V. Билгин көдлмш. Нег ил бичг (открытка) тогтаҗ бичтн (эк-эцкдән, аав-ээҗдән, үүртән, багштан ...).

февраль 2012

9 Класс

10 - вариант

I. Текстәр көдллһн.

1) Летчик Виктор Талалихин өшәтнә самолетас Москва балһс харсчала. 2) 1941 җилин август сарин долан билә. 3) Сө йир харңһу. 4) Фашистск бомбардировщик Москва балһсн деер бомб хайхар нисч йовла. 5) Терүг тосч, Виктор Талалихин истребителяр өөдән нисәд һарв. 6) Хойр миңһн нәәмн зун метрт өөдән нисхлә, немшин самолет тедүкнд үзгдв. 7) Талалихин өшәтнә бомбардировщикин арднь орад, зөвәр өөрдәд ирв. 8) Хаҗуднь зерглҗ ирн, моторарнь хаснд, барун биидк моторнь хамхрв. 9) Өшәтнә самолет шулуһар доргшан орҗ йовна, болв хойрдгч моторнь терүг дааһад, тегәд арһул нисәд йовна. 10) Виктор Талалихин терүг тәвл уга, бас дахн, терүнә арднь орв. 11) Эн хойр дорагшан бууһад, хойр миңһн тавн зун метрт ирҗ йовцхана.

12) Тер хоорнд Талалихинә сумн чилв. 13) Өшәтн зулад һарч одх бәәдлтә. 14) Терүг алдҗ болшго гих ухан летчикин толһад орҗ йовна. 15) Тиигҗ йовтл, советск летчикин сананд һанцхн ухан орҗ ирв: фашистск бомбардировщикиг сүүләрнь эврәннь истребителин винтәр алдл уга цокх санан энүнд нег агчмд учрв. 16) Тиигҗ шиидн, бомбардировщикин сүүлд эн өөрдәд ирв. 17) Эн хойрин хоорнд нәәмн-арвн метр үлдҗ йовна. 17) Эн цагла өшәтнә летчик пулеметар хаһад, Талалихинә барун һаринь шавтав. 18) Эсв негн болв, самолет алдрҗ одн гиҗәнә гиҗ эн санв. 19) Энүнә барун һарас цусн һооҗад чигн йовна, шүдән аралдҗ зуучкад, бомбардировщикиг винтәр биш, самолетар цокхар моториг Виктор үкс чаңһар дарад оркв. 19) Хойр самолет цоклдсна күрҗңнсн ә ик холд аһарт дүүрән болв. 20) Викторин истребитель доран эргәд, төгәһәрн өөдән хәләҗ көлврҗ йовна. 21) Тер хоорнд парашютар буух санан энүнә толһад орв. 22) Һазрас нәәмн зун метр үлдсн эн парашютан секв. 23) Истребительнь һазрт унҗ, энүнә чаңһар күрҗңнсн дун тедүкнд соңсгдв. 24) Парашютар бун йовҗ, доргшан хәләхлә, зөвәр холд өшәтнә бомбардировщик һазр цокҗ унҗ хамхрв.

1.1. Текстиг айслулҗ умштн. Үүдсн седклиннь тускар келҗ өгтн.

1.2. Эн текстин үгмүдт синонимс олҗ бичтн: өшәтнә. өөдән.

1.3. Өггдсн зәңгст сурврмуд тәвтн:

а) Летчик Виктор Талалихин өшәтнә самолетас Москва балһс харсчала.

б) Терүг алдҗ болшго гих ухан летчикин толһад орҗ йовна.

1.4. Текстин һол учр-утхинь медүлҗәх үгмүд (ключевые слова) буулһҗ бичтн.

II.Үүрмүд хоорндан өдгә цагин хальмг телеүзгдлин тускар күүндҗәнә. Ямр кевәр эднә күүндвр тогтх зөвтә?

III. «Хоома күн хойр көдлмштә» гидг үлгүрлә ирлцҗәх җирһлиннь нег йовдлын тускар келҗ өгтн.

IV. Орчуллһн.

До седьмого колена должны знать и помнить калмыки родственные связи и отношения. Четко различали кровных и не кровных родственников по матери и отцу.

Родственники по матери считались самыми близкими из всей родни и пользовались особым уважением.

Родственники по линии отца называются төрлмүд. Имеется специальная детская терминология родства. Дети родных сестер приходятся друг другу бөлнр, бөл, независимо от пола и возраста. Дети двух родных братьев будут доводиться друг другу үйнр или үй.