52/Энцыклапедычныя і лінгвістычныя слоўнікі

• энцыклапедычныя - даведачныя навуковыя выданні, якія ў сціслай форме,змяшчаюць звесткі па ўсіх ці асобных галінах навукі і грамадскага жыцця.гэта ўсе энцыклапедыі і біяграфічныя даведнікі. У іх тлумачыцца не само слова, а паняцце, рэалія, прадмет, з'ява, якія абазначаюцца гэтымі словамі.Ілюстрацыямі служаць малюнкі, фотаздымкі, графікі, чарцяжы: 12-тамоў БСЭ

-агульныя(універсальныя)-энцыклапедыі, якія ахопліваюць усе бакі жыцця

-галіновыя

• лінгвістычныя(моўныя)-тлумачаць значэнне слова ці фразеялагізма, вызначаюць яго ўжыванне паходжанне, напісанне, вымаўленне.

-аднамоўныя-словы тлумачацца сродкамі той самай мовы: “Русско-белорусскій словарь” под ред. Коласа, Крапівы

1. тлумачальныя,

2. дыялектныя,

3. этымалагічныя,

4. арфаграфічныя,

5. фразеалагічныя,

6. тэрміналагічныя,

7. арфаэпічныя і г.д.

-двухмоўныя ці шматмоўныя-словамі іншых моў

53/Змест слоўнікавага артыкула ў лінгвістычным слоўніку.

Слоўнікі складаюцца са слоўнікавых артыкулаў. Будова слоўнікавага артыкула залежыць ад тыпу слоўніка. слоўнікавы артыкул-слова з усей сістэмай яго значэнняў граматычных і стылістычных памет з неабходным ілюстрацыйным матэрыялам.

будова слоўнікавага артыкула:

1. загаловачная(рээставае) слова, якое тлумачыцца-вылучаецца тоўстым шрыфтам. Мае нац., падаецца з абзацца, як пачатак слоўнікавага артыкула.

2. граматычная характарыстыка(часціна мовы,акрамя наз(род)і дзеясл.(трыванне),грам.ф.,

3. стылістычная характарыстыка(падаюцца паметы, якія паказваюць на сферу стылістыч. выкарыст.слова(нейтральныя словы паметаў не маюць)):кніж.,разм.,

4. сэнсавая характарыстыка(дэфініцыя)-усе значэнні слова(арабскімі лічбамі) і яго семантыч.адценні(//). На першае месца выносіцца найбольш пашыр.знач..

5. ілюстрацыя-тыповыя спалуч.слоў або цытат з твораў

6. прамое значэнне

7. ілюстрацыя

8. пераноснае значэнне

9. ілюстрацыя

10. пад спецыяльнымі значкамі(?,ромб) падаюцца тэрміналагічныя спалучэнні і фразеалагізмы

11. этымалагічная даведка-паказ,з якой мовы прышло слова,яго знач.і матываванасць

сколькі ў слоўніках рэестравых слоў, столькі ў яго артыкулаў. словы могуць размяшчацца ў слоўніках у алфавітным парадку і алфавітна-гнездавым(артыкул аб'ядноўвае асноўнае слова і вытворныя яго аднакараневыя)

54/Слова і марфема. Тыпы марфем.

З фанемаў складаюцца структурныя адзінкі больш высокага яруса-марфемы.

Марфема – найменшая чатка слова з пэўным значэннем(лекс.i грамат.)

Марфемiка – раздзел мовазнаўства, у якiм вывучаюць марфемы, iх тыпы, прынцыпы выдзялення.

Варыянты марфемы, або морфы – вiдазмяненнi марфемы, якiя назiраюцца у формах слова або у розных словах.

Марфемы:

1.абавязковыя: корань-носьбіт лексіч.знач. Віды каранеў:

-свабодны-корані без суф.ці прыст:стол

-звязаны-корань+суф.ці прыст.:абуць

Словы з адным коранем-простыя, з двума-складаныя(вадаспад).

2.неабазковыя: афіксы-службовыя марфемы, якія існуюць толькі ў межах слова,разам з коранем:прыстаўка або прэфікс,суфiкс, кончатак або флексiя, постфiкс.

Афіксы могуць выражаць значэнні:

• дэрывацыйнае(словаўтвар)-чатач

• рэляцыйнае(граматыч)-чытачы. Можа не мець матэрыяльнага паказчыка: дом

• фармальна-структурнае(інтэрфіксы-звяз.два карані ў склад.слова): земляроб

• фармальна-класіфікацыйнае(паказчык фармальнага знач.)чытаюць (паказчык 3 спр.)

Марфемы:

1.Свабодыя – могуць супадаць з асновай хоць у адным поўназначным слове.

2. звязаныя-ужываюцца толькi у спалучэннi з iнш. Марфемамi асновы.

Караневыя марфемы могуць быць свабодн.i звяз., афiксальныя – толькi звязаныя.

Афіксы могуць займаць рознае месца ў дачыненні да кораня, у адпаведнасці з чым яны падзяляюцца на прэфіксы,постфіксы і г.д..

Прэфікс-знаходзіцца перад коранем,прыстаўляецца да цэлага слова не зменваючы часціну мовы:адысці

Постфікс-знаходзіцца пасля кораня

Суфікс-далучаецца да кораня ці вытвор.асн.і служыць для ўтвар.нов.слоў: хата-хатні. Могуць утвар.і форму слова:хадзіла

Флексія(канчаткі):

-склонавая: кніга, кнігі

-асабовая: пішу, пішаш

-родавая: пякла, пякло

Нулявыя афіксы-матэрыяльна не выражаны. Вылучаюцца шляхам параўнання з матэрыяльна выражанымі ў інш.словаформах гэтага слова: лес-лесу

Інтэрфікс-служыць для сувязі каранеў. Выступаюць злуч.марфемы: о, е

Паводле асаблівасцяў выкарыстання ў пэўны перыяд, афіксы бываюць:

• прадукцыйныя-з іх дапамогай актыўна ўтвар.нов.словы:-осць, -нік, -овец, -ец,-нн-е

• малапрадукцыйныя-рэдка выкарыст.для ўтвар.нов.слоў:-ін,-ын,-ір

• непрадукцыйныя-не выкарыст.у сучас.словаўтвар.ці формаўтвар.: -л, -а, -тв-а,-б-а