Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
умк-2008 Жалгастырушы Толеужанова.doc
Скачиваний:
34
Добавлен:
18.02.2016
Размер:
1.01 Mб
Скачать

Үш бақытым

Ең бірінші бақытым –халқым менің

Соған берем ойымның алтын кенін

Ол бар болса, мен бармын, қор болмаймын,

Қымбатырақ алтыннан парқым менің.

Ал екінші бақытым – Тілім менің

Тас жүректі тіліммен тілімдедім.

Кей-кейде дүниеден түңілсем де,

Қасиетті тілімнен түңілмедім.

Бақытым бар үшінші – Отан деген,

Кім мықты? – десе біреу, - Отан дер ем.

...Оты сөнген жалғанда жан барсың ба?

Ойланбай-ақ кел-дағы от ал менен.

М.Мақатаев

  1. Қарамен жазылған сөздердің синонимдерін табыңыздар.

Бүгінгі жастар уақыттың қайда бастап бара жатқанын, өмірде тілдің қаншалықты маңызды орын алатындығын да түсінеді. Араларында екі-үш, тіпті төрт-бес тілді қатар, еркін меңгергендері де бар. Алыс-жақын шетелдермен саяси-экономикалық, мәдени-рухани байланыстарда мұндай мамандарға қашанда сұраныс жоғары. Тіл білудің түрлі сипаттағы байланыстармен қатар тарихымызды түгендеуде де берері көп. Араб, Иран, Үндістан, Қытай, т.б. секілді көп ғасырлық жазба дүниелері сақталған іргелі елдерден байырғы қилы қарым-қатынас тарихын, сол елдерде жатқан өзімізге қатысты тарихи деректерді іздестіріп жинап, мәдени мұра қорын жаңа дүниелермен толықтыру шығыс тілдерін терең меңгерген мамандардың күшімен ғана жүзеге аспақ.

  1. Асты сызылған сөздердің антонимдерін табыңыздар

Қазіргі қазақ тілі өсіп-өркендеген тіл. Қоғамның барлық салаларында қолдануға жарамды, заман талаптарына толық жауап бере алатын тіл. Қазақ тілін үйренуге, үйретуге арналған көптеген оқулықтар мен оқу құралдары, түрлі салалар бойынша терминологиялық сөздіктер жарық көрді. Мұның бәрі тіліміздің жағдайын жақсартуға арналған игі іс-шаралар мен табанды ізденістердің нәтижесі. ХХІ ғасыр – ғылым мен білім ғасыры. Қазір еліміздегі азаматтардың бәрі сауатты. Қай мәселеге болса да байыпты қарап, тиімді жағына баса назар аудару - өмір талабы.

  1. Мына мақал-мәтелдерді жаттаңыздар

  1. Ана тілі ой өсіреді,

Ана сүті бой өсіреді.

2.Бас кеспек болса да, тіл кеспек жоқ.

3.Сөз тас жарар, тас жармаса бас жарар.

4.Басқа пәле тілден

5.Сөз де ара сияқты

Балы да бар, зәрі де бар

6.Өнер алды –қызыл тіл

7. Сөйлесе білген – үйлесе біледі

8. Сөздің көркі – мақал

Атасы – ақыл

Анасы – тіл

9. Білім кілті - тіл

10. Тіл – қылыштан өткір

11. Піл көтермегенді тіл көтереді

2. «Мемлекеттік тіл – менің тілім» тақырыбында шығарма жазыңыздар.

UpRibbonSharp

  1. Мына сұрақтарға жауап беріңіздер

  1. Астанада қанша театр бар?

  2. Сен театрға барғанды жақсы көресің бе?

  3. Басқа жақтың театрлары гастрольмен келгенде олардың қойылымына барасың ба?

  4. Қазір қалада қанша кинотеатр бар?

  5. Кинотеатрға жиі барасың ба?

  1. Жаңа сөздермен, сөз тіркестерімен танысыңыздар

Кез –келген, сәулет үлгісі, мәдениет сарайы, инфрақұрылым, дәстүр, әлемдік музыка, рухани, ынтымақтастық, нәтиже, дарынды, сахна шеберлері, шеберлік, қойылым, туындылар

  1. Сөздердің сәйкестігін табыңыздар

әлемдік – отечественный

ұлттық – произведение

дәстүрлі – одаренный

дарынды – выпускники

қойылым – постановка

шеберлік – мастерство

түлектер – традиционный

туындылар – духовный

отандық – мировой

рухани – национальный

  1. Мәтінді оқыңыздар

К.Байсейітова атындағы опера және балет театры

Астанаға поезбен келген кез-келген адамның алдынан үш қабатты кірпіштен қаланған ғимарат шығады. Ғимараттың кіре берісі ерекше сәулет үлгісімен өрнектелген, жоғарғы жағы үш бұрыштанып, циркулярлық болып келген және де бағана тізбектері қаланып тұр. Қайта жөнделген теміржолшылар сарайында Күләш Байсейітова атындағы ұлттық опера және балет театры орналасты. Жөнделгенге дейін жалпы көлемі 4500 шаршы болса, одан кейін 10161 шаршы метр болды. Бұл үлкен зал, жетпіс адамдық кіші зал, лекция залы, екі дайындық, отыз сегіз гример бөлмесі, 8 гардероб, дыбыс жазатын студия, шеберхана, қойма, бірнеше холл, жетпіс адамдық мейрамхана… Міне кішігірім қалашықтың шағын ғана мәдениет сарайы инфрақұрылымы осылай өзгерді.

Астана театры Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың бастамасымен 2000 жылдың қаңтар айында құрылған. Бүгінде ол еліміздің ең жас музыка театры болып табылады. Қазақтың дәстүрі мен әлемдік музыка мәдениетін дәріптеп, қазақ қоғамының рухани сұранысын жүзеге асыруда.

Ұлттық театр қарқынды өсіп, барша жұртқа танымал ұжымдардың біріне айналуда. Олар әр ғасырлар мен түрлі стильдердің қойылымдарын көрсетеді. Ұлттық театрдың мақтан етерлік репертуарына отандық, сондай-ақ, әлемдік музыка театрларының жауһарлары және де Қазақстанның опера және балет жанрының дамуына үлес қосатын жаңа туындылар кіреді. Мәселен, Е.Брусиловскийдің «Қыз Жібегі», Е.Рахмадиевтің «Қамар сұлу», М.Жұмабаевтың «Батыр Баян» поэмасы бойынша экспериментальды қойылымы, Б.Тілеуханның «Ф.Жанносы», Дж.Верди «Травиата», П.Чайковскийдің «Евгений Онегин» және «Щелкунчик» және т.б. Аз ғана уақытың ішінде Қазақстанда баламасы жоқ бірнеше спектакль қойылымы болды. Атап айтқанда В.Моцарт «Фигароның үйлену тойы», Ж.Массне «Жас Вертердің махаббат пен өлімі туралы оқиға», Дж.Пуччини «Чио-Чио-Сан». Бұл қойылымдарды орындап шығу үшін үлкен шеберліктің қажет екені анық.

Театрмен ең үздік шетелдік сахна шеберлері ынтымақтастық жасайды: Ресейдің еңбек сіңірген қайраткерлері – қоюшы-режиссері Юрий Александров пен қоюшы-суретші Вячеслав Окунев. Сондай-ақ, хореографтар : ұлы балет бишісі және Ресейдің Үлкен театрының атақты балетмейстері Екатерина Максимова, атақты қоюшы-балетмейстер Шамиль Терегулов, тамаша биші әрі атақты хореограф Сергей Вихарев және т.б. Әлемдік театр өнерінің саңлақтарын ынтымақтастыққа шақыру уақыт өте өз нәтижесін бере білді. Соның арқасында театр аз уақыттың ішінде құрылып, белгілі бір белеске жете білді.

Ең алғашқы әртістік құрам Қазақ Ұлттық музыка академиясының, Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық консерваториясының, Селезнев атындағы Алматы хореография училищесінің, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университетінің түлектері мен сондай-ақ дарынды әртістер мен сахна шеберлерінен құрылды. Атақты орындаушылар Қазақстан Республикасының халық әртісі Қорлан Қалиламбекова және Қазақстан Республикасына еңбегі сіңген әртісі Қанат Омарбаев құрылған тамаша вокалды труппаның негізі болып табылады.

  1. Мына сұрақтарға жауап беріңіздер

  1. К.Байсейітова атындағы ұлттық опера және балет театры қашан құрылған?

  2. Опера және балет театры қай жерде орналасқан?

  3. Бұл театрда қандай қойылымдар қойылды?

  4. Ең алғашқы әртістік құрамда кімдер болды?

  1. Көп нүктенің орнына қажетті сөздерді қойып, көшіріп жазыңыздар.

Театр жұмысына Ресейлік, Италия, Германия мен Францияның көптеген шығармашылық ……. өз үлестерін қосты. Олар опера және балеттің жеке …. , дирижер және қоюшы режиссерлері ретінде қатысқан. Қазақстанда «Опера жұлдыздары Астанада» атты ….. опера фестивалі өтті. Қабілетті жас орындаушылар мен бишілерді үлкен …. мен биік белестер күтуде.

Қажетті сөздер: мүмкіндіктер, орындаушылары, қайраткерлері, халықаралық

  1. Мына сөздердің омонимдерін табыңыздар

Ат ,бас, күн, жүз , астана

  1. Мәтінді оқып, орыс тіліне аударыңыз.

Қ.Қуанышбаев атындағы қазақ сазды -драма театры

Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ-сазды драма театры 1991 жылы құрылған болатын. Театрдың негізін қалаған, көркемдік жетекшісі әрі бас режиссері, Қазақстанға еңбегі сіңген өнер қайраткері Жақып Омаров болатын. Бұл күндері Астана қаласындағы көшелердің бірі дарынды режиссер есімімен аталады.

Ең алғаш театр өз шымылдығын қазақтың белгілі драматургі Ғабит Мүсіреповтың «Ақан Сері –Ақтоқты» шығармасы бойынша қойылған спектакльмен ашқан еді. Құрылғандарына бір жыл өтпей, атап айтқанда, 1992 жылы театр ұжымы С.Сейфуллиннің туылғанына 100 жыл толуына орай өткізілген халықаралық фестивальде лауреат атанды. Ал 1996 жылы Уфа қаласында өткен түркі тілдес мемлекеттердің «Туганлық» атты ІІ фестивалінде түбі бір түркі халықтарына ұлттық драматургия арқылы мәдениетімізді танытып, лауреат атанып, үлкен марапатқа ие болды.

Театр үйіне әрбір көрермен өз акустикасын, ал, режиссер өзінің сазын алып келеді деген сөз бар. Халықтың театрға деген махаббаты тек осы екі негізгі мәселелер үйлесім тапқан кезде ғана көрінетін болса керек. Осындай үлкен игі өзгерісті көпшілік Ақмола қаласының – Қазақстан Республикасының астанасы ретінде өзгеруі кезінде айқын сезінді. Өйткені, 1999 жылы Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың арнайы шақыруымен театр жетекшілігіне КСРО-ның халық әртісі, КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, «Халық қаһарманы» Әзірбайжан Мәмбетов келген болатын. Осы уақыттан бастап, театрдың тіршілігінде үлкен бетбұрыс басталды. Репертуарлар әлемдік классиктер В.Делмарь, У.Шекспир, А.Чехов шығармаларымен толықты. Көп ұзамай жас театр ұжымына Қазақстанның әртісі Гүлжан Әспетова да келіп қосылды. Бұл күндері театр сахнасында «Құрмет» белгісі орденінің иегерлері мен Жастар сыйлықтарының лауреаттары, Елбасының Құрмет грамоталарын алған өнер қайраткерлері және еңбек сіңірген өнер қайраткерлері қызмет етіп келеді.

  1. Сөйлемдер мәтін мазмұнына сәйкес келсе «шын», келмесе «жалған» деп жауап беріңіз.

Сөйлемдер

Шын

Жалған

  1. Театр негізін қалаған Қазақстанға еңбегі сіңген өнер қайраткері Жақып Омаров болатын

  1. Қазір Астанадағы көшелердің біріне дарынды режиссердің есімі берілмеген.

  1. 1992 жылы театр ұжымы халықаралық фестивальде лауреат атағын алды

  1. Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ-сазды драма театры 1991 жылы құрылған болатын

  1. Шашылған сөздерден сөйлем құрастырыңыз.

  1. Театр, бар, келеді, режиссер, ал, өзінің, алып, үйіне, көрермен, әрбір, өз, үйіне, акустикасын, сазын, сөз, деген.

  2. Болатын, сазды, драма, құрылған, театр, Қалибек, Қуанышбаев, 1991 жылы, атындағы, қазақ

  3. Қаласындағы, аталады, есімімен, бұл, дарынды, күндері, Астана, бірі, көшелердің, режиссер.

  1. Көп нүктенің орнына қажетті сөздерді қойыңыздар

Қазақ халқының мәдениеті - ... заманнан бергі қазақ жерінде өмір сүріп, қазақ халқын құраған ұлыстар мен тайпалардың материалдық мәдениеті мен рухани мәдениетінің заңды жалғасы және ... заманға сай дамып қалыптасқан түрі болды.

Қазақ халқының қалыптасуына байланысты, қазақ халқына тән материалдық және .... мәдениеттің сипатты белгілері де орнықты. Бұл қалыптасқан мәдениет қазақ халқының өз ата-бабаларының мәдени қазыналарын қамтыған мәдениет болды.

Қазақ халқының мифтік аңыздары, аспан әлемі жөніндегі түсініктері, байырғы қазақ күнтізбесі, бай әдеби мұралар, көркемөнердің сан алуан түрлері, шежірелік шығармалар, халық емшілігі және материалдық мәдениет мұралары .... жалғасып келе жатқан көне мәдениет куәліктері екені анық.

Халық бұқарасы материалдық мәдениет ... жасаушылары болды.

Қажетті сөздер: жетістіктерінің, ежелгі, ұрпақтан - ұрпаққа, жаңа, рухани

  1. Мәтінді оқып, мазмұнын айтыңыздар.

Күләш Байсейітова

Табиғи дарындылығы, музыкаға бейімділігі, тембрі жағынан нәзік те шымыр, біркелкі тегіс, күмістей сыңғырлаған ашық даусы К.Байсейітованы аз мерзімнің ішінде-ақ ғажап орындаушы және опералық көрнекті әртіс қатарына қосты.

Күләш 1933 жылы жаңадан ашылған музыкалық студияға, кейін Қазақ музыка театрына ауысып, ұлттық опера өнерінің негізін салушылардың бірі болды. Күләш Байсейітованың жарқын таланты мен зор шеберлігі республикамызда опера өнерінің тууына септігін тигізді. Күләш қазақ халқының тұңғыш опера әншісі болды.

Қыз Жібек бейнесін сахнаға құлпырта шығарған Күләш Байсейітова «асқан таланты арқасында» «қазақтың бұлбұл қызы» атанды. Сондықтан да Күләш жасаған Қыз Жібек бейнесі ұлттық мәдениетіміздің інжу-маржанына айналды.

А.Жұбанов пен Л.Хамидидің «Абай» операсындағы Ажардың, М.Төлебаевтың «Біржан –Сара» операсындағы Сараның бейнелері Күләш шығармашылығынан елеулі орын алды. «Шұға», «Айман-Шолпан», «Қыз Жібек», «Ер Тарғын» тәрізді спектакльдердегі өзі ойнаған әйелдер бейнелерін шебер бейнелеумен қатар, талай ізденіс, шығармашылық талпыныс арқылы Күләштің қазақтың тарихи ұлттық мұраларындағы қазақ әйелдері бейнелерін одан әрі байытты. Күләш концерттік үлкен репертуарында қазақтың «Ахау, керім», «Шилі өзен», «Жас келін», «Елімай» атты халық әндері әрдайым жарқын және өте мәнерлі нақыш өрнектермен орындалатын. Қазақтың және басқа да халықтардың әндерін, классикалық музыкалық шығармаларды аса көркем орындаушылығының арқасында ол еліміздің сүйікті әншісіне айналды, халық құрметіне бөленді.

Күләш Байсейітова бойындағы профессионалдық алғырлықта да, оның сахнадағы еркіндігінде де, ұшқындаған эмоциялық сезімталдығында да шек болмайтын- ды. Сондықтан да Күләш Байсейітова шеберлік өрісі көркейген, халық құрметіне бөленген, сахна төрінің құдіретті өнер иесі бола білді.