52. Қазақстандық қоғамдағы жұмыссыздық мәселелері. Мемлекеттік жұмысбастылық бағдарламалары туралы пікіріңіз.

Жұмыссыздық – елдегі еңбекке қабілетті тұрғындардың бір бөлігі өзіне пайдалы еңбекпен айналысатын кәсіп таба алмай дағдаратын әлеуметтік-экономикалық құбылыс. «Жұмыссыздық деңгейі экономикалық белсенді халық санына шаққанда 5,3% құрады. Жұмыспен қамту органдарында жұмыссыздар ретінде тіркелгендер саны 2012 жылғы сәуірдің соңына 68,1 мың адамды құрады немесе экономикалық белсенді халық санына 0,8% болды. Жасырын жұмыссыздық деңгейі бағалау бойынша экономикалық белсенді халық санының 0,4% құрады», – дейді Ә. Смайылов. Жұмысбастылық бағдарламасы өзін-өзі жұмыспен қамтуға, жұмыссыздық пен әл-ауқаты төмен халықтың еңбек нарығында және ауылда кәсіпкерліктің дамуына жәрдемдесуге бағытталған. Тұрғындар жұмысбастылығы дегеніміз – азаматтардың ҚР конституциясына, заңдары мен өзге де нормативтік құқықтық актілерге қайшы келмейтін жеке қажеттіліктерін қанағаттандыруға байланысты және оларға табыс немесе кіріс әкелетін қызметі деп, ҚР жұмыспен қамту туралы заңында атап көрсетілген. «Жұмысбастылық 2020» бағдарламасы шеңберінде кадрларды дайындау, қайта дайындау және біліктілікті арттыру. ірі өндірістік компанияларда моноқалалар тұрғындарын жұмысқа орналастыру, олардың оқу орталықтарында оқуға квоталар бөлу (мақсатты жинау). Бағдарлама мынадай нысаналы көрсеткіштерге жету үшін өңдеу өнеркәсібі үлесін; қала құрушы кәсіпорындарынан тыс тұрақты жұмыс орындары санын; белсенді істеп жатқан шағын және орташа кәсіпорындар санын; халық табысын; бюджетке түсетін қаражат көлемін көбейту, сонымен қатар, жұмыссыздық деңгейін және өзін-өзі жұмыспен қамтылғандардың үлесін; экономикалық әлеуеті төмен бір салалы қалалардың санын азайтуға бағытталатын болады.

53. Бүгінгі таңда жас отбасыларында қандай өзекті

мәселелер бар? Дәлелдер келтіріңіз

Жас отбасы – әлеуметтік жұмыстың маңызды  және күрделі обьектісі. Оның маңызлылығын Н.Ә.Назарбаев өзінің «Қазақстан – 2030» атты Президенттің халқына Жолдауында атап өткен болатын: «Жасқа байланысты құрылған саясатта біз жастарға және жас ұрпаққа, жас отбасыларына баса назар аударуымыз керек».

    Дәл ғылыми тұрғыда «жас отбасы» деген  терминнің анықтамасы жоқ. Әртүрлі  авторлар некенің ұзақтығының шегі мен жас жұбайлардың жастарын әртүрлі көрсетеді. Дегенмен көпшілігі жас отбасы бірге 3 жыл өмір сүрген, жұбайлардың жастары 30-дан аспаған және екеуі де бірінші рет некеге отырған жастар деп есептейді. Отбасылық өтіл үшін 3 жылдың таңдалуы зерттеушілердің дәл осы уақытта отбасылық қатынастардың дамуында дағдарыс жағдайы аса жоғары болып, осы уақытта айырылысу саны көп болатынмен байланыстырылады.

    Жас отбасы – дамудың бастапқы кезеңін  басынан кешіріп, жұбайларды таңдауды жүзеге асыру кезеңіндегі отбасы. Осы кезеңде басқадан (жұбайынан) некеге дейінгі адамнан да күрделі адамды көру феномені ашылады, мінез-құлықтардың «үйренісуі», яғни барлық өмір салтын өзгерту басталады. Жас отбасының өмірінің қалыптасуы бірнеше жоспардан тұрады: физиологиялық, әлеуметтік және психологиялық. Отбасын құрудың өмірлік мақсатын шешуде және оны жүзеге асыруда физиологиялық жоспар өз денесі мен басқа адамның денесінің кеңістігін меңгеруден тұрады. Мұның оңай емес екенін сексолог-дәрігерлер мен сексопотологтар ғана емес, психологтар да айтып жүр.

    Жас отбасын құрудың мақсаттарын  шешудегі әлеуметтік жоспар некелік  серіктердің біріге отырып құрған отбасы идеалына сай және қауымдастықты  құру іскерлігінен тұрады. Мамандардың  айтуынша, өзінің жаңа отбасында ата-аналарын отбасылық мінез-құлқын қайталау (олар әртүрлі, кейде қарама-қайшы болуы  мүмкін) – отбасы өміріндегі жеке басының  мақсаттарын шешудәі кең тараған  қате жолдарының бірі.

    Жас отбасының өмірлік мақсаттарын  шешудегі әрбір осы алған жоспар шартты түрде бөленген: бірге өмір сүруді құрудың күнделікті тіршілігінде, тіпті күнделікті, қарапайым және мағынасыз әрекеттерде: үй жинау, тамақ  әзірлеу, ыдыс жуу, бірге уақыт өткізу және тағы басқа олар арасыласып жатады.

    Жас отбасының қалыптасуы үшін маңызды  фазаға – баланың тууы жатады. Әдетте, бірінші бала жас отбасының бірге  тұрған бір-екі жылында дүниеге  келеді. Әрине, баланың тууылуына қарай отбасын материалдық шығыны да өсе түседі, оның үстіне ата-анасының жұмыстан бос уақыты баланы күту мен тәрбиеге кетеді. Ана мен әке болудың әлеуметтік рольдерін меңгеру – жас жұбайлар үшін ғана емес жалпы жас отбасылардың қауымдастығы үшін де үлкен сын.

    Өмірлік бағдарға, отбасында рольдерді бөліп  алуына, балалы болуына байланысты жас отбасыларын бірнеше түрге  бөлуге болады. Жас отбасын бірінші түрі ерлі-зайыптылардың тек қана отбасылық құндылықтарға, екі балаға ғана бағдарлануымен сипатталады. Онда көшбасшы күйеуі, бірақ көшбасшылық көбіне оның отбасы қарым-қатынасындағы экономикалық саласында ғана анықталады және шектеледі (қаржы, тұрғын-үйді қамтамасыз ету). Бұл ерлі-зайыптылардың достары бір, ортақ, көбіне бірге, жабық.

    Екінші  түрлі жас отбасы жеке бастың дамуына бағдарланған, аз балалы отбасы болуды жоспарлаған. Отбасындағы көшбасшылық жариялылықты ұстанады: отбасы өміріне байланысты бірге немесе бөлек. Мұндай отбасы социум үшін ашық та, жабық та болуы мүмкін.

    Үшінші түрлі жас отбасы – ерлі-зайыптылар думан тойға бағдарланған отбасы.    Жағарыда  айтылған жас отбасылардың түрлері  жалпы қалыпты тіршілік етуге  ешбір «қауіп» туғызбайтын белгілері  бойынша жіктеледі. Мұндай түрлер, оны  білу әлеуметтік қызметкер үшін қажет.