Дарси дуюм: Мушоҳидаи оморӣ Се марҳилаи тадқиқоти оморӣ

Методологияи оморӣ системаи роҳҳо, тарзҳо ва усулҳо, ки ба омӯзиши қонуниятҳои миқдорӣ равона карда шуда, дар сохтор, инкишоф ва алоқамандии ҳодисаҳои иҷтимоӣ-иқтисодӣ ифода мегарданд. Методологияи оморӣ асоси тадқиқоти оморӣ мебошад.

Марҳилаҳои тадқиқоти оморӣ:

• мушоҳидаи оморӣ, ё ҷамъ намудани маълумот (ахборот);

• ҷамъбасткунӣ (натиҷабардорӣ) ва гурӯҳбандии натиҷаҳои мушоҳидаи оморӣ, ё коркарди маълумот (ахборот);

• таҳлили маълумоти бадастовардашуда.

Мушоҳидаи оморӣ - ҷамъоварии илмӣ ташкилии маълумотҳо оид ба ҳодисаҳои иҷтимоӣ-иқтисодии омӯхташаванда, бо ёрии усули мушоҳидаи оммавӣ.

Ҷамъбасткунӣ (натиҷабардорӣ) – маҷмӯи амалиёт­ҳои пайдарпай оид ба ҷамъбандии маълумотҳои мушоҳидаи оморӣ барои тавсифи маҷмӯи оморӣ дар яклухтӣ (бутунӣ) ва қисмҳои алоҳидаи он (ҳисоби натиҷаҳои мобайнӣ ва умумӣ).

Гурӯҳбандӣ - ҷудо намудани маҷмӯи оморӣ ба воҳидҳои сифатан якхела.

Таҳлил ё ин ки тадқиқи моҳияти ҳодисаҳои омӯхташаванда марҳилаҳои зеринро дар бар мегирад:

• исботи далелҳо ва баҳодиҳии онҳо;

• муайян намудани хусусиятҳои хос ва сабабҳои ҳар як ҳодиса;

• гузориши як ҳодиса бо дигар (аз он ҷумла бо эталон).

• маънидодкунии гипотезаҳо, хулосаҳо ва пешниҳодҳо.

Масъалаҳои барпошавии мушоҳидаи оморӣ

Барномаи мушоҳидаи оморӣ дастаи аломатҳоеро дар бар мегирад, ки ба бақайдгирӣ мусоидат мекунад (яъне саволҳои мушаххасе, ки ба онҳо бояд ҷавобҳо дар варақаҳои оморӣ дода шаванд), намуд ва усули гузаронидани мушоҳидаи омориро асоснок менамояд.

Талаботҳо ба барномаи мушоҳидаи оморӣ:

• барнома бояд тарзи гузориши мақсад ва вазифаҳои аниқи мушоҳидаи омориро дошта бошад;

• барнома бояд нишонаҳои муҳим, тавсифи шакл, хусусиятҳои асосии хоси ҳодисаҳоро дар бар гирад;

• дохил накардани нишонаҳои дуюмдараҷа ё душвормуайяншаванда;

• масъалаҳои барнома бояд аниқ ва якмаъно бошанд;

• бояд на фақат таркиб, балки пайдарҳамии масъалаҳоро низ муайян кард;

• Саволҳои назоратиро дохил намудан мақсаднок аст.

Варақаи оморӣ - ҳуҷҷати намунаи ягона, ки барнома ва натиҷаи мушоҳидаи омориро дар бар мегирад (ҳисобот, варақаи бақайдгирӣ, пурсишнома).

Олотҳои мушоҳидаи оморӣ ин варақаи оморӣ ҷамъи дастурамал оид ба тартиби гузаронидани мушоҳидаи оморӣ ва пуркунии варақаи оморӣ мебошад.

Объкти мушоҳидаи оморӣ – маҷмӯи оморие, ки дар он ҳодиса ва ҷараёнҳои тадқиқшаванда ба вуҷуд меояд.

Воҳиди мушоҳидаи оморӣ - унсури таркибии объекти мушоҳидаи оморӣ ки дорои нишона аст ва ба бақайдгирӣ тааллуқ дорад.

Воҳиди ҳисоботӣ субъекте, ки аз он маълумот оид ба воҳиди мушоҳидаи оморӣ бармеояд.

Интихоби ҷои гузаронидани мушоҳидаи оморӣ аз мақсади он вобаста аст.

Лаҳзаи критикии мушоҳидаи оморӣ ин рӯз ва соати мушаххас, ки дар он бояд бақайдгирии нишонаҳо аз рӯи ҳар як воҳиди мушоҳидаи оморӣ гузаронида шавад.

Давраи гузаронидани мушоҳидаи оморӣ, вақте ки дар рафти он пуркунии варақаи оморӣ ба вуҷуд меояд.

Масъалаҳои ташкилии мушоҳидаи оморӣ

• интихоби ҳисобкунакҳо, бақайдгирандагон ва таълими онҳо;

• гузаронидани семинарҳо барои ташкилкунандагони мушоҳидаи оморӣ;

• гузаронидани корҳои оммавии тавзеҳӣ (дар ВАУ, дар объекти мушоҳидаи оморӣ);

• тартиб додани нақшаи тақвимии корҳо оид ба мушоҳидаи оморӣ;

• нусхабардории ҳуҷҷатҳо.