Ergonomia jest nauką interdyscyplinarną, dlatego też można dokonać podziału nauk ergonomicznych między 4 grupy nauk:

1. Społeczne- np. psychologia pracy, prawo pracy, estetyka.

2. Medyczne- np. fizjologia pracy, higiena pracy, nauka o chorobach zawodowych.

3. Techniczne- np. budownictwo przemysłowe, budowa maszyn, automatyka.

4. Organizatorsko- ekonomiczne- np. teoria organizacji, prakseologia, ekonomika pracy.

Często określa się cel ergonomii jako zapewnienie człowiekowi dobrego życia, zadowolenia, poczucia bezpieczeństwa i komfortu psychicznego, jakie może on doznawać z chwilą stworzenia mu optymalnych warunków do pracy, wypoczynku i w ogóle życia.

Ergonomia może uczynić wiele dla poprawy "jakości życia" człowieka poprzez permanentne i sterowane przez naukę stwarzanie najkorzystniejszych warunków do niezawodnego funkcjonowania układu człowiek-technika poprzez obustronne przystosowanie jego elementów.

3. Rodzaje ergonomii

W działalności praktycznej możemy wyróżnić 2 rodzaje ergonomii:

1. Ergonomię koncepcyjną- zajmuje się ona analizą już istniejących stanowisk pracy z punktu widzenia ich dostosowania do psychofizycznych możliwości pracowników oraz formułowaniem zaleceń mających na celu polepszenie warunków pracy, zmniejszenie istniejących obciążeń oraz poprawą wydajności i jakości pracy.

2. Ergonomię korekcyjną- celem jej jest takie zaprojektowanie narzędzia, urządzenia, maszyny czy wreszcie całego obiektu przemysłowego, aby spełniał on

4

podstawowe wymagania ergonomii. Zajmuje się modernizacją i usprawnianiem istniejących maszyn , organizacją stanowisk pracy, stanem bhp oraz humanizacją pracy.

Uwzględniając oba kierunki ergonomii, można stwierdzić że prowadzą one do ustalenia zasad i rozwiązań, które znajdują wyraz niemal w każdej działalności ludzkiej. Zasady te i rozwiązania obejmują swym zasięgiem cztery rodzaje obciążeń:

1. Obciążenia fizyczne- przede wszystkim w budownictwie, transporcie, rolnictwie.

2. Obciążenia statyczne- wynikające z niewłaściwej pozycji podczas pracy.

3. Obciążenia neuropsychiczne- będące wynikiem wymuszonego tempa pracy, monotonii bądź konieczności znacznej koncentracji uwagi.

4. Obciążenia środowiskowe- a więc warunki mikroklimatyczne, hałas, wibracje, oświetlenie, których wpływ na zdrowie pracowników odbija się po wielu latach.

4. Zasady ergonomii

Zasady ergonomii jako nauki stosowanej:

1. Przysposabiaj (dopasuj) każdorazowo narzędzia pracy i zadania do możliwości człowieka.

2. Pracuj mądrzej nie ciężej

3. Dbaj zawsze o to, by wyposażenie i zadania były przyjazne ludziom

(pracownikom)

4. Stosuj umiejętnie i z rozmysłem zasady pracy, a także zasady jej organizacji.

Ergonomiczna optymalizacja warunków pracy:

• stosowana we wszystkich gałęziach przemysłu, handlu, komunikacji, w pracy biurowej, w gospodarstwie domowym;

• ma przede wszystkim przesłanki humanistyczne;

• produkcja i produkt powinny być kształtowane dla człowieka jako środek do

osiągania jego celów (w tym: lepszej jakości życia); człowiek jest najbardziej „kruchym" i nieprzewidywalnym elementem systemu pracy

Postulaty ergonomii dotyczące miejsca pracy:

1. Pracuj w naturalnej pozycji- naturalna pozycja ciała przy pracy jest optymalną pozycją dla każdego zestawów ludzkiego organizmu, gwarantująca największą siłę i odpowiednią kontrolę nad ruchami ciała, a jednocześnie powodująca najmniejszy nacisk fizyczny na te stawy oraz otaczające je tkanki.

• Zachowaj prawidłowe krzywizny kręgosłupa w kształcie litery „S"

• Prawidłowe ustawienie szyi

• Łokcie trzymane neutralnie ,po obu stronach ciała, ramiona zrelaksowane.

• Nadgarstki w jednej linii z przedmiotami.

2. Redukuj nadmierny wysiłek- we współczesnym świecie redukcja nadmiernego wysiłku jest możliwa dzięki innowacyjności oraz ogromnemu rozwojowi techniki. Innowacje te powodują minimalizację (redukcję) wysiłku potrzebnego do wykonywania powierzonych zadań i jednocześnie sprawiają że stają się one łatwiejsze i szybsze w realizacji.

3. Trzymaj wszystko w zasięgu ręki- postulat ten zwraca uwagę, na to aby wszystkie potrzebne nam do pracy przedmioty znajdowały się w zasięgu naszych

5

dłoni, tak aby nie tracić czasu i sił na ich szukanie i przynoszenie. Z tego postulatu wysuwają się następujące rekomendacje praktyczne:

• Przyrządy i narzędzia często używane w pracy powinny być dostępne w zasięgu wyprostowanego ramienia.

• Przedmioty stale używane powinny być dostępne w zasięgu przedramienia

• Jeśli stanowisko pracy zaplanujemy dla niskiej osoby, to wówczas każdy, dowolnego wzrostu pracownik, sięgnie po niezbędne przedmioty znajdujące się na stanowisku bez większego wysiłku.

• Pracę należy wykonywać na dogodnej, optymalnej wysokości manipulacyjnej (nie za niskiej i nie za wysokiej)

• Zwiększaj powierzchnię do pracy,

• Używaj wysięgnika

• Zapewnij miejsce na potrzebne przedmioty,

• Usuwaj napotkane przeszkody.

4. Pracuj na dogodnej wysokości- problem dotyczy dobrania odpowiedniej wysokości na jakiej pracownik ma wykonywać pracę. Praca na nieodpowiedniej wysokości ma często wymusza przyjmowanie niewłaściwej pozycji pracy, co wywołuje poczucie dyskomfortu, a nawet może być przyczyną schorzeń pracownika.

5. Redukuj nadmierne i niepotrzebne ruchy- wiele ruchów wykonywanych w różnych zadaniach może mieć poważny wpływ na zdrowie pracownika, ponieważ mogą powodować delikatne urazy i powierzchowne rany, a nieraz i ciężkie schorzenia. Rekomendowane są w tym zakresie następujące działania:

• Redukować powtarzające się ręczne ruchy

• Projektować efektywne ruchy

• Zmniejszać różnorodność ruchów

• Przesuwać lepiej niż przenosić i kłaść z powrotem

• Być twórczym

6. Minimalizuj zmęczenie- obciążenie fizyczne i umysłowe powoduje spadek efektywności wykonywanych zadań. Zmęczenie pracownika może być zmniejszone przez odpowiedni wysiłek umysłowy, właściwą organizację pracy, a także przez redukcję obciążenia metabolicznego. Obciążenie metaboliczne może być redukowane poprzez:

• Używanie maszyn, urządzeń i innych narzędzi pracy,

• Wyznaczanie w razie potrzeby innych pracowników do pomocy,

• Wprowadzanie częstych, ale krótkich przerw w pracy,

• Umożliwienie (ułatwienie) zgłaszania skarg przez pracowników odnośnie rzeczy i okoliczności, które sprawiają nam trudności.

7. Unikaj statystycznego obciążenia - z obciążeniem tym mamy do czynienia gdy łączymy wydatkowany wysiłek (siłę) z zajęciem niewygodnej pozycji ciała przy pracy. Może to wpłynąć na zmęczenie i zdrowie pracownika.

8. Ruszaj się i wykonuj ćwiczenia - człowiek, żeby być zdrowym, potrzebuje aktywności. Ciało ludzkie wymaga ćwiczeń i ciągłego, umiarkowanego rozciągania mięśni. Ćwiczenia wykonywane przez pracownika poza godzinami pracy powinny być ćwiczeniami rozciągającymi i relaksacyjnymi.

9. Zmniejszaj siłę i skracaj czas jej trwania - nawet trzymając ołówek czy długopis przez dłuższą chwilę, mięsnie ręki męczą się i zaczynają boleć. Przy zapobieganiu nadmiernemu zmęczeniu ręki podczas pisania należy więc przerwać pisanie i rozprostować mięśnie kilka razy.

6