²Аза² салттары

²ÛÇ Ê´ÐÓ. Кейде «ºыз та»дауда” деп те аталады. Салт бойынша белгiлi кiсiлердi» балалары немесе ¼нерпаз, сал- серi жiгiттер ¼зiне лайыº ºыздарды ел iшiнен ¼здерi та»да¹ан. «П¸лен жерде жаºсы ºыз бар» дегендi естiген жар та»да¹ан жiгiттер ¼нерлi дос- жолдастарын ертiп ºыз аулына барады. ²азаºта «ºызды кiм к¼рмейдi, ºымызды кiм iшпейдi» деген маºал ºыз iздеген жiгiттерге жол ашады. Ондай жiгiттерге ешкiмнi» назарлыº бiлдiруге, тосºауыл жасау¹а хаºысы жоº. Керiсiнше ондай жiгiттердi салтанатпен ºарсы ал¹ан. Ауылды» бойжеткен, ер мiнездi, еркiн ºыздары м½ндайда « ºûç ê¼ðåòií æiãiòòi áiç ê¼ðåëiê» деп белсене шы¹ып, жiгiттермен ¼нер сынасºан. Жiгiтке олар да сын к¼збен ºарап, ¼з ойын ашыº айтºан. Осындай жолда бiр- бiрiн сына¹ан ºыз жiгiттер айтысºа да т¾скен. Осыдан кейiн ½натºан жастар с¼з байласып, жiгiт жа¹ы º½да жiберген. Демек, жiгiт жолы жасал¹ан. Олай болса б½рын да ºыз- жiгiттi» ½натып, с¾йiп ºосыл¹ан кездерi бол¹ан.

°рине, ºазаº салтында «ºûç òà»äàó», «ºûç ê¼ðó» ¸ркезде бола бермеген. О¹ан аты белгiлi адамдарды» балалары мен ер жiгiттердi» ¹ана ºолы жеткен. «²ûç ê¼ðó» салты Т. Жомартбаевты» «²ûç ê¼ðåëiê» романында ке»iрек суреттелген.

²Ыз айттыру

²ыз айттыру (д¸ст¾р). «²ыз айттыруды» м½ндай т¸ртiбi Есiм деген ханны» б½йры¹ы бойынша орна¹ан к¼рiнедi» (Н. Алтынсарин). °р ата- ана ¼з ½лыны» болашаº ºалынды¹ын ерте ойластырады, ¼зiнi» т¸нiн iздейдi.

Îòàó ê´òåðó

«Îòàó ê¼òåðó» (ñàëò) «К¼терiлген отауды» º½тты болып, µзаº жасап iшiнде с¾йсiн жары»» (« ²ûç Æiáåê»). ½лтымызды» м¸дениеттiнде «îòàó ê¼òåðäi» деген с¼з бар. Ол «¾йлендi», «ж½пты болды» ма¹ынаны бiлдiредi. Демек ¾йленумен бiрге олар отау к¼теруге тиiс. °детте ½лы ¾йленетiн, ºызы т½рмысºа шы¹атын ата-ана алдымен отау дайындайды. ²ыз жасауына отау ºосылып берiлетiн. Отау жас отбасыны» баºыт ша»ыра¹ы болып саналатындыºтан оны барынша ¸семлеп, ¸демiлеп, толыº жабдыºтап ¸зiрлеу аз шаруа емес. О¹ан к¼ршi- к¼лем, жаºын- туыс, на¹ашы – жиендер тегiс араласады. Кесе- аяºтан бастап ¾й киiзiне дейiн ¸келедi. С¼йтiп, б¾кiл ауыл болып отау к¼теру ¸рi ºызыº, ¸рi мiндеттi iс. Отау ал¹аш тiгiлгенде о¹ан º½рметтi ¸рi елге сыйлы аналар бастайды. Ша»ыраºты да баºан¹а аº мата байлап, ел а¹аларына к¼тередi. Отºа май º½лады, « боса¹а майлау» жасалады. Ал¹ашºы дастархан жайылып, о¹ан мол та¹ам жасалады. Кiргендер шашу шашып, «º½тты болсын», «iшi жан¹а, сыртты мал¹а толсын» деген тiлекпен ºуанышын бiлдiредi. Жаºын туыстар отау¹а к¼рiмдiк ¸келiп, мал атайды, ба¹алы м¾лiктер сыйлайды.

Жас отау ¸ке ¾йiнi» о» жа¹ына тiгiледi. Б½л ¾йге жасы ¾лкендер шаºырусыз кiрмейдi. Ал жастар мен балалар ºызыºтап, осы тауды т¼»iректейдi. Ауылдастармен мен жанашырлар жас отау т¾тiнiнi» т¾тiн шы¹уын, жа»а ¾йленгендердi» т½рмыс тiршiлiгiн сырттай баºылап, келiнге ба¹а берiп отырады. Жас келiн ерте т½рып ¼з ¾йiнi» ¹ана емес, жаºында¹ы iргелес ¾йлердi» де т¾ндiгiн ашуы оны» ¸дептiлiгi мен м¸дениеттiлiгiн бiлдiредi.