42. Икемді құрылымдар және олардың түрлері.

Жалпы жиырмасыншы ғасырдын басынан бастап ұйымдарда тікелей тұрақсыдық пайда бола бастады. Себебі сыртқы орта өте тез және күрделі өзгеріп , жобалар өте күрделі дәрежеде болды. Бұл жағдайды біраз орнықтыру үшін икемді құрылымдар құрыла бастады. Жаңа заманда технологиялардын тез жетілуі, жаңа өндіріс түрлерінің енгізілуі, ұйымдар үшін ауыр соққы болды. Оған төтеп беру үшін ұйымдар икемді жүйелерді енгізе бастады. Түрлері: механикалық. , жобалық, , конгломераттық, матрицалық , органикалық құрылымдар .

Механикалық құрылым деген ол органикалық және бюрократикалық құрылымдар арасындаға айырмашылық деп Г.М.Сталкер айтқан.Механикалық құрылымда ұйымда кездесетін әр түрлі тапсырма мен проблемалар ұсақ бөлшектерге бөлініп әр түрлі мамандарға тапсырылады, әр маман тек өз біліктілігі бойынша қызмет істейді. Органикалық құрылым сыртқы ортаға тікелей бейімделеді бұл арада да алға қойылған тапсырма әр маман қолына кетеді. Бұл құрылым басқарушысы жан жақты білікті адам болуы қажет себебі бұл жүйеде қызметкерлер арасныда басқару түрі көбіне горизонталь бойынша жүзнге асырылады.

Қазіргі таңда көп қолданылатын құрыым ол матрицалық және жобалық болып табылады. Жобалық құрылым бұл белгілі бір мақсатқа жету үшін уақытша құрылатын құрылым болып табылады. Бұл арада жбаны іске асыру үшін ең білікті мамандар топтастырылады олардын мақсаты ол қойылған тапсырманың толық орындалуы, уақтылы және еш бір жоспарланбаған шығындарсыз жүзеге асуы. Мақсатқа қол жеткен жағдайда құрылым таратылады. Жобалық құрылым ерекшелігі ол жоба басқарушы менеджер тек белгіленген мақсатқа жету үшін ғана жұмыс атқарады. Жобалық құрылым өзі бірнеше топтардын құрылады: таза, байланысты, жобалық болып. Жоба басшысы берілген мақсатқа қол жеткізіп қана қоймай сонымен қатар қаржылық ресурстарды дұрыс пайданлану керек. Бұндай жобалық құрылымдар өте үлкен масштабты жұмыстарды атқаруға негізделеді.

Матрицалық құрлым бұл жобалық құрылыман өте өзгеше болып табылады. Матрицалық құрылым мүшелері тікелей жоба менеджерларына және құрылмды басқарушыларға бағынады. Жоба менеджеры құзырында жоғарғы дәрежелі басшыларсияқты шешім қабылдау мүмкіндігі бар. Матрицалық жобада менеджер бүкіл ресурстар үшін жауапты болып саналады. Бұл жұмыспен толық қанды басқару ұшін оларға сонымен қатар қаржылық және материалдық құңдылықтарды басқаруға мүмкіндік беріледі. Матрицалық құрылым кемшілігі ол өте күрделі болып келеді. Ең басты күрделілігі ол құзіреттің тігіне және горизонталь бойынша болуы. Оған қарамастан матрицалық құралым қазіргі таңда барлық жерлерде қолданылады: ауруханада, банктерде және т.б.

Конгломераттық құрылымдар деген бұл әбден орынықан жүйе болып табылады. Құрылым ішіне бірнеше не одан көп ұйымдардан құралады. Олар осындай құрылымдық жүйемен тез арада қарамағындаға бір фирманы сатып жіберіп он орнына басқа фирманы сатып алу мүмкіндігіне ие. Ал бұндай күрдеі операцияларды кейде басқа құрылымдар сезбеуі де мүмкін.себебі олардыңбір бірімен байланысы өте минималды дәрежеде боладыү. Бұнай конгломераттар өте танымал болып табылады. Әсіресе жоғарға технологиялар нарығында, себебі олар тез арада нарыққа жаңа тауар ұсынып тез арада ескі тауарды нарықтан алып тастауы қажет.