Васільковы звон

Творцы – прадказальнікі лёсаў. Успрымаючы на пачуццёвым узроўні духоўную энергію краю, яны адначасова судакранаюцца з водбліскам мінулага і будучыні, і іх абрысы ў мастацкіх формах перадаюць сучаснікам духоўна-энергетычны імпульс, які ідзе з нябесна-зямной прасторы, пры трансфармацыі-ўвасабленні ў мастацкія вобразы закранае і светаадчуванне творцы, накладвае адбітак на яго лёс...

Летам 1992 года Валерый Іваноў і Уладзімір Някляеў плённа працавалі над новай песняй. Яны дружна адгукнуліся на просьбы Віктара Вуячыча, які ў гурце беларускіх артыстаў з гастрольнымі канцэртамі накіроўваўся на амерыканскі кантынент і вельмі жадаў там выканаць праніклівыя песні для суайчыннікаў. Як і раней, спачатку кампазітар напісаў лірычную, з элегічнымі інтанацыямі музыку, а потым паэт дапасаваў да яе мастацкія радкі. У яго натхнёным уяўленні маляўнічы, у вя­сёлкавых фарбах край паўставаў васільком, які сваім зажураным звонам абуджае памяць, працінае душу, мройным сном вяртае ў далёкую непаўторнасць. Але напятая ад пачуццёвага напружання рэчаіснасць ніколі не адпусціць на вольніцу трапяткую душу, і давядзецца ёй суцяшацца самазабыўным спевам дзіўнага дуэта – блізкай з маленства дудачкі і цыві­лізаванага чужаземца-саксафона.

Песня “Васільковы звон” Валерыя Іванова і Уладзіміра Някляева шчымліва загучала па радыё і тэлебачанні, на канцэртных падмостках – паўсюль, дзе выступаў народны артыст Беларусі Віктар Вуячыч. Першымі яе пачулі беларусы далёкага замежжа, а потым тут, у роднай старонцы. Вакальны твор запісалі для фанатэкі... Голас папулярнага спевака спагадліва вядзе размову пра самотнасць душы і яе адчайныя парывы, пра незваротнасць часу і духоўную непарыўнасць з роднай зямлёй, выклікае ў слухачоў журботны роздум, шчымлівую тугу, якая пазней пякельным болем пачала працінаць неспакойнае сэрца паэта. (М. Шавыркін)

Тэкст 2. Звон, васільковы звон

Ніяк у сэрцы не сціхае.

Дай мне віна, гарсон,

Хай грае дудачка і саксафон.

Хмялём зялёным я прыгарнуўся

Да маладой сасны.

Аб Беларусі, аб Беларусі

Сняцца і сняцца сны.

Сон, васільковы сон

Плыве над берагам Радзімы.

Сну майму ва унісон

Зайграла дудачка і саксафон.

На адыход, на скон

Я васільковы звон пачую.

Сон забярэ ў палон,

Заплача дудачка і саксафон. (У. Някляеў)

Тэкст 3.

ВАЛОШКА, і, ДМ -шцы, мн. -і, шак, ж. Травяністая расліна сямейства складанакветкавых, якая расце ў жыце і іншых злаках і цвіце сінімі кветкамі, васілёк. || прым. валошкавы, -ая, -ае. Валошкавыя вочы (сінія, колеру валошкі). (“Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы”)

Заданне 4. Прааналізуйце ўрывак, назавіце асаблівасці, якія дазваляюць вызначыць яго падстыль як навукова-папулярны.

Народныя традыцыi i звычаi выхавання – значная частка этнакультурнай спадчыны любых народаў. Захоўваць, вывучаць i перадаваць iх нашчадкам – умова жывучасцi этнасаў i iх свое-асаблiвай самабытнай культуры. Сёння для ўсiх этнасаў прызнаным з’яўляецца факт iснавання народнай педагогiкi як сiстэмы педага-гiчнага вопыту. Сёння народная педагогiка ўсё больш глыбока вывучаецца i даследуецца, прызнаецца ў якасцi карыснага навукова-практычнага матэрыялу шматлiкiмi навукоўцамi.

У народнай педагогiцы прываблiваюць такiя яе асаблiвасцi, як натуральнасць, непарыўнасць i iмправiзаванасць, пастаянства, вялiкiя творчыя магчымасцi i iнш. У адрозненне ад дзяржаўнай афiцыйнай педагогiкi яна характарызуецца як больш дэмакратычная i гуманiс-тычная, што з’яўляецца перш за ўсё вынiкам рэалiзацыi прынцыпу асобаснага падыходу да выхавання чалавека. Яе комплекснасць i шматграннасць рэалiзуецца ў вы­карыстаннi набору такiх сродкаў, як народныя казкi, легенды i паданнi, прыказкi, прымаўкi, народныя песнi i танцы, гульнi i цацкi i г. д.

Народная педагогiка ўключае i аб’ядноўвае такiя фактары ўздзеяння на асобу, як прырода, зносiны, быт, мастацтва, рэлiгiя, i такiм чынам ахоплiвае ўвесь спектр азначэнняў, якiя ўключаюцца ў паняцце “дасканалая гарманiчная асоба”.

Народная педагогiка валодае цiкавым арсеналам народных прыёмаў i метадаў выхавання i этнiзацыi асобы, што робiць яе прывабнай i педагагiчна арганiзаванай для любога ўзросту, пачынаючы ад малодшага i да сталасцi.

Толькi прыблiзны пералiк метадаў народнай педагогiкi налiчвае каля трохсот такiх найменняў. Сярод iх парада, практыкаванне, прыклад, перакананне, перасцярога i многiя iншыя.

Народная педагогіка знайшла сваё прымяненне перш за ўсё ў сямейным выхаваннi i гэта пацвярджаецца цэлым комплексам сямейна-бытавой абраднасцi (радзiнныя абрады, вясельныя i пахавальныя). Менавiта праз сям’ю перадавалiся лепшыя этнапедагагiчныя трады-цыi, вопыт выхавання. Сiстэма сямейнага народнага выхавання ў беларусаў, рускiх, палякаў, украiнцаў, татараў мае шмат агульнага, але i адрозненнi таксама значныя. Агульнасць выяўляецца перш за ўсё ў выхаваннi такiх дзiцячых якасцей, як працавiтасць, высокамаральнасць, чалавекалюбства, любоў да прыроды, павага i пашана да родных i блiзкiх людзей i iнш. Адметнасць – перш за ўсё ў спецыфiцы ладу жыцця, звычаяў, звязаных з гiсторыка-геаграфiчнымi ўмовамi таго цi iншага этнасу. Напрыклад, такi метад народнага выхавання, як бацькоўскi прыклад. У беларусаў казалi: “Якi бацька, такi i сын”; “Якая матка, такое i дзiцятка”; “Паглядай на мацi, а жанiся на яе дзiцяцi”;

– у рускiх: “Яблоко от яблони недалеко падает”; “Если отец рыбак, значит, и сын в воду глядит”;

– ва ўкраiнцаў: “Яка вода, такий млин, який батько, такий син” i г. д.

Такiм чынам, народная педагагiчная сiстэма любога этнасу – вынiк працяглага па часе працэсу ўзаемадзеяння “выха­вальнiкаў” i “выхаванцаў”, працэсу, якi не з’яўляецца вывучаным i закончаным. А дрэва народнай мудрасцi i фiласофii жыве i будзе жыць, як сам народ ва ўсёй шматграннасцi яго творчасцi i талентаў. (І. І. Калачова)

Заданне 5. Выпішыце з падручнікаў па прыродазнаўчых і спецыяльных дысцыплінах фрагменты тэкстаў, у якіх сустра­каюцца спецыяльныя тэрміны. Падайце іх азначэнні.

Заданне 6. Вызначце стыль, падстыль, жанр тэксту. Зрабіце яго пераклад на беларускую мову, выкарыстоўваючы адпавед-ныя моўныя сродкі дадзенага стылю.