2.Экв масса анықтау жолдары

Зат массасының және энергияның сақталу заңы. Энергия мен массаның байланысы. 1758 жылы М.В. Ломоносов табиғаттың негізгі заңын шығарды. Бұл зат массасының сақталу заңы: “Химиялық реакцияға қатысатын заттардың массасы реакция нәтижесінде түзілетін заттардың массасына тең болады”.

Эйнштейн теңдеуі. Масса мен энергия былайша байланысады: Е=mс², бұл формулада: Е – энергия, m –масса, с - жарық жылдамдығы

Заттың құрам тұрақтылық заңы. Бұл заңды ашқан Пруст (1808 жыл). Заœныœ оылуы: “Кез келген таза заттың құрамы және қасиеттері әрқашанда тұрақты болады. Олар алыну әдісіне тәуелсіз.”

Еселі қатынас заңы. БҒл заœды ашан Дальтон (1803 ж.). Заœныœ оылуы: “Егер екі элемент өзара бірнеше химиялық қосылыстар түзе алатын болса, әр түрлі қосылыстағы элементтердің массаларының ара қатынасы бүтін сандарға тең болады”.

Эквиваленттер заңы. “Бір-бірімен әрекеттесетін заттардың массалары (көлемдері) олардың эквиваленттік массаларына, (көлемдеріне) тура пропорционал”.

Эквиваленттер заңының математикалық өрнегі:

немесе

Эквиваленттің өлшемі – моль, эквиваленттік массаның өлшем бірлігі – г/моль.

Күрделі заттардың эквиваленттік массасын есептеу жолдары:

Оксид үшін:

Қышқыл үшін:

М(Э_ышыл) ,

Гидроксид үшін:

,

Түздар үшін:

М(Э_тҒз)

Авогадро заңы. “Бірдей жағдайда (температурада және қысымда) әртүрлі газдардың тең көлемдеріндегі молекулалар сандары бірдей болады”. Бұл сан N_A= 6,02•10²³ – Авогадро саны деп аталады.

Авогадро заңынан шығатын салдар:

“Кез келген газдың 1 молі қалыпты жағдайда 22,4 л -ге тең көлем алады (қ.ж. 0⁰ С, 101,325 кПа)”. Бұл көлем газдың молярлық көлемі деп аталады.

Көлем қатынас заңы (Гей-Люссак). “Бірдей жағдайда (t және p) реакцияға қатысатын газдардың көлемдерінің бір-біріне қатынасы жай бүтін сандардың қатынасындай болады”

V_A : V_B = a : b

Бойль-Мариотт заңы.

“Тұрақты температурада берілген газдың көлемі оның қысымына

кері пропорционал: РV = const”,

, T = const

Гей-Люссак заңы.

“Тұрақты қысымда газдың көлемінің өзгеруі температураға тура пропорционал: Р = const; V/T = const” немесе:

Бойль-Мариотт пен Гей-Люссактың біріккен заңы:

Клайперон-Менделеев теңдеуі. Егер Бойль-Мариотт пен Гей-Люссактың заңын газдың 1 моліне қолданса, ол қалыпты жағдайда 22,4 л көлем алады, сонда теңдеу былай өзгереді: PV = RT, ал егер n моль болса:

, сонда PV = nRT немесе -

бұл Клайперон-Менделеев теңдеуі.

Парциалдық қысымдардың заңы. Егер газдар қоспасының алып тұрған көлемін, сол газдардың біреуі ғана алса, осы газдың қысымы оның парциалдық қысымы деп аталады.

“Бір-бірімен әрекеттеспейтін газдардың қоспасының қысымы осы газдардың парциалдық қысымдарының қосындысына тең”. Бүл Дальтон заңы – су буының қысымын ескеру үшін қолданылады.

Эквиваленттік массаны анықтау жолдары

Эквиваленттік массаны тура жолмен анықтау

Таза магнийді күйдіргенде, оксид түзіледі. Мысал үшін 0,253 г Мg күйдірсе, 0,420 г оксид түзіледі

0,253 г Мg 0,420 г MgO

2Мg + О₂ = 2MgO

Оксид түзілу үшін жұмсалған оттектің массасын табамыз:

(0,420 - 0,253) = 0,167 г

Отектің эквиваленттік массасы 8 г/моль. Эквиваленттер заңы бойынша:

Cонда:

Формула бойынша:

Аналитикалық әдіс:

Эквиваленті белгісіз заттың эквиваленті белгілі затпен түзілген қосылысына анализ жасаймыз, содан кейін эквиваленттер заңы бойынша есептейміз.

Мысал: күміс хлоридін алып, хлор мен күміске анализ жасаймыз. Сонда осылыста 75,26 % күміс, 24,74% хлор бар екенҢн кҰремҢз. Күмістің эквиваленттік массасы 107,88 г/моль-ге тең екендігі белгілі. Сонда:

Сутегін ығыстыру әдісі:

Сутекті судан, қышқылдан ығыстыра алатын металдардың эквивалентінің массасын эксперимент арқылы табады.

Мысал: Темір мен күкірт қышқылы әрекеттескенде бөлінетін сутегінің көлемін өлшейді.