Сызықтық құрылымның сұлбасын сызыңыз
Нақты ұйымдық жүйелерде басқару құрылымының айырмашылығына қарамастан әдетте олар екі классикалық құрылым типінің –сызықтық және қызметтік типтердің үйлесімі болып табылады.
Басқарудың сызықтық жүйесігің ерекшелігі сол , әрбір бөлімше (немесе жеке орындаушы) жоғарғы органдарға басқарманың (басшының) біреуіне ғана бағынып тек содан ғана тұсқаулар алады. Соның нәтижесінде ол өзіне бағынышты бөлімшені басқаруды қамтамасыз етіп,барлық басқару қызметтерін дербес атқаратын болады.
Бұл құрылым алғаш пайда болды. Ол біршама қарапайым түсінікті, қисынды.Алайда мұндай типтегі құрылымның кемшілігі сол сызықтың басшысы өзіне бағынышты бөлімшелердің күллі жұмысына жауап беріп, барлық басқару жұмыстарын атқарады. Мұнда басқару жұмыстарын көздемейді.Сол себептен де басқару қызметін жүзеге асыру күрделене түседі.
Қызметтік (басқарушы) құрылымның сұлбасын сызыңыз
Басқарудың қызметтік құрылым жүйесі,әдетте, құрылымның дербес түрі ретіне қарастырылады. Бұл онша дұрыс емес. Құрылымдағы қызметтік элементтердің қажеттілігі ұйымдық жүйелер күрделене бастап, сызықтық басшылардың ( мастер цех бастығы,директор т.б.) жұмысын жеңілдету қажет болған кезде пайда болады.
Шешім екі бағытта айқындалады.
Бірінші бағыт – басқару шешімдерін, жоспарлауды, басқаруды және есептеуді әзірлеу жөніндеі міндеттерді орындау үшін ұйымдыө жүйелерде басқарудың қызметтік органдары: жоспарлау – маркетинг бөлімі,өндіріс бөлімі,кадрлар бөлімі,еңбек, еңбекақы бөлімі т.б. құрыла бастады.
Екінші бағыт – өндірісьік және басқадай бірлескен еңбек процестерін күрделене түсуі,оларды жекелеген сатыларға бөлуді қажет етеді. Егер өндіріс процестерінің құрама бөліктерін қарастыратын болсақ,онда өндірістік еңбектің қалайша бөлінетіндігін және маманданатынын аңғаруға болады. Бөлінетіндерді: жаңа бұйымдарды конструкцялау және өндірісті әзірлеу, негізгі және қосалқы өндірісті сынау және пайдалану.
Басшының өсу жолындағы кедергі болатын бес себепті талдаңыз
Билік бұл басқалардың жүріс тұрысына ықпал ету мүмкіндігі.
-Экономикалық ықпалдар;
-Беделдің формальді атрибуттарына ие болуға тырысатын ықпалдар;
- Творчестволық ықпал және ой-өрісін дамытуға тырысу-бұл жаңа проблемаларды шешуге, жаңаша жұмыс істеуге ұмтылу;
-Қоғамдық ықпалдар мұның мәнісі, оның формальді атрибуттарына ғана емес, « қоғамның шынайы тануына ие болуға» тырысу; қоғамға пайда келтіретініңді сезіну;
-Теріс ықпалдар –жазалаудан, талқылаудан,сөгістен қауіптену.
Ұйымның әр түрлі бөлімшелеріндегі басшы өзінің тікелей бастығына, қол астыдағылар мен әріптестеріне тәуелді. Шындығына келгенде осы топтар басшының маңайына топтасқан адамдардың бір бөлігі. Осы адамдардың жәрдемінсіз басшы өз қызметін ойдағыдай жүзеге асыра алмайды. Көпшілік басшылар сонымен қоса, өз ұйымынан тысқары жерлердегі адамдар мн ұйымдарға, сондағы өнім жеткізушілерге,тапсырушыларға, бәсекелестерге,олардың қызметін реттейтін ведомстволар мен кәсіподақтарға да тікелей тәуелді.
Тіпті басшының айқын белгіленген билігі бола тұрса да, қол астындағылардың күш-жігерін дұрыс бағыттай алмайиын кездері болады. Бұл тәуелділік тікелей басқаруға болмайтын факторалар мен адамдарға байланысты және мұның да өзі басқару тиімділігін қиындататын басты себепкердің бірі. Осы проблемаларды шешу үшін басшының бірден-бір қолданатын құралы-билік жүргізу, ықпал ету және жетекшілік.
Басшының қол астындағылар жалақыны көтеру, жұмыс тапсырмасын алу қызмет бабында жоғарылау , өкілеттілігін ұлғайту, әлеуметтік мұқтажын қанағаттандыру секілді, мәселелерде сол басшысына тәуелді болғандықтан,басшының қол астындағыларға толық билігі бар. Екінші жағынан қабылданған шешімдердің жүзеге асыруы, өндірістік тапсырмалардың дер кезінде орындалуы басшының қол астындағыларға тікелей байланысты болғандықтан,кейде бұлар да басшыға билік жүргізе алады.