1.1. Текстиг айслулҗ умштн. Үүдсн седклиннь тускар келҗ өгтн.

1.2. Эн текстин үгмүдт синонимс олҗ бичтн: хотн; күчр.

1.3. Өггдсн зәңгст сурврмуд тәвтн:

а) Кавказин ар нурһнд болсн кесг дәәллдәнд Нарма Шапшукова орлцҗ йовсмн.

б) Күрәд чавчхд цаг бачм болсар, пистулан Нарма төвләд, Акимд өөрдҗ ирсн хортыг хаһад унһаһад орксн мөн.

1.4. Текстин һол учр-утхинь медүлҗәх үгмүд (ключевые слова) буулһҗ бичтн.

II. Хойр үр зуни амрлһндан һарчана. Эн төрәр Та яһҗ күүндвр тогтахит?

III. «Сурһуль — ухани булг» гидг үлгүрлә ирлцҗәх җирһлиннь нег йовдлын тускар келҗ өгтн.

IV. Орчуллһн.

Учение — вот что нужно молодому человеку с самого малого возраста. Учиться нужно всегда. До конца жизни не только учили, но и учились крупнейшие ученые. Перестанешь учиться — не сможешь и учить. Ибо знания все растут и усложняются. Нужно при этом помнить, что самое благоприятное время для учения — молодость. Именно в молодости, в детстве, в отрочестве, в юности ум человека наиболее восприимчив. Восприимчив к изучению языков, к математике, к усвоению просто знаний и развитию эстетическому.

V. Билгин көдлмш. Нег ил бичг (открытка) тогтаҗ бичтн (эк-эцкдән, аав-ээҗдән, үүртән, багштан ...).

февраль 2012

9 Класс

3 - вариант

I. Текстәр көдллһн.

1) Хальмгуд кезәнәс авн Зулан темдглҗ йовна. 2) Эн сән өдр һурвн чинр зүүҗәнә. 3) Негдвәр, Зунква Гегән үннә һазр орҗ одсн өдр болҗана, хойрдвар болхла, нас авдг өдр, һурвдвар, хуучн җил һарч, шин жилиг тосчах өдр. 4) Түрүн өдр шууга татҗ, нәәрлдмн биш, цааранднь болхла, хальмгуд шин җилән тосҗ, насан авч, нәр-наадан кецхәнә.

5) Зул цуг шар шаҗна шүтдг улсин сән өдр. 6) Эн өдрт эртәснь белднә. 7) Күүкд улс ардаснь цаһан өвс цуглулад, хагсаһад бел кенә. 8) Цаһан өвсәр зулын болн насна һолынь кенә. 9) Зулын һол кехләрн утдан дөрвн хурһн дүңгә цаһан өвс керчҗ авна.

10) Зулын өмн өдр герән ахулна, шар тосан белднә, боорцг кенә.

11) Зул өдрин өрүн күүкд күн эрт босад, цәәһән чанад, дееҗ бәрәд, зулан өргнә. 12) Цацл цацад, һалд тос-хорһ хаяд, күңшү үнр һарһна. 13) Өрк-бүләрн сууһад, зулын цәәһән йөрәһәд уухларн, хамгин түрүнд көгшн күүнд, дәкәд герин эзн залуд, күүкд күн бийдән, күүкдтән цә кеҗ өгнә. 14) Герин эзн залу уга болхла, күүкд күн залуһиннь киилгин ханцар цацл цацна. 15) Эн өдрлә көгшдүдән күндләд, элгн-садндан гиичлҗ оддмн. 16) Гер-гертән орлцад, зулан кеһәд, насан йөрәлһнә.

1.1. Текстиг айслулҗ умштн. Үүдсн седклиннь тускар келҗ өгтн.

1.2. Эн текстин үгмүдт синонимс олҗ бичтн: нәр, хурана.

1.3. Өггдсн зәңгст сурврмуд тәвтн:

а) Күүкд улс ардаснь цаһан өвс цуглулад, хагсаһад бел кенә.

б) Гер-гертән орлцад, зулан кеһәд, насан йөрәлһнә.

1.4. Текстин һол учр-утхинь медүлҗәх үгмүд (ключевые слова) буулһҗ бичтн.

II. Үүрмүд уулта һазрур йовхар шиидцхәв. Яһҗ эдн белдвр кеҗәхин тускар күүндвр тогтатн.

III. «Селвг уга цецн уга, буульмҗ уга баатр уга» гидг үлгүрлә ирлцҗәх җирһлиннь нег йовдлын тускар келҗ өгтн.

IV. Орчуллһн.

О калмыках.

Народ этот живет на обширном пространстве, называемом калмыцкими степями. Он ведет кочевой образ жизни и живет в кибитках. Главным его занятием является животноводство.

О характере калмыков многое можно сказать им в похвалу. Они имеют представление о чести, очень гостеприимны, трудолюбивы.

Очень привязаны к кочевой жизни, гордятся своим умением обращаться с лошадьми, ловкостью. Любят игры, конные скачки, состязания по фехтованию — пешие и конные. Особенно ловки и смелы на конях. Ловля и укрощение табунных коней является необходимостью для воспитания калмыка.