Філасофія адраджэння.

Філасофія 14-17ст. ст. называецца адраджэнскай ці рэнэсанснай (з лац.: renaissance - адраджэнне). Галоўны заклік Адраджэння-- "назад у антычнасць!", азначаў вярнуць антычныя каштоўнасці, якія развіваліся без рэлігіі ва ўсіх сферах духоўнага жыцця, у тым ліку і ў філасофіі. Аднак адраджэнне антычнасці было не простай яго рэстаўрацыяй, а зыходным пунктам для новай культуры, мастацтва, філасофіі. Адраджэнне--гэта перыяд, калі Сярэднявечча вычарпала сябе, а Новы час яшчэ не аформіўся. Стваралася новая тэарэтычная мадэль сусвету, абазначаўся разрыў з схаластычнымі поглядамі на яго будову і падрыхтоўвалася навуковая рэвалюцыя. У адрозненні ад схаластыкі, дзе ўсё скіравана да бога, ў аснове адраджэнскай філасофіі прысутнічаюць палажэнні антропацэнтрызма і гуманізма. Ствараюцца прадумовы ператварэння матэматыкі з абстрактнага занятку ў сродак астранамічных і прыродазнаўчых даследванняў. Але пры ўсім гэтым, перыяду Адраджэння ўласцівы супярэчлівыя рысы. Пагэтаму катэгорыя бога ў адраджэнскай філасофіі цалкам не адмаўляецца, а толькі робяцца ёй зямныя інтэрпрэтацыі. Развіццё гэтых двух тэндэнцый, аскезы і зямной асалоды адбывалася адначасова і ўзаемаўзбагачала адна другую. Менавіта гэта і складала, аснову для ўзнікнення заходнееўрапейскай ментальнасці.

Філасофія Джардана Бруна(1548-1600)

У свой час ён атрымаў святарскі сан, а таксама навуковую ступень доктара філасофіі. Галоўнай мэтай філасофіі, паводле Бруна, з'яўляецца пазнанне і вывучэнне прыроды. Праблема суадносін прыроды і бога развязваецца Бруна з пазіцый пантэізма. Згодна з гэтым бог знаходзіцца ў самой прыродзе, а не над ёй. Прырода і ёсць сам бог, ці боская сіла, якая прыхавана ў саміх прадметах. Трактат "Аб гераічным энтузіасце" скіраваны супраць царкоўнага засілля і інквізіцыі. Энтузіяст--гэта чалавек які пераадольвае застарэлыя формы думання і выражае волю Бога, але ён не правідца, не месія і ён спасцігае боскія планы толькі асабіста. Калі ў Арыстоцеля форма-- актыўная і стваральная сіла, то ў Дж. Бруна форма прадметаў -- гэта і ёсць праяўнасць бога. Акрамя гэтага ў кожным прадмеце існуе кропля сусветнай душы, а пагэтаму кожны прадмет -- гэта адзінства духоўнасці і цялеснасці. Такі падыход да прыроды і невыразнасць вобраза бога, адмаўленне карыснасці царквы і з'явіліся прычынай спальвання Бруна на вогнішчы інквізіцыі. Геліяцэнтрычную сістэму М. Каперніка ён дапоўніў палажэннем аб тым, што не толькі сонца, але і кожная зорка-- гэта магчымасны цэнтр іншага, не падобнага, да нашага сусвету. І як вынік, адзінага цэнтру ў сусвеце няма, так як у любым бязмежным немагчыма вызначыць ягоны цэнтр. У бязмежнасці губляецца розніца паміж большым і меньшым, паміж кропкай і целам, паміж цэнтрам і перыферыяй. Згодна Бруна ўвесь сусвет--дасканалы, хоць ён і складаецца з недасканалых частак і прадметаў. Гэта падобна на тое, як асобныя недасканалыя колеры што ўжываюцца мастаком, складаюць гармонію і ўтвараюць дасканалы твор; таксама і ўвесь сусвет , хоць ён і складаецца з асобных, недасканалых рэчаў, у цэлым утрымлівае гармонію і дасканаласць. Дж. Бруна адмаўляў раздзяленне на зямное і нябеснае, так як эфір разам з зямлёй, вадой, агнём і паветрам утвараюць як зямны так і нябесны ўзровень; зямная матэрыя не адрозніваецца ад матэрыі нябеснай. Для іх існуе і агульная адзінка іх быційнасці-- манада, кожная з якіх непаўторная і адначасова ўтрымлівае ў сабе вобраз цэлага свету. Манада, ўяўляецца ў трох сэнсах:

1)анталагічным; манада, як найдрабнейшая часцінка быцця, як адзінства зямнога і нябеснага.

2)фізічным; манада ёсць штосці іншае, чым атам.

3)матэматычным; манада-гэта кропка, якая творыць лінію, лінія стварае плоскасць, а яна ў сваю чаргу стварае любое геаметрычнае цела.

У якасці вярхоўнай манады выступае Бог. Менавіта ў ім супадаюць і развязваюцца ўсе супярэчнасці і супрацьлегласці. Пры гэтым адна супрацьлегласць ёсць пачаткам другой. Знішчэнне--гэта пачатак узнікнення; любоў--гэта пачатак ненавісці; моцная атрута--гэта смерць, але яна можа быць і лекамі. У цэлым, у філасофіі Д. Бруна ўпершыню после Платона і Арыстоцеля было пераадолена раздзяленне ўсяго існуючага на нябеснае і зямное.