sanskrit_manual

–– Чытанка ––

tataḥ – тады maṇḍūkaḥ – жаба āha – мовіла bhoḥ – гэй śatabuddhe –

Ш́атабуддгіśrutam – чута dhīvara-uktam – рыбакамі моўленае bhavatā

– спадаром

तदादिश्यतामद्य

tat – таму, дык kim – што atra – тут, у гэтым выпадку yujyate – сьлед kartum – рабіць palāyanam – бег, уцёкі avaṣṭambhaḥ vā – або рашучасьць

(каб застацца) yad – што kartum – зрабіць yuktam bhavati – сьлед tad – тое ā diśyatām – хай будзе ўказана, вызначана adya – сёньня

tad – тое śrutvā – пачуўшы sahasra-buddhiḥ – Сагасра-буддгі pra-hasya

– расьсьмяяўшыся āha – мовіў bho – о mitra – дружа mā – не bhaiṣīḥ – бойся

yataḥ – бо vacana-śravaṇa-mātrāt eva – толькі ад чуцьця мовы (рыбакоў) bhayaṃ – боязь na – не kāryam – мае чыніць na – не bhetavyam – мае баяцца uktaṃ ca – і сказана

sarpāṇāṃ ca – і зьмеяў khalānāṃ ca – і злачынцаў sarveṣām – усіх duṣṭa- cetasām – зла-мысных abhi-pra-ayāḥ – намеры na – не sidhyanti – маюць посьпеху, плёняць tena – тым idam – гэты vartate – існуе jagat – сьвет

tāvat–восьжа,цяпер,значыцьteṣām–іхā-gamanam–прыходapi – таксама na – не sam patsyate – будзе ўдачным

351

–– Чытанка ––

bhaviṣyati – калі будзе (прыход) tarhi – тады tvām – цябе buddhi- – ро-

зуму pra-bhāveṇa – сілаю ātma-sahitam – разаам з сабою rakṣayiṣyāmi –

абараню yataḥ – бо an-ekam – не адно salila-caryām – у вадзе рушэньне aham – я jānāmi – знаю

tad – тое ā-karṇya – пачуўшы śata-buddhiḥ – Ш́атабуддгіāha – мовіў bho – о yuktam – сьледна, слушна uktam – моўлена bhavatā – спадаром sahasra-buddhiḥ eva – тысяча-разумны bhavān – спадар athavā – валей sādhu – правільна idam – гэта ucyate – гаворыцца

yatra – дзе na asti – няма gatiḥ – руху vāyoḥ – ветру raśmīnām ca – і пра-

мянёўvivasvataḥ–сонцаtatra–тудыapi –наватpraviśati–пранікаеāśu

– хутка buddhiḥ – розум buddhimatām – разумных sadā – заўжды

उक्तं

tataḥ – таму vacana-śravaṇa-mātrāt api – толькі ад чуцьця мовы (ры- бакоў)pitṛ-paryāya- – праз пасьлядоўнасьць ад бацькоў ā-gatam – якое прыйшло(данас)janma-sthānam–месцанараджэньняtyaktum–пакіда- ць na – не śakyate – можна uktam ca – і сказана

tad – тая svarge – на неба api – нават saukhyam – радасьць na – не syāt – можа быць divya-sparśena – праз боскі дотык śobhane – зьзяйным, пры-

352

–– Чытанка ––

гожым ku-sthāne – у дрэнным месцы api – нават bhavet – (якая) можа быцьpuṃsām–улюдзейjanmanaḥ–нараджэньняyatra–дзеsambhavaḥ

– крыніца

tad – таму na kadā cid api – ніколі gantavyam – (ня) мае ісьціся (адсюль) aham – я tvām – цябе buddhi- – розуму pra-bhāveṇa – сілаю rakṣayiṣyāmi

– абараню

­

maṇḍūkaḥ – жаба āha – мовіла bhadrau – дарагія (двое) mama – у мяне tāvad – ж, толькі ekā eva – адзін buddhiḥ – розум palāyana-parā – у

якога дачын – уцёкі tad – таму aham – я anya-jala-āśayam – у іншую вадойму adya – сёньня eva – ж sabhāryaḥ – разам з жонкаю yāsyāmi – рушу

evam – так uktvā – мовіўшы saḥ – тая maṇḍūkaḥ – жаба rātrau eva – у

начы anya-jala-āśayam – у іншую вадойму gataḥ – рушыла

dhīvaraiḥ – рыбакамі api – ж pra-bhāte – зранку ā-gatya – прыйшоўшы jaghanya-madhyama-uttama- – дрэнныя, сярэднія, выдатныя jala-carāḥ

– “якія рушаць у вадзе”, водныя істоты matsya-kūrma-maṇḍūka-karkaṭa- ādayaḥ – рыбы, чарапахі, жабы, ракі надаль gṛhītāḥ – былі злоўлены

च

353

–– Чытанка ––

tau – тыя двое api – ж śata-buddhi-sahasra-buddhī – Ш́атабуддгі й Сагасрабуддгі­ sabhāryau – разам з жонкамі palāyamānau – уцякаючы ciram – доўга ātmānam – сябе gati-viśeṣa- – разнастайных рухаў vi-jñānaiḥ – вызнаньнямі kuṭila-cāreṇa – крывым рухам rakṣantau –

баронячы jāle – у сетку ni-patitau – трапілі vi-ā-pāditau ca – і былі забітыя

atha – вось apara-ahṇa- – папаўдня samaye – у час pra-hṛṣṭāḥ – узрада-

ваныя te – тыя dhīvarāḥ – рыбакі sva-gṛham prati – да свайго дому pra- sthitāḥ – вырушылі

gurutvāt ca – і ад цяжкасьці ekena – адным (рыбаком) śata-buddhiḥ –

Ш́атабуддгіśirase – на галаву kṛtaḥ – была пакладзеная sahasra-buddhiḥ

– Сагасрабуддгі pra-lambamānaḥ – зьвісаючы nīyate – была несена

tataḥ ca – і тады vāpī-kaṇṭha- да краю вадоймы – upa-gatena – тою, якая падышла maṇḍūkena – жабаю tau – тых дзьвюх tathā – гэтак nīyamānau

–несеныхdṛṣṭvā–пабачыўшыabhi-hitā–былосказанаsva-patnī–сваёй жонцы priye – дарагая paśya – глядзі

śata-buddhiḥ –Ш́атабуддгіśiraḥ-sthaḥ–якаязнаходзіццанагалавеayam

– гэтая lambate ca – зьвісае sahasra-dhīḥ – Сагасрабуддгі eka-buddhiḥ –

Экабуддгі aham – я bhadre – дарагая krīḍāmi – гуляю vimale – у пазбытай бруду jale – вадзе

354

–– Чытанка ––

(पञ्चतन्त्रम्)

Аповед пра бацьку Сомаш́армана (Паньчтантра 5.8)

a-nāgatavatīm – няпрышлыя cintām – развагі a-sam-bhāvyām – немаг-

чымыя karoti – чыніць yaḥ – хто (т.б. хто разважае пра немагчымую будучыню) saḥ eva – той pāṇḍuraḥ – белы śete – ляжыць soma-śarmā- –

Сомаш́армана pitā – бацька yathā – як

kasmin cid – у нейкім nagare – горадзе kaḥ cid – нейкі sva-bhāva-kṛpaṇaḥ

–Свабга̄вакрпан̣ ̣“асваім, быцьцём нікчэмны” nāma – на ймя brāhmaṇaḥ

–бра̄гаман̣а, радавітprati vasati sma – жыў

tasya – яго bhikṣā- – празь міласьціну arjitaiḥ – здабытаю saktubhiḥ –

мукою bhukta-śeṣaiḥ – што засталася ад ежы kalaśaḥ – збан sam-pūritaḥ

– быў запоўнены

तमववल�ोकयति

tamca –ітойghaṭam–збанnāga-dante–насланазуб,бівеньava-lambya

– павесіўшы tasya adhastād – пад ім khaṭvām – ложак ni-dhāya – зьмясьціўшы sa-tatam – увесь час eka-dṛṣṭyā – адна-глядзеньнем tam – яго ava- lokayati – разглядаў

355

–– Чытанка ––

atha – вось kadā cid – аднойчы rātrau – уначы suptaḥ – сплючы cintayām āsa – падумаў yad – што pari-pūrṇaḥ – напоўнены ayam – гэты ghaṭaḥ – збан tāvat – цяпер saktubhiḥ – мукою vartate – ёсьць

tad – таму yadi – калі duḥ-bhikṣaṃ – голад bhavati – будзе tad – тады anena – ім (гаршком з мукою) rūpyakāṇām – грошай śatam – сотня ut- patsyate – дастанецца

भविष्ययति

tataḥ – потым tena – тою (сотняю) mayā – мною ajā-dvayam – пара коз grahītavyam – будзе ўзята tataḥ – потым ṣāṇ-māsika- – штошасьцімесяцовы prasava-vaśāt – праз прыплод tābhyām – тымі дваімі yūtham – ста-

так bhaviṣyati – будзе

tataḥ – потым ajābhiḥ – козамі pra-bhūtāḥ – шматлікіх gāḥ – кароў grahīṣyāmi – вазьму gobhiḥ – каровамі mahiṣīḥ – буйваліцаў mahiṣībhiḥ

– буйваліцамі baḍavāḥ – кабылаў

भविष्ययति

baḍavā-prasavataḥ – ад прыплоду кабылаў pra-bhūtāḥ – шматлікія aśvāḥ

– коні bhaviṣyanti – будуць teṣām vikrayāt – ад іх продажу pra-bhūtam –

шматлікае su-varṇam – золата (“у якога добры колер”) bhaviṣyati – будзе

su-varṇena – золатам catuḥ-śālam – чатырох-пакаёвы gṛham – дом sam patsyate – дастанецца tataḥ – потым kaḥ cid – нейкі brāhmaṇaḥ –

356

–– Чытанка ––

бра̄гаман̣а, радавітmama – мой gṛham – у дом ā-gatya – прыйшоўшы pra-āpta-vayaskām – тую, яка дасягла (належнага для замуства) веку rūpa-āḍhyām – багатую на прыгажосьць kanyām – дачку mahyam – мне dāsyati – дасьць

tat-sakāśāt – ад яе putraḥ – сын me – у мяне bhaviṣyati – будзе tasya –

яго aham – я somaśarmā – Сомаш́арман (Сома – бог месяцаш,́арман “атул, шасьце” – частая частка імёнаў бра̄гман̣itiаў–)такое nāma – імя kariṣyāmi – зраблю

उपविवष्टस्द्अववधारयिष्या्मि

tataḥ – потым tasmin – калі ён jānu-calana- – для гайданьня на каленях yogye – прыдатным sañjāte – стане aham – я pustakam – кнігу gṛhītvā

– узяўшы aśva-śālāyāḥ – “коней-памяшканьня”, стайні pṛṣṭha-deśe – “у задняй частцы”, ззаду upa-viṣṭaḥ – сеўшы tad – яе ava-dhārayiṣyāmi – буду вывучаць

­

atra antare – у той час somaśarmā – Сомаш́арманmām – мяне dṛṣṭvā – пабачыўшы jananī- – маці ut-saṅgāt – з лоняў jānu-calana-paraḥ – чыя цэль гайданьне накаленях aśva-khura- – конскіх капытоў ā-sanna-vartī

– будучы каля mad-samīpam – да мяне ā gamiṣyati – пойдзе

tataḥ–тадыaham – я brāhmaṇīm – бра̄гман̣kopaісе-–угнеўāviṣṭaḥ–увай- шоўшы abhi dhāsyāmi – скажу gṛhāṇa – трымай tāvat – жа bālakam – дзіця

357

–– Чытанка ––

sā – яна api – ж gṛha-karma- – дамоваю работаюvi-agratayā – праз занятасьць asmad-vacanam – маіх слоў na – не śroṣyati – пачуе tataḥ – тады aham – я sam-ut-thāya – падняўшыся tām – яе pāda- – нагі pra-hāreṇa –

ударам tāḍayiṣyāmi – вытну

evam – гэтак tena – ім dhyāna-sthitena – што знаходзіўся ў развагах tathā eva – так pāda- – нагі pra-hāraḥ – удар dattaḥ – быў дадзены, зроблены yathā – што saḥ – той ghaṭaḥ – збан bhagnaḥ – разьбіўся svayam ca – а сам (бра̄гманsaktubhiḥ̣а) – мукою pāṇḍuratām – да белі gataḥ – пайшоў

(т.б. стаў белым)

(पञ्चतन्त्रम्)

Аповед пра сінельніка на ймя Ш́уддгапат̣а (Паньчатантра 4.8)

su-guptam–добрасхаваныrakṣyamāṇaḥ–ахоўваныapi –наватdarśayan

– паказваючы dāruṇam – лютае vapuḥ – цела vyāghra-carma- – тыгры шкураю prati-cchannaḥ – пакрыты vāk-kṛte – калі быў зроблены гук, т.б. падаўшы голас rāsabhaḥ – асёл hataḥ – быў забіты

kasmin cid – у нейкім adhi-ṣṭhāne – паселішчы śuddha-paṭaḥ – “У якога чыстыяадзежы”nāma–наймяrajakaḥ–сінельнікprativasati sma–жыў

tasya ca – і ў яго gardabhaḥ – асёл ekaḥ – адзін asti – быў saḥ api – і ён

358

–– Чытанка ––

ghāsa- – травы a-bhāvāt – праз адсутнасьць ati-duḥ-balatām – да празьмернага несілу gataḥ – дайшоў

atha – вось tena – тым rajakena – сінельнікам aṭavyām – у лесе pari- bhramatā – блукаючым mṛta-vyāghraḥ – мёртвы тыгра dṛṣṭaḥ – быў па-

бачаны cintitam ca – і было падумана

यवक्षेत्रेेषूत्स्रक्ष्मि

aho – о śobhanam – шчасьце ā-patitam – надарылася anena – гэтай vyāghra-carmaṇā – тыгры шкураю prati-cchādya – пакрыўшы rāsabham

– асла rātrau – уначы yava-kṣetreṣu – на ячменю палі ut-srakṣyāmi – буду выпускаць

tena – тым vyāghram – за тыгру matvā – палічыўшы samīpa-vartinaḥ –

блізка-прысутныя kṣetra-pālāḥ – поля ахоўцы enam – яго na – не niḥ kāsayiṣyanti – будуць праганяць

tathā – калі так anuṣṭhite – было зроблена rāsabhaḥ – асёл yathā-icchayā

– уволю yava-bhakṣaṇam – ячменю ядзеньне karoti – рабіў praty-uṣe –

штораніцы bhūyaḥ api – зноў rajakaḥ – сінельнік sva-āśrayam – да сваёй сялібы nayati – вёў

नीीयते

evam – гэтак gacchatā kālena – зь цягам часу sa – той rāsabhaḥ – асёл pīvara-tanuḥ – у якога тлустае цела jātaḥ – стаў kṛcchrāt – зь цяжкасьцю

359

–– Чытанка ––

bandhana-sthānam – да “прывязваньня месца”, стойла api – нават nīyate

– быў ведзены

शब्दयियतुमारब्धः

atha –восьanyasmin–іншымahani –днёмsaḥ–ёнdūrāt –здалёкrāsabhī- śabdam – асьліцы голас aśṛṇot – пачуў; tat-śravaṇa-mātreṇa eva – толькі пачуўшы яго svayam – сам śabdayitum – крычаць ā-rabdhaḥ – пачаў

atha – вось, тады te – тыя kṣetra-pālāḥ – поля ахоўцы rāsabhaḥ – асёл ayam – гэта vyāghra-carma- – тыгры шкураю prati-cchannaḥ – пакрыты iti – так jñātvā – дазнаўшыся laguḍa-śara-pāṣāṇa- – палак, стрэлаў, ка-

мянёў pra-hāraiḥ – ударамі tam – яго vi-ā-pāditavantaḥ – забілі

(पञ्चतन्त्रम्)

Аповед пра паляўнічага й дзіка (Паньчатантра 2.3)

ati-tṛṣṇā – празьмерная смага, прага na – не kartavyā – мае чыніцца tṛṣṇām–смагуna eva–зусімнеparityajet–маекідацьati-tṛṣṇā-–празь- мернаю прагаю abhi-bhūtasya – у пераможанага śikhā – чуб bhavati – ёсьць mastake – на чэрапе

प्रस्थतः

asti – ёсьць, быў kasmin cid – у нейкай vana-ud-deśe – у лясной мясцо­

360