II. Хойр үр хоорндан шүүҗ авх эрдмин тускар күүндҗәнә. Ямр кевәр эн күүндвр тогтах кергтә?

III. «Орчлң нарар гегәрдг, күн эрдмәр гегәрдг» гидг үлгүрлә ирлцҗәх җирһлиннь нег йовдлын тускар келҗ өгтн.

IV. Орчуллһн.

Сидевший на почетном месте старик произнес благопожелание:

- Пусть новое место, куда вы прикочевали, принесет вам счастье среди родных, друзей и товарищей. Пусть ваша семья живет, здравствует и процветает, как народ нашей местности. Особенно желаю здоровья и быстрого роста детям — всегда и на вечные времена. Пусть умножают они род своих родителей.

- Да пусть исполнится благопожелание! - сказали все гости.

V. Билгин көдлмш. Нег ил бичг (открытка) тогтаҗ бичтн (эк-эцкдән, аав-ээҗдән, үүртән, багштан ...)

февраль 2012

9 Класс

6 - вариант

I. Текстәр көдллһн.

1) Энүнә эцкнь угатя күн бәәҗ. 2) Кезәнә Советин йосн тогтад уга цагт эн байна мал хәрүлдг бәәҗ. 3) Һучдгч җилд эднә селәнд колхоз тогтна. 4) Түрүн авгтан әмтн колхозд дурлҗ орҗахш. 5) Энүнд түрүн болҗ Боова күүкнә эцк орад, әмтнд үлгүр үзүлҗ, тедниг бийән дахулв. 6) Күүкнә эцк колхоздан шунмһаһар көдлҗәв. 7) Колхозд көдлн бәәҗ, эн залу медәтнрин школд орҗ сурһуль дасв.

8) Терүнә хөөн колхозин ахлач болҗ көдлҗәһәд, дәәнд одад, тендән зөрмг кевәр дәәллдәд, әмнәсн хаһцв. 9) Тиигҗ эн күүкн өнчәр үлдсн бәәҗ. 10) Серл орх цагасн авн һаһадан өслә. 11) Энүг күүкн йир икәр күндлдг билә. 12) Һаһаһан эврәннь эк гиҗ эн сандг бәәҗ. 13) Энүг эврәннь эк бишинь гиҗгтә күүкн болчкад, школ төгсәхдән Боова медлә.

14) Һаһань энүнә эцкин эгч бәәҗ. 15) Тиигвчн энүг һарһсн экләрн әдләр күндлҗ, күүкн тевчдг билә. 16) Энүг асрад, өскәд, кү кеһәд, сурһульд өгәд, ик нөкд болсн күн – энүнә һаһа. 16) Терүнә хөөн күүкн институт чиләһәд, багш болҗ көдлв. 17) Энүнә эк кен бәәсиг һаһань институт чиләснә хөөн күүкнд тодрхаһар келҗ өгв.

18) Колхоз тогтхд, селәнә угатьнрт нөкд болхар Ленинградас һурвн көдлмшч ирнә. 19) Теднлә негдәд, энүнә эцк колхозд көдллә. 20) Күүкнә эк бас шунмһаһар көдлҗ йовла. 21) Күүкиг нилх цагт, мөрнә дөрәд чиргдҗ, эк Боова өңгрҗ.

22) Тер аюлта зәңг соңссн күүкнә эцк Бадм селәнәс хотнур довтлҗ ирҗ. 23) Эцк өвдг деерән суулһад, хойр халхаснь күүкиг семрҗ үмсәд, эгчдән иигҗ келнә: «Эгч, арһ чамд, күүкн чини болг. 24) Өңгрсн экиннь нерн эн өдрәс авн күүкндм шиңгрг. 25) Эн өдрәс авн мини күүкнә нерн Боова болтха».

(Нармин Морхаҗ).

1.1. Текстиг айслулҗ умштн. Үүдсн седклиннь тускар келҗ өгтн.

1.2. Эн текстин үгмүдт синонимс олҗ бичтн: медәтнрин, өнчәр.

1.3. Өггдсн зәңгст сурврмуд тәвтн:

а) Терүнә хөөн күүкн институт чиләһәд, багш болҗ көдлв.

б) Тер аюлта зәңг соңссн күүкнә эцк Бадм селәнәс хотнур довтлҗ ирҗ.

1.4. Текстин һол учр-утхинь медүлҗәх үгмүд (ключевые слова) буулһҗ бичтн.

II. Хойр үр хоорндан дурта, тааста кергиннь тускар күүндҗәнә. Ямр кевәр эднә күүндвр тогтх зөвтә?

III. «Эрдмәс үлү эрднь уга» гидг үлгүрлә ирлцҗәх җирһлиннь нег йовдлын тускар келҗ өгтн.

IV. Орчуллһн.

В сказках степь преображалась неожиданно и чудесно. На пустынной равнине, полоненной песками, появлялись леса, горы, реки и даже океан. Никогда калмыки не видели океана, но слово “дала” у них распространенное. В сказках степь населялась львами и тиграми, которых побеждали храбрые охотники. Люди обретали редкостные способности. Одни могли оживлять убитых, вдыхая в них теплоту жизни, другие обладали лекарствами, вылечивая безногих, безруких, слепых.