§ 31. Правапіс занменнікаў. Правапіс прыслоўяў Няпэўныя і адмоўныя займеннікі з не, ні пішуцца разам: нешта, нехта, нейкі, некаторы, некалькі; нішто, ніхто, нічый, ніколькі.

Калі пры адмоўным займенніку ёсць прыназоўнік, ён ставіцца пасля часціцы ні і пішацца асобна ад займенніка: ніў кога (і ні ў каго), ні да чога (і ні да чаго). Прыназоўнік без ставіцца перад адмоўным займеннікам і пішацца з ім асобна: без нічога, без ніякіх (клопатаў).

Калі да адмоўных займеннікаў далучаецца ўзмацняльная часціца а, яна пішацца з імі разам: аніхто, анічый, аніякі, аніколькі.

Няпэўныя займеннікі з абы і небудзь пішуцца праз злучок: абы-які, абы-хто, хто-небудзь, чый-небудзь. Калі абы аддзяляецца ад займенніка прыназоўнікам, то пішацца асобна: абы да каго, абы з чым.

3 суфіксам -сьці (-сь) няпэўныя займеннікі пішуцца разам: хтосьці (хтось), штосьці (штось), якісьці (якісь), чыйсьці (чыйсь).

Складаныя няпэўныя займеннікі пішуцца праз злучок: хто-ніхто, што-нішто, сёй-той, які-ніякі. Пішуцца разам:

а) прыслоўі, утвораныя шляхам спалучэння прыназоўнікаў з прыслоўямі: дацямна, паўзверх, налева, наўздагон, занадта, залетась, паслязаўтра, падоўгу, насупраць і інш.;

Спалучэнні прыназоўнікаў з прыслоўямі, займеннікамі, часціцамі, якія ўжываюцца ў значэнні назоўнікаў, пішуцца асобна: здаць на добра, звесці на нішто, рабіць за дзякуй.

б) прыслоўі, утвораныя шляхам спалучэння прыназоўнікаў са склонавымі формамі кароткіх прыметнікаў: дабяла, папросту, ззамаладу, насуха, змалку, злёгку, паціху;

в) прыслоўі, утвораныя шляхам спалучэння прыназоўнікаў са склонавымі формамі поўных прыметнікаў і займеннікамі: упустую, збольшага, начыстую, навошта, нашто, потым;

Ад прыслоўяў нашто, нізашто, зусім, затым, затое неабходна адрозніваць спалучэнні займеннікаў з прыназоўнікамі. Параўн.: Нашто ты гэта зрабіў (Л. Арабей) і Хлопчык не ведаў, на што пакласці сумку. Я вярнуўся затым, каб засведчыць усім вернасаь марам сваім (Я. Купала) і За тым лесам шуміць калгасная пшаніца.

Раздзельна пішуцца некаторыя прыслоўі, утвораныя шляхам спалучэння прыназоўніка у з прыметнікам (у адкрытую), а таксама некаторыя аналагічныя ўтварэнні з прыназоўнікам на (на бакавую, на міравую).

г) прыслоўі, утвораныя спалучэннем прыназоўнікау са склонавымі формамі лічэбнікаў: удвух, утрох, учатырох, удваіх, утраіх, удвая, утрая;

д) прыслоўі, утвораныя спалучэннем прыназоўнікаў з рознымі склонавымі формамі назоўнікаў; датакіх прыслоўяў адносяцца:

лрыслоўі, утвораныя ад назоўнікаў, якія самастойна не ўжываюцца: бездапаможна, бесперастанку, наўцёкі, безупынку, знянацку, знячзўку, паблізу, досыць, паасобку, уперамежку, здуру;

прыслоўі ад назоўнікаў з прыназоўнікамі, паміж якімі нельга ўставіць азначэнне; да такіх назоўнікаў нельга без змены сэнсу паставіць склонавае пытанне: даволі, напаказ, наперакор, наадрэз, усур 'ёз;

прыслоўі, утвораныя ад такіх назоўнікаў з прыназоўнікамі, якія маюць прасторавае і часавае значэнне: уверх, зверху, унізе, наверсе, наперад, уперадзе, ззаду, збоку, дагары, увысь, удалечынг, навекі, увечары, зранку.

Спалучэнні прыназоўніка з падобнымі назоўнікамі пішуцца асобна, калі пры назоўніку ёсць або могуць быць паясняльныя словы: на версе дрэва, з самага ранку, да высокай гары, на векі вечныя і г. д.

У значнай групе прыслоўяў, утвораных ад ускосных склонаў назоўнікаў з прыназоўнікамі, яшчэ выразна праяўляецца генетычная сувязь з назоўнікамі. Гэтым тлумачыцца іх раздзельнае напісанне з прыназоўнікамі: на хаду, у абрэз, пад паху, на памяць, на вока, на злосць, без канца, без аглядкі.

е) прыслоўі, у склад якіх уваходзяць словы што і сама: штоночы, штотьгдзень, штодзённа, штогадзінна, таксама, гэтаксама.

Пішуцца праз злучок:

а) прыслоўі, утвораныя спалучэннем прыназоўніка па з прыметнікамі ці прыналежнымі займеннікамі пры дапамозе суфіксаў -ому, -аму, -яму: па-ўдарнаму, па-хатняму, па-ранейшаму, па-нашаму, па-мойму, па-твойму;

б) прыслоўі з прыназоўнікам па, утвораныя ад прыметнікаў пры дапамозе суфіксаў -ску, -цку: па-таварыску, па-беларуску, па-англійску, іга-сваяцку, па-драпежніцку;

в) прыслоўі, утвораныя спалучэннем прыназоўніка па і вінавальнага склону парадкавых лічэбнікаў: па-першае, па-другое, па-трэцяе;

г) прыслоўі, утвораныя спалучэннем прыназоўніка па з прыналежнымі прыметнікамі: па-воўчы, па-сабачы, па-дзіцячы, па-чалавечы;

д) складаныя прыслоўі, утвораныя шляхам спалучэння двух аднолькавых прыслоўяў (ціха-ціха, далёка-далёка, ледзь-ледзь, доўга-доўга), двух сінанімічных або антанімічных прыслоўяў (кругом-навокала, уверх-уніз), а таксама двух прыслоўяў, адно з якіх можа мець прэфікс або іншую склонавую форму (дзе-нідзе, калі-нікалі, воляй-няволяй);

е) прыслоўі з прыстаўкай абы- і суфіксам -небудзь: абы-дзе, абы-як, як-небудзь, калі-небудзь.