ʶìiñ òîé

“ĸñò¾ðäi» îçû¹û äà, òîçû¹û äà áàð” дегендей ¼мiр за»ы жа»а да жаºсы д¸ст¾рлердi ¸êåëäi. Ñîíû» áiði ж½байлыº ¼мiðäi 25 æûë òàòó-ò¸òòi ¼òêiçãåí êåçå»äåðäi àòàï ¼òó. ̽íû ºàçið “ê¾ìiñ òîé” деп атап ж¾р. Б½л некелiê ¼ìiðäi» áåðiêòiк ºасиетiн д¸лелдейтií æ¸íå êåéiíãi æàñ ½ðïàºòàð¹à ¾ëãi боларлыº жаºсы салт. “ʾìiñ òîé” иелерiн ¼з балалары мен немелерi, замандастары мен тiлектестерiíi» º½тыºтауы да жарасымды ¸рi к¼кейге ºонымды жайт.

Алтын той

Åðëi-зайыпты адамдарды» отбасы º½р¹анына 50 жыл толуы “алтын тоймен” аталып ¼тиедi. Б½л салтанат неке сарайыны» ½йымдастырылуымен арнайы ку¸лiê áåðiëåäi. Îñû êiñiлермен бiрге т½»¹ыш некеге отырушылар¹а да ку¸лiк тарсыпылып, олар¹а “алтын той” иелерiíi» áàòà áåðói, òiлектестiê áiëäiðói жас ж½байлар ¾шiн де ерекше к¾ндер бол¹аны айтпаса да т¾сiíiêòi. Алтын, к¾мiс тойларды жастар ¾шiн аº некенi» т¸рбие мектебi ¾ëãiñi ðåòiíäå ¼òêiзу, оны насихаттау жа»а д¸уiðäi» îçûº ä¸ñò¾ði äåï áà¹àëà¹àí, îðíûºòûð¹àí æ¼í.

À³øûëû²

À»øûëûº (ñàëò). “Áið ºûçûº á¾ðêiт салып а» ауласа, Мiнген шабуылмен танаураса” (Ы. Сандыбай½лы). А» аулау ретден ºалыптасºан салт. °рине тiðøiëiк, табыс ¾шiн а»шылыºлыº º½ратындар бар. Бiðຠà»øûëûº øûí ì¸íiíäå ñàóûº, ºûçûº, øûíû¹ó, åïòiëiê, ñåðiëiê, ñåçiмталдыº, сергектiê, áiëiмпаздыº сияºты к¼птеген ºасиеттердi ½штайтын тамаша ¼нер мектебi десе де болады. µшºыр ат, ке» дала, тамылжы¹ан таби¹ат - б¸рi-á¸ði äå ໹à øûººàí åð æiãiòêå á½ë ä¾íèåíi» шын ºызы¹ын сыйла¹андай к¼»iëäi ê¼òåðå ò¾ñåäi. Осындайда ºасºыр со¹ып, т¾лкi, ºàðñຠàëó à»øû ¼ìiðiíi» тамаша же»iñòi, ½мытылмас с¸тi. ²анжы¹асын ºандал¹ан ол ауыл а¹аларына олжа байлауы – азаматтыº пен ерлiêòi», îäàí ºàëäû õàëûºòû» ä¸ñò¾ðäi» òàçà æîëû. Ñåði ໺½ìàð õàëûº ¾øií ¼çi алмаса да ¸келген а»ды к¼ру де бiр ¹анибет. “²½ñû äà èåñi де ºоразданар. Алпыс екi айлалы т¾лкi àë¹àíäà” дегендей м½ндайда а»шыны» маºтануы да, оны маºтау да орынды-аº. Ел iøiнде а»шылыº ºасиеттi º½рметтi ¼íåð ¸ði салт болса, а»шылыº ¼зi де беделдi, сыйлы адамдарды» бiði. ̽íû» ¼çi à»øûëûº ä¸ñò¾ðäi» áà¹àñû æî¹àðû, ¼ìiрде орны б¼лек º½былыс екенiн толыº д¸лелдесе керек. А»шылыº ¼нердi Àºàí ñåði, Ñåãiç ñåði, Абай та¹ы басºа халыºтарды» ардагерлерi ¼те жо¹ары ба¹ала¹ан. С. М½ºановты», М.°уезовты», С.Ж¾нiсовтиы», ². Таукеновты» ж¸не басºа жазушыларды» шы¹армаларында а»шылыº ¼нердi» ºилы-ºилы ºызыºтары мен º½пиялары ке» суреттелген. А»шылыººа жастарды баулау, ¾йрету – àòà ê¸ñiái мен салтыны» асыл ºазынасын толыºтыра т¾су деген с¼з.

Саятшылы²

Саятшылыº (салт). “²àð-àïïàº, á¾ðêiò-ºàðà, ò¾ëêi-ºызыл, ½ºсайды ºаса с½лу шомыл¹ан¹а” (Абай). Саятшылыº, я¹ни º½с салып а» аулау ¼нерi äå ºàçຠ¼ìiðiíäåãi сирек кездесетiн ºызыºты салт. М½ндай адамды “º½ñáåãi” деп атайды. ²½сты» “òiëií” áiëåòií æ¸íå îíû» ìiíåç-º½ëºûí, æàí-ä¾íèåñiн, ºасиетi ìåí òàáè¹àòûí áiëåòiн адамдар б½рын к¼п бол¹ан. Олар ºазið äå áàð, áiраº сирек кездеседi. ²½ñáåãiëåð ê¼áiíåñå á¾ðêiт, лашын, с½»ºар, ºыр¹и, т½й¹ын, ителгi сияºты жыртºыш º½старды, ½стап а»¹а салып баулиды. М½ны» бiрнеше ºыр-сыры, º½пия-ºызы¹ы да ¼те к¼п. ²½сбегiлер мен а»шылар к¼бiíåñå á¾ðêiт ½стайды. Сыр-сипатына ºарай о¹ан ат ºойылады. Жасына ºарай оларды тас-т¾лек, м½збалаº, к¼к т¾бет, барºын, баршын т.с.с. деп б¼ледi. Ал¹ыр º½старды ºыран, ш¸улi…. деп ба¹алайды. ²½сты» º½ндаº, т½¹ыр, балаº бау, желi бау, тома¹а деп аталатын ¸бзел-жараºтары болады. ²½сты к¾ту, баптау, т¸рбиелеу, т¾лету, ¾йрету сырын º½сбегiëåð ¼òå æàºñû áiлген.Бабы келген б¾ркiò ºûñ ºàñºûð, ò¾ëêi, ºàðñàº, êèiê, ºîÿí¹à ò¾ñåäi. Æàç ºàç, ¾éðåê, ºûð¹àóûë, øië, êåêiëiк сияºты º½старды да алады.

Саятшылар мен а»шыларды» к¾тетií å» ñ¸òòi ê¾íi сонар. Б½л к¾нгi à»øûëûº ºûçûºòû» îðíû òiïòi á¼ëåê. Áàÿ¹ûäà áið à»øû “атам ¼лсе ºойылар, атан ¼лсе сойылар, М½ндай ºызыº ºан сонар, Ма¹ан ºайдан табылар” деп атасы ¼лгенде де б½рылмай кеткен екен дейдi. Сонар деп жерге жа»а т¾скен, жел ¾рмеген жан баспа¹ан ºарды айтады. Б½¹ан т¾скен iз тай¹а та»ба басºандай аныº болады. Сонар ¾шке б¼лiíåäi: ½заº сонар, келте сонар ж¸не ºан сонар. М½ны» iøiнде е» ºызы¹ы ºан сонар. Б½л к¾нi шыººан а»шыны» жолы болатыны айдан да аныº. Саятшылыº ºазаº халºыны» тiði òàáè¹àò ïåí ¼ëi таби¹атты» тыныс-тiðøiëiãiн, º½пия сырын тере» ме»гергендiãií àé¹à¹û. Á½ë çîð ¼íåðäi» ºызы¹ын саятшыларды» ¼здерi, àë èãiëiãií õàëûº ê¼ðãåí. Ѽéòiп саятшылыº - халыºты» м½рат т½тºан арманы ¸рi ¼íåði болып санал¹ан.