Беларускі бурштын

Чалавеку бурштын вядомы з часоў неаліту – 6 тысяч гадоў назад. Ён мае дзесяткі колераў, сотні адценняў, таноў і паўтаноў, якія зусім непрыкметна пераходзяць адзін у адзін. Але кожны кавалачак яго ў руках умельцаў ператвараецца ў чароўны, сапраўды казачны. Вось з-за гэтых якасцей лёгкасці апрацоўкі бурштын з’яўляецца каштоўным матэрыялам для стварэння унікальных мастацкіх твораў, якія ўпрыгожваюць побыт чалавека.

Існуе больш як 30 мясцовых назваў бурштыну. Персы называлі яго кахруба (выкрадальнік смалы), немцы – берэнштэйн (гаручы камень), грэкі – электрон, літоўцы – дзінтарыс, венгры – гінтарыс, іспанцы і італьянцы – амбра, старажытныя яўрэі – лін­гурый, рускія – антар, марскі ладан, алтар, латыр, латыр-камень, сонечны камень, смала вякоў.

За апошні час цікавасць да бурштыну ўзрасла. Яго пачалі прымя-няць ў медыцыне, сельскай гаспадарцы, лакавай пра­мысловасці і інш.

Сярод многіх цікавых уласцівасцей бурштыну ёсць адна, якая акружыла яго на ранніх этапах развіцця чалавецтва мноствам легенд і павер’яў, – гэта здольнасць беражліва захоўваць форму рэштак флоры і фауны далёкіх часоў, якія трапілі ў яго. З-за гэтага бурштыну прыпісвалі розныя боскія якасці: адны лічылі, што ў ім знаходзіцца таямнічая сіла, якая паглынае шкодныя рэчывы, іншыя надзялялі ўласцівасцю дарыць людзям бессмяротнасць, трэція верылі ў тое, што камень вылечвае ад хвароб.

Вось чаму з бурштыну выраблялі не толькі ўпрыгажэнні і прадметы раскошы, а таксама пацеркі, распяцці, а на Усходзе выразалі фігуры бажкоў, амулеты. Дым запаленага бурштыну выкарыстоўвалі для дэзінфекцый. Эфіопы і егіпцяне прымянялі яго пры бальзаміраванні. (Г. Емяльянаў)

Тэкст 2.

Лазеры служаць чалавеку

Лазеры. Перш за ўсё давайце высветлім, што гэта такое. Лазеры – гэта квантавыя генератары аптычнага дыяпазону, ці прасцей – генератары святла. У аснову іх работы пакладзена з’ява ўзмацнення ў электрамагнітных хістаннях пры дапамозе вымушанага выпраменьвання атамаў і малекул. Само слова “лазер” азначае ўзмацненне святла. Гэту навуковую ідэю прадказаў яшчэ ў 1917 годзе выдатны фізік і філосаф Альберт Эйнштэйн. З таго часу, бадай, і пачынаецца гісторыя стварэння лазераў.

Аднак толькі ў 1940 годзе, аналізуючы спектр газавага разраду, рускі вучоны В. А. Фабрыкант указаў, што, выка­рыстоўваючы з’яву індуцыраванага выпраменьвання, можна дабіцца ўзмацнення святла. Пачаліся першыя доследы ў гэтым напрамку.

Сёння на службе ў чалавека працуе мноства лазераў самых розных тыпаў.

Найбольшае распаўсюджанне ў прамысловасці атрымала тэрмічная загартоўка пэўных марак сталі з дапамогай лазера. У дадзеным выпадку дзеянне імпульснага лазернага выпра­меньвання на металічную паверхню значна павышае яго цвёрдасць. Загартоўку і абпал металу пучком лазера вызначаюць высокія хуткасці нагрэву (мільёны градусаў у секунду і вышэй) і ахалоджвання. Выкарыс-тоўваецца лазерны прамень і пры зварцы металічных дэталяў.

На шэрагу прадпрыемстваў нашай рэспублікі паспяхова прымяняецца тэхналагічны працэс атрымання адтулін з дапамогай лазернага праменя – чарнавых адтулін у рубінавых гадзіннікавых камянях, а таксама ў дэталях прыбораў і машын. Сотні адтулін аўтаматычны лазерны прамень робіць амаль імгненна. (М. Лібінтаў)

Заданне 8. З падручнікаў па агульнапрафесійных дысцып-лінах выпішыце невялікія тэксты (3–6 сказаў) і на іх аснове вызначце асаблівасці навуковага стылю, абумоўленыя спецыфікай абранай дысцыпліны.

Заданне 9. Прачытайце тэкст. Вызначце яго стыль, жанр, праблему. Выявіце і прааналізуйце асноўныя лексічныя, марфалагічныя і сінтаксічныя стылеўтваральныя сродкі.