32.Қр ауыл шаруашылығы. Негізгі салаларының сипаты және даму проблемалары

Ауыл шаруашылығы — материалдық өндірістің ең маңызды түрлерінің бірі. Ауыл шаруашылығы халықты азық-түлікпен және өнеркәсіпті шикізаттың кейбір түрлерімен қамтамасыз етумен айналысады. Ауыл шаруашылығы екі үлкен саладан, яғни өсімдік шаруашылығынан және мал шаруашылығынан тұрады. Сонымен қатар оның құрамына балық аулау, аңшылық және омарта шаруашылығы да кіреді.Негізгі салалары — егіншілік пен мал шару.ғы. Олардың құрамына а.ш. дақылдарының, малдың түрі, топтары т.б. бойынша бөлінетін қосалқы салалар енеді. Қазақстанда ауыл шаруашылығы, оның ішінде мал шаруашылығы ежелден негізгі өндіріс саласы болып келді. Ол халықты азық-түлікпен (сүт, май, ет, тоңмай т.б.), жеңіл және тамақ өнеркәсіптерін шикізатпен қамтамасыз етеді. Күш көлігі де (ат, өгіз, түйе т.б.) егіске керекті тыңайтқыш та (көң, қорда т.б.) осы мал шаруашылығынан алынады. 20 ғасырдың 90-жылдарына дейін Қазақстан ауыл шаруашылығы құрылымының негізін Кеңестік шаруашылықтар (кеңшар) мен ұжымдық шаруашылықтар (ұжымшар) құрады. 1990 жылдан бастап республиканың агроөнеркәсіп кешенінде кең ауқымды әлеуметтік-экономикалық өзгерістер болды.Оң жетістіктермен қатар , ауыл шаруашылығында әлі де болса көптеген шешілмеген проблемалар да бар . олар ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірушілерге өнімділік пен тиімділікті арттыруға , соған сәйкес селодағы табыстардың өсуіне кедергілер келтіруде . Осы және басқада проблемаларды шешу қарастырылған Ауыл шаруашылығы ел экономикасының маңызды секторы санатында. Қазақстанның солтүстігінде астықтық бидай, сұлы, арпа және басқа да дәнді дақылдар өсіріледі. Дән өнімдері жөнінен Қазақстан ТМД елдері бойынша Ресей мен Украинадан кейінгі үшінші орында. Климаттық жағдайы көкөніс, бақша өнімдерін өсіруге, күнбағыс, зығыр, темекі, т.б. сияқты кейбір техникалық дақылдарды баптауға мүмкіндік береді. Республиканың оңтүстігінде мақталықтар, қант қызылшасы, күріш жайқала өсіп, жеміс бақтары мен жүзімдіктер мол өнімдер береді. Мал шаруашылығы – Қазақстан агроөнеркәсібіндегі басым бағыттардың бірі. Республика дәстүрлі қой, жылқы, түйе, мүйізді ірі қара өсірумен айналысады. Қазақстанның орталық және оңтүстік батыс бөлігіндегі шөл және шөлейт жерлер малдың маусымдық жайылымы мен өрісі. Республиканың шығысы мен оңтүстік шығысындағы көгарай шалғынды тау баурайлары жазғы жайлау есебінде қолданылады.

2012 жылы ауыл шаруашылығы дақылдарының егістік алқабы 4 576,5 мың га құрады және өткен жылмен салыстырғанда 92,9 мың га немесе 2,1%-ға ұлғайды.

Алқаптардың көп бөлігіне — 3 838,0 мың га немесе 83,9%-ына дәнді дақылдар, 323,7 мың га немесе 7,0% азықтық дақылдар, 383,1 мың га немесе 8,4%-ына майлы дақылдар себілген.

Өткен жылдың деңгейімен салыстырғанда мал азықтық дақылдардың егістік аумағы — 28,2%-ға, картоптың — 1,0%-ға және майлы дақылдар — 28,3%-ға ұлғайды.

Ылғалресурсүнемдеу технологияларын енгізу аумақтары кеңейтілуде. Аталған технологияларды пайдаланумен ауылшаруашылық мәдениеттері 3,4 млн. га аумақта өңделуде.

2011 жылдың қаңтар–қазан-деңгейіне ет өндірісі 78,3 мың тоннаны құрады немесе 96,4%.

• сүт 397,6 мың тонна (77,9%);

• жұмыртқа 370,1 млн. дана (108,7%).

1.11.2012 жылға барлық шаруашылық санаттарында мал басы мынаны құрады:

• ірі қара мал 269,9 мың бас (107,8%);

• с.i. сиырлар 144,5 мың бас (110,6%);

• қой мен ешкi 305,3 мың бас (106,7%);

• жылқы 101,7 мың бас (109,4%);

• шошқа 260,0 мың бас (98,2%);

• құстар 3625,2 мың бас (104,0%).

Облыста ауылшаруашылық тауар өндірушілермен 2012 жылғы 13 қарашасына 522,4 млн.теңгеге 405 ауылшаруашылық жәрмеңке, соның ішінде Петропавл қ. бойынша 322,1 млн. теңгеге сомасына өнім сатылып, 157 жәрмеңке өткізілді.

Егістік жердің 78 пайызына жаздық бидай егіледі.Жаздық бидай:Қостанай,Ақмола,Павлодар.Техникалық дақыл:күнбағыс,зығыр

Қатынас көлігі

Қазақстанның географиялық орналасуы жөнінен Еуроазия құрлығының қақ ортасында жатуы оның көлік қатынасында транзиттік тасымалдау

мүмкіндігінің айрықша маңыздылығын айқындайды. Республиканың жер бетіндегі көлік магистральдарының ұзындығы – 106 мың километр. Соның 13,5 мың километрі темір жол магистральдары, 87,4 мың километрі –жалпы қолданыстағы автомобиль тас жолдары, 4 мың километрі – су жолдары. Қазақстан мен Қытай арасындағы шекаралық Достық – Алашанькоу темір жолының және Түркіменстан мен Иран арасындағы Серахс - Мешхед темір жол өткелінің ашылуы Ұлы Жібек жолы бағдары бойынша: Қытайдың Тынық мұхиттағы Ляньюньган, Циньдао, Тяньцзин айлақтарынан Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Түркіменстан, Иран, Түркияға, сондай-ақ, Жерорта теңізіндегі және Парсы түбегіндегі айлақтарға дейінгі жаңа транзиттік дәліз ашты