес заңды тұлғалар;

- шетел азаматтары.