9 Класс

12 - вариант

I. Текстәр көдллһн.

1) Аав Юла эн эргндән нер туурсн һазрч болн хаалһч. 2) Һанцхн эврә нутган биш, һазр-һазринь, сала-зухинь, хаалһ-цувгинь, довң толһаһинь, эврә альхна эрә мет, сәәнәр меддг күн. 3) Юла өвгнә чееҗд кезәнә дүүрң усар цальгрҗасн хуучн худгуд, булгар буслҗасн булгин экд, хотхрлзҗасн уулмуд, өрвәҗ көкрҗәсн хулсд тодлгдҗ батрсмн. 4) Альд һашун, альд әмтәхн усн һардгинь өвгн түдл уга келҗ заана.

5) Тегәдчн теегәр ус хәәҗ йовсн өвгнә һазринь мөрдҗ хаалһ татхла, сала-зуухас – сала-зуухур, нуурас – нуурур, девсңгәс – хотхрмудар татгдхмн. 6) Һазрин зөөр хәәһәчнр худг малтхар седхләрн, эрк биш аав Юлаһас ирҗ селвг авч, заалһҗ малтна. 7) Малдан күрх уста әәмг, нутг-байн, элвг улс. 8) Аав Юла тегәдчн орчлңгин бәәдләр төгәлңдк теегән хәләҗ, альд усн хурхинь, альк һазрин усн әмтәхнинь, малд күрх эс күрхинь, худг малтҗ туста тус угаһинь шинҗлҗ товчлна.

9) Муукана Юла усн һарх һазриг олн зүсн темдгәр шинҗлдгиг бичкнәсн авн дасла. 10) Хаврт цасн экләд хәәлҗәхлә, сала-зуухар экләд хорҗңнурмудын гүүлһинь аавтаһан көвүн хәләдмн. 11) Ил һазрар гүүснчн, өндр деерәс хотхрур гүүснчн, саласар шуугҗ гүүснчн – цугтан оньгт ордмн.

12) Өвснә, хулсна урһцар, багар һарсарнь Юла өвгн алдл уга ямаран усн һархинь келнә.

1.1. Текстиг айслулҗ умштн. Үүдсн седклиннь тускар келҗ өгтн.

1.2. Эн текстин үгмүдт синонимс олҗ бичтн: хуучн, элвг.

1.3. Өггдсн зәңгст сурврмуд тәвтн:

а) Альд һашун, альд әмтәхн усн һардгинь өвгн түдл уга келҗ заана.

б) Һазрин зөөр хәәһәчнр худг малтхар седхләрн, эрк биш аав Юлаһас ирҗ селвг авч, заалһҗ малтна.

1.4. Текстин һол учр-утхинь медүлҗәх үгмүд (ключевые слова) буулһҗ бичтн.

II. Хойр үр өдгә цагин көгҗмин тускар күүндҗәнә. Ямр кевәр эднә күүндвр тогтх зөвтә?

III. «Ноха угад һаха хуцдг» гидг үлгүрлә ирлцҗәх җирһлиннь нег йовдлын тускар келҗ өгтн.

IV. Орчуллһн.

Борцоки.

Борцоки готовили по праздникам. В торжественные дни весеннего праздника Цаган Сар в каждой семье делали борцоки. Тесто для борцоков делают на воде или на молоке. Замесив крутое тесто, из него лепят различные фигурки. Борцоки — плоские, круглые (целвек), похожие на всяких животных и птиц, борцоки-орешки и плетеные баранки. Их опускают в масло или жир, кипящие в котле.

Праздничный подарок состоял из одного «барана», одного «верблюда», одной «птицы», одного целвека, борцока-орешка и трех баранок. Ими угощали соседей и гостей.

V. Билгин көдлмш. Нег ил бичг (открытка) тогтаҗ бичтн (эк-эцкдән, аав-ээҗдән, үүртән, багштан ...).

февраль 2012

9 Класс

13 - вариант

I. Текстәр көдллһн.

1) Генткн Санҗ Женя хойр һаза нег юмн шуукрсн әәһәс серв. 2) Түрүләд цасн шухтнв, дарунь юмн әмсхсн болв. 3) Женя әәмсн дууһар: «Кемб?» - гиҗ чочн сурв. 4) Минь терүнләнь терзәр монцхр хамрта, өвртә толһа хәләв. 5) «Нурһм ирвәтрәд. киит урсад одв», - гиҗ Санҗ һарв. 6) Женя дахлдн һарв.

7) Герин өөр буһ-марлын туһл зогсчана. 8) Малын һундлта нүдәр хәләчкәд, эн һол орҗ одв. 9) Һолын эрг деер овалчксн устг өвсн билә. 10) Нег халхарн эн манд сән, мең болад чоныг манур өөрдүлх гиҗ санувидн.

11) Буһ-марлын ардаснь һол орувидн, энд ирәд, устг нүкләд орад кевтүвидн.12) Салькн һолын телтрәс үләнә, дигтә чон ирх таласнь. 13) Өвсн дор дулан, олн зүсн өвснә үнрәр каңкнна. 14) Хоюрн ю-бис күүндәд кевтнәвидн.

15) Генткн Женя намаг көндәҗ, өмәрән заав. 16) Һолын тиньгр мөсн деер чонын баран үзгдв. 17) Доһлң бийнь, болһаҗ, гетҗ ишкәд, ормдан зогсч, төгәлңдән аң чиңннә. 18) Нүднь көк һалар шатна. 19) Далдһр чееҗтә, нәрхн дөрвн көлтә, өндр икчн аң. 20) Көлнь, бульчңгуднь, цогцнь, мел бәәсн бийнь шүүрч бәрхин, шуучҗ хайхин төлә бәәх өңгтә.

21) Энүг зөвәр хәләҗәһәд, манур йовҗ йовад доран зогсхлань, хахар бууһан төвчлҗ йовхлам, чон доран чичрн тусчкад, буһ-марл тал үкс алхад һарв. 22) Дарунь барун бий тал цасн шухтнсн ә һарв, юмн әмсхлсн болна, чон буһ-марлыг бәрхәр устг эргүлҗ көөҗәх бәәдлтә.

1.1. Текстиг айслулҗ умштн. Үүдсн седклиннь тускар келҗ өгтн.

1.2. Эн текстин үгмүдт синонимс олҗ бичтн: төгәлңдән, дулан.

1.3. Өггдсн зәңгст сурврмуд тәвтн:

а) Генткн Санҗ Женя хойр һаза нег юмн шуукрсн әәһәс серв.

б) Дарунь барун бий тал цасн шухтнсн ә һарв, юмн әмсхлсн болна, чон буһ-марлыг бәрхәр устг эргүлҗ көөҗәх бәәдлтә.

1.4. Текстин һол учр-утхинь медүлҗәх үгмүд (ключевые слова) буулһҗ бичтн.