15. Ұйым түсінігі және түрлері. Олардың басты сипаттамалары

Ұйым - алға қойылған мақсатқа жету барысында адамадар тобы еңбегінің саналы түрде үйлестірілуі. Әрбір топтың ұйым болып есептелуі үшін келесі сипаттамалар болуы қажет:

- осы топтың мүшесі болатын кем дегенде 2 адамның болуы.

- барлығының алдына қойылған ортақ мақсат немесе нәтиженің болуы.

- топтың мақсатына жету үшін мүшелерінің бірегей арнайы еңбек етуі.

Ұйым түрлері.

Ресми ұйымдар – мақсатты орындауда басқару үрдісі жүйелі үйлестіретін нақты құрылымға ие болатын басшылық еркімен құрылған адамдар тобы.

Бейресми ұйымдар – қызмет барысындағы әлеуметтік қактынастарға ішкі себептерге байланысты ойламаған жерден құрылатын адамдар тобы.

Күрделі ұйымдар – құрылыммен мақсаттардың жан-жақты кешенді сипаты жағдайында п.б.

Ұйымдардың негізгі сипаттамалары ретінде

1-кезекте ресурстарды қарастыру керек. Жалпы алғанда кез келген қызмет ол нәтижеге, мақсатқа қол жеткізуде ресурстарды тиімді пайдалану болып табылады. Ұйымдағы ресурстар: адамдық, қаржылық, материалдық, технологиялық және ақпараттық.

2-сипаттама - ұйымның сыртқы ортадан тәуелділігі. Ұйымның қызметі мен нәтижесі көп жағдайда оны қоршаған ортасындағы экономикалық, саяси, нарықтық, халықаралық, әлеуметтік және тағы сол сияқты факторларға байланысты.

3-сипаттама - ұйым ішіндегі еңбек бөлінісі: көлденең және тік еңбек бөлінісі.

Көлденең еңбек бөлінісі – өндіріс үрдісіндегі әртүрлі қызметтерді икемді орындау мақсатында компоненттерге жіктеу. Яғни ұйым ішіндегі өндірістік және функционалдық қызметтердің орын алуы.

Тік еңбек бөлінісі – басқару ісінің күрделі жүйелік сипатта болуынан туындайтын әрекет. Мақсатқа жетуде басқарушы ұйым қызметін тиімді үйлестіруі қажет. Сондықтан қызметтердің анықталуы, өкілеттіліктердің берілуі және басқару деңгейлеріне бөлу жүзінде асырылады. Ұйым ішінде басқару деңгейлері жоғары, орта және төменгі деңгей болып бөлінеді.

Жоғарғы буын ұйымның жалпы стратегиясын бағыт бағдарламасын уақыт пен кеңістік бойынша қалыптастырып жасауда және жалпы ұйымның дамуды бағалауда қызмет атқаратын жоғарғы басшыларды өз құралына енгізеді.

Орта буын жоғарғы буын анықтаған ұйымның жалпы мақсатын жүзеге асыруда үйлестіру қызметтерін орындайтын өндірістік және функционалдық ұйым басшылары.

Төменгі деңгей тікелей орындаушылар және де төменгші ішінара қызметкерлерді орындайтын басшы буындары.

4-ші сипаттама - басқарудың қажеттілігі. нарықтық экономика жағдайында басқару ісі одан әрі күрделене түсіп, бәсекелестік, меншік формаларының саналуандығы және шаруашылық дербестік орын алғанда басқарудың қажеттілігі мен басқаруға қойылатын талаптар арта түседі.

16. Шешім қабылдау ортасы. Басқарушылық шешімдерді қабылдау процесіне әсер етуші факторлар

Қабыл алу шешімдері -бұл талдау процесі , болжаудың және жағдай бағалаулары , таңдаудың және ең жақсы баламалық түр келісулері қойылған мақсат жетулері. Демек , қабыл алу процесі шешімі -бұл таңдау процесі бетпен ,шешім қабылдаушы  баламалардың жиынының ең нәтижелі түрі.

    Тап осы процес- бұл қызмет  жүзеге асатын айқын технологияның әртүрлі әдістерініңің қолдануымен және техникалық құралдардың бағытталған айқын басқаратын жағдай рұқсатын құру жолымен , ал содан соң басқару объектісіне әсер орындауы. Өзімен жиынтық ар жағында  келесі заңды бір-бірімен ұйымдық аспектіде тап осы процес ұсынады,айқынды және кезеңдердің кисынды жүйеліліктері , аралық  күрделі түзуі және кері байланыстары бар болады . Әрбір кезеңде нақтылы еңбекті әрекеттері талапқа, бағытталғандар өңдіруге және шешім орындауына сай болады. Бұл әрекеттердің қайталанатын жүйесін өңдіру процесі технологиясымен қабылданған атау және шешімдердің орындаулары .

      Әрбір деңгейде менеджер шешімдерінің бүтін селімен тиісті орындау.Кейбір шешімдер ұқсас ертерек қабылданған болатын,басқалар жаңа жетілген,мыналар-сонша маңызды,не мұқият ойлануды талап етеді . Дербес шешімдер қабылдауға басқа адамдармен кейде - бірлесіп әрекет қыла  ереді.

Типтік  процестерде шешімдерді қабыл алу ,  асырылушылар әртүрлі  қызмет облыстарында , жалпы  ,  - әмбебаб « типтік » шешім қабыл алу процесі схема ,  орнатып жатқан мақсатқа лайықты әрекеттердің жүйелілігі көп болады. Тап осы схеманы алгоритм сияқты анықтап қарауға, ал кисындыны менеджер сияқты ең жиі кездесуші қабылдауға болады.

•  шешім мақсаттарының анықтама және лайықты белгілерің таңдауы.

• табу және шек қоюлардың құруы;

• тізім құрастырушы баламалардың және олардың алдын ала талдауынын  айқын нәтиже шығару мақсатымен;

• басқаратын хабар жинау және шешім параметрлерін өзгертулердің болашақта болжауы;

• қойылған мақсат дәл формулировка беруі ;

• талдау және мақсат шешімінің  әдісін таңдау және шешім алгоритмыін өңдеу;

• өңдеудің шешім үлгілері , әрбір балама нәтижелілігің мүмкіндік беретінін бағалау

• баламалардың бағалауын және  нәтижелілерін таңдау  ;

• шешімді қабыл алуы ;

• орындаушыларға дейін шешім жеткізуі ;

• шешімнің орындалуы және нәтиже бағалауы .

М. Мескон и Ф. Хедоури бескезеңдік  құбылыс сияқты шешім қабыл алу процесін ұсынады , шешімдердің орындауы үшін кері байланыс ереді , және белгілеп қояды, не кезеңдердің нақты саны өзіндік мәселелермен анықталады.

Басқару шешімдерінің сапасына әсер ету соңғы  қорытынды мен фактор қатарынан  тәуелді:

• шығу ақпараттарының сапасы, оның сенімділігі, жетушілігі, қателік пен кесірден сақтану, көрсету нысаны анықталады;

• оптимальды және рациональды мінездің қабылданған шешімі;

• сол уақыттағы қабылданған шешімдер, ойлап табулар, кабылданған, жіберілген және орындалған ұйым анықталады;

• қабылданған шешімдерінің қызметінің механикалық басқаруы және әдістердің басқару базасы;

• кадрлар классификациясы, ойлап табулар жүзеге асу, қабылданған шешімдер және оның ұйымының орындалуы;