Тэма іх: старажытныя гарады усходняй еўропы

1. Паходжанне старажытнейшых усходнееўрапейскіх гарадоў:

— шляхі і час узнікнення гарадоў;

— славянскія «грады» VІ–VІІІ ст.; характэрныя прыкметы протагарадоў;

— старажытнейшыя гарады VІІІ–ІХ ст.;

— асноўныя этапы станаўлення гарадоў у Х–ХІІІ стст. і іх характарыстыка.

2. Фарміраванне гарадской тэрыторыі:

— сацыяльна-тапаграфічная структура;

— эвалюцыя сістэмы абароны сярэдневечных гарадоў;

— планіроўка і забудова гарадоў.

3. Архітэктура Х–ХІІІ ст.

— драўлянае дойлідства;

— эвалюцыя домабудаўніцтва;

— каменныя пабудовы грамадзянскага прызначэння;

— манументальная культавая архітэктура;

— характарыстыка асноўных архітэктурных школ старажытнай Русі.

4. Гаспадарчае жыццё і культура ўсходнеславянскага горада:

— горад і сельскагаспадарчая акруга на Русі ў ІХ–ХІІІ стст.

— рамёслы і промыслы;

— знешні і ўнутраны гандаль;

— гарадская культура па археалагічным дадзеным.

5. Характарыстыка старажытных гарадоў Русі:

— старажытны Кіеў;

— сярэдневечны Ноўгарад;

— Старая Ладага;

— раннесярэдневечныя Пскоў і Смаленск;

— Старая Разань.

Літаратура

1. Алексеев Л.В. Смоленская земля в ІХ–ХІІІ вв. – М., 1980.

2. Алексеев Л.В. О древнем Смоленске // Советская археология. – М., 1977.

3. Археология Рязанской земли. – М., 1974.

4. Древняя Русь: город, замок, село. – М., 1985.

5. Древняя Русь: зодчество, культура, быт. – М., 1996.

6. Древнерусские кряжества в Х–ХІІІ вв. – М., 1975.

7. Каргер М.К. Древний Киев. – М.-Л., т. 1, 1958, т. 2, 1961.

8. Каргер М.К. Новгород. – Л., 1980.

9. Кирпичников А.Н., Сарабьянов В.Д. Старая Ладога и Столица Руси. – Спб, 1996.

10. Кирпичников А.Н. Средневековая Ладога. – Л., 1985.

11. Монгайт А.Л. Рязанская земля. – М., 1961.

12. Рабинович М.Г. О Древней Москве. – М., 1964.

13. Рабинович М.Г. О начальном периоде истории Москвы // Советская археология, 1968, № 3.

14. Раппопорт П.А. Зодчество Древней Руси. – Л., 1986.

15. Раппопорт П.А. Строительное производство древней Руси Х– ХІІІ вв. – Cпб, 1994.

16. Средневековая Ладога: Новые археологические исследования и открытия. – Л., 1985.

17. Толочко П.П. Древний Киев. – Киев, 1976.

18. Толочко П.П. Древняя Русь. – Киев, 1987.

19. Толочко П.П. Древнерусский феодальный город. – Киев, 1989.

20. Тихомиров М.Н. Древнерусские города. – М., 1956.

21. Янин В.Л., Алешковский М.Х. Происхождение Новгорода // История СССР, № 2, 1971.

Тэма х: заходнія землі русі ў эпоху ранняга сярэдневечча (іх–хііі стст.)

1. Сельскія паселішчы:

— тапаграфія і тып забудовы;

— гаспадарка старажытнай вёскі;

— вясковае рамяство;

— курганы сельскага насельніцтва.

2. Феадальныя замкі на Беларусі:

— археалагічныя прыкметы замкаў;

— планіроўка і забудова замкаў і іх асаблівасці;

— матэрыяльная культура.

3. Гарады Заходніх зямель Русі:

— прычыны і час узнікнення гарадоў на тэрыторыі Беларусі;

— сацыяльна-эканамічная характарыстыка горада, колькасць гарадоў у заходніх землях;

— гарадская фартыфікацыя;

— унутраная планіроўка і забудова гарадоў; гарадскія сядзібы;

— гарадское рамяство;

— унутраны і знешні гандаль.

4. Партрэты асобных гарадоў:

— гарады Полацкай зямлі (Полацк, Віцебск, Мінск);

— гарадскія цэнтры Тураўскай зямлі (Тураў, Пінск, Бярэсце);

— гарады Верхняга Панямоння (Наваградак, Гародня);

— гарады Беларускага Падняпроўя і Пасожжа (Гомель, Мсціслаў).

5. Архітэктура Х–ХІІІ стст:

— гарадское жыллё;

— каменныя грамадзянскія пабудовы і пабудовы знаці;

— манументальнае культавае дойлідства і асноўныя архітэктурныя школы.

6. Культурнае жыццё горада:

— пісьменнасць па дадзеным археалогіі;

— прыкладное мастацтва;

— жывапіс і графіцы;

— гульні, досуг насельніцтва.