sanskrit_manual

–– Чытанка ––

अथ

ЗАВЕТ МАНУ Першы ўзыход (1-25)

manum – да Ману eka-agram – “у якога адна цэль”, засяроджанага

āsīnam – што сядзеў abhi-gamya – падышоўшы mahā-ṛṣayaḥ – вялікіярушы prati-pūjya – пачціўшы yathā-nyāyam – паводле звычаю idam – гэту vacanam – мов abruvan – сказалі

bhagavan – (о) багавіце sarva-varṇānām – усіх станаў yathāvad – належна anu-pūrvaśaḥ – па парадку antara-prabhavānām ca – і тых, у якіх прамеж-

кавае паходжаньне (т.б. людзей мяшаных станаў) dharmān – правы naḥ

– нам vaktum – сказаць arhasi – можаш, годны (т.б. скажы, калі ласка)

tvam – ты ekaḥ – адзін hi – бо asya – гэтага sarvasya – усяго vi-dhānasya

–устанаўленьня svayam-bhuvaḥ – Самабыўцы a-cintyasya – няздумнага a-pra-meyasya–непрамернагаkārya-–належныхчынаў,абарадаўtattva-

–тоестваў artha- – сэнсу vit – веднік pra-bho – (о) спадару

saḥ – ён taiḥ – тымі pṛṣṭaḥ – спытаны tathā – гэтак samyak – як сьлед a-mita-ojā – у якога невымерная сіла mahā-ātmabhiḥ – сама-вялікімі prati uvāca – адказаў arcya – ушанаваўшы tān – іх sarvān – усіх mahā-ṛṣīn – вя-

341

–– Чытанка ––

лікіх-рушаў śrūyatām – хай будзе пачута iti – канец простай мовы

āsīt – было idam – гэта tamas-bhūtam – “цемра-бытым”, цемраю a-pra- jñātam – непразнаным a-lakṣaṇam – у якога няма азнакі a-pra-tarkyam

– няцямным a-vi-jñeyam – невызнаўным pra-suptam – паснулым iva –

нібыта sarvataḥ – зусім, цалком

tataḥ – потым svayam-bhūḥ – Самабыўца bhagavān – багавіт a-vi-aktaḥ –

нявыяўлены,невыяўныvi-añjayan–выяўляючыidam–гэтаmahā-bhūta- ādi – вялікія быты надаль vṛtta-ojāḥ – у якога задзейнічана сіла, у каго дзейная сіла prāduḥ āsīt – узьнік tamas-nudaḥ – цемру разганяючы

yaḥasau–хтоati-indriya-–над-здоляйgrāhyaḥ–схопныsūkṣmaḥ–тонкі a-vi-aktaḥ – невыяўны sanātanaḥ – вечны sarva-bhūta-mayaḥ – які склада-

ецца з усіх бытаў, у якім усебыты a-cintyaḥ – неспадумны saḥ eva – ён svayam – сам ud babhau – узбыўся, узьнік

saḥ – ён abhi-dhyāya – засяродзіўшыся śarīrāt – зь цела svāt – свайго sisṛkṣuḥ – жадаючы стварыць vividhāḥ – разнастайныя prajāḥ – спароды apaḥ eva – воды sasarja – выпусьціў, стварыў ādau – спачатку tāsu – у іх vīryam – (сваё) семя ava asṛjat – пусьціў

342

–– Чытанка ––

tad – тады aṇḍam – яйка abhavat – узьнікла dhaimam – залатое sahasraaṃśu- – тысяча-праменнаму, сонцу sama- – роўнае pra-bham – у яко-

га зьяньне tasmin – у ім jajñe – нарадзіўся svayam – сам brahmā – (як)

Брагма sarva-loka- – усіх сьветаў pitā-mahaḥ – дзед, прабацька

āpaḥ – воды narāḥ – нары (“людзі”) iti – так proktāḥ – названыя āpaḥ –

воды vai – дапраўды nara-sūnavaḥ – Наравы (Чалавека) дзеці tāḥ – яны yad – як што asya – яго (Брагмы) ayanam – прытулак pūrvam – першы

tena – таму nārāyaṇaḥ – (як) На̄ра̄йан̣а (простае імя, утворанае суфіксальна ад nara, абыгрываецца як складанае nāra-ayaṇa), smṛtaḥ – помны,

вядомы

yad tad – зь якой kāraṇam – прычыны a-vi-aktam – невыяўнай nityam – вечнай sat-a-sat-ātmakam – сама-існа-няіснай tad-vi-sṛṣṭaḥ – зь яе ўзьні-

клы saḥ – той puruṣaḥ – чалавек, Продак loke – у сьвеце brahma – Брагма iti – так kīrtyate – завецца, славіцца

tasmin – у тым aṇḍe – яйку saḥ – той bhagavān – багавіт uṣitvā – пражыўшы pari-vatsaram – цэлы год svayam eva – сам ātmanaḥ – зь сябе dhyānāt – ад засяроду tad – тое aṇḍam – яйка akarot – зрабіў, разьдзяліў dvidhā – надвое

tābhyām – з тых двух saḥ – ён śakalābhyām – палавінак, аскепкаў ca –

і divam – неба bhūmim ca – і зямлю niḥ mame – разьмерыў, стварыў

343

–– Чытанка ––

madhye – пасярод vyoma – атмасфэру, паветра diśaḥ ca – і старонаў aṣṭau – восем apām – водаў sthānam ca – і прыстанак, месца śāśvatam

– вечны

मनसश्चाप्यहंकारमभिमन्तारमीीश्वरम्

ud babarha – выцягнуў ātmanaḥ – зь сябе ca eva – таксама manaḥ – мысел sat-a-sat-ātmakam – сама-існа-няісны manasaḥ ca – а з мыслу api – так-

сама ahaṃ-kāram – слова-я abhi-mantāram – якое мысьліць пра (сябе, кажучы “гэта я”) īśvaram – уладарнае

mahāntam eva ca – і вялікае ātmānam – Сам sarvāṇi – усіх tri-guṇāni ca

–і тры-кметных (кметы: саттва, раджас, тамас) viṣayāṇām – абсягаў grahītṝṇi – трымальцы (пра здолі) śanaiḥ – паступова pañca-indriyāṇi ca

–і пяць здоляў

teṣām – тых tu – жа ava-yavān – часткі sūkṣmān – малыя ṣaṇṇām api –

шасьці a-mita-ojasām – у якіх невымерная сіла saṃ-ni-veśya – зьмясь-

ціўшы ātma-mātrāsu – у мерах сябе sarva-bhūtāni – усе быты niḥ mame

– разьмерыў, стварыў

yad – як што mūrti- – (яго) твормы, формы ava-yavāḥ – часткі sūkṣmāḥ

– малыя tāni imāni – тыя āśrayanti – абапіраюць ṣaṭ – шэсьць tasmāt – таму śarīram – цела iti – так āhuḥ – назвалі tasya – яго mūrtim – творму manīṣiṇaḥ – мыславітыя, мудрыя

344

–– Чытанка ––

tad – у яго ā viśanti – уваходзяць bhūtāni – быты mahānti – вялікія saha – разам з karmabhiḥ – чынамі manaḥ ca – і мысел ava-yavaiḥ – з часькамі sūkṣmaiḥ – малымі sarva-bhūta-kṛt – ува ўсіх бытаў творцу a-vi-ayam –

нязьменнага

teṣām – тых idam – гэтае (сьвет) tu – ж saptānām – сямі puruṣāṇām –

продкаў mahā-ojasām – у якіх вялікая сіла sūkṣmābhyaḥ – з маленькіх mūrti-mātrābhyaḥ – мераў твормы sam bhavati – узбываецца, паходзіць a-vi-ayāt – зь нязьменнага vi-ayam – зьменнае

ādya-ādyasya – кожнага папярэдняга guṇam – кмету tu – ж eṣām – між іх ava āpnoti – атрымвае paraḥ paraḥ – кожны наступны yaḥ yaḥ ca – і які кожны eṣām – зь іх yāvatithaḥ – па парадку saḥ saḥ – той tāvad-guṇaḥ –

столькі-кметным smṛtaḥ – помны, вядомы

sarveṣam – усіх tu – жа saḥ – ён nāmāni – імёны karmāṇi ca – і чыны pṛthak pṛthak – паасобку veda-śabdebhyaḥ eva – водле Веды слоў ādau –

спачатку pṛthak – асобнае saṃ-sthāḥ ca – і становішча, месца niḥ mame

– разьмерыў, стварыў

karma-ātmanāmca–ісамачынныхdevānām–багоў,Дзіваўsaḥ–ёнasṛjat

345

––Чытанка ––

–стварыў prāṇinām – дыхавітаў, істот pra-bhuḥ – гаспадар sādhyānām ca

–і са̄дгйаў gaṇam – збор sūkṣmam – тонкі yajñam – і аброк ca eva – таксама sanātanam – вечны

agni-vāyu-ravibhyaḥ – з агню, ветру, сонца tu – ж trayam – траістую brahma – Раду (Веду) sanātanam – вечную dudoha – выдаіў, дастаў yajña- – аброку siddhi-artham – дзеля посьпеху ṛg-yajuḥ-sāma- – рчам̣ ,

йаджусам, са̄манам (рч̣– хваласьпеў, зь якіх складаецца Р̣ґ-веда; йаджус – аброчная формула, зь якіх складаецца Йаджур-веда; са̄ман – аброчны напеў, зь якіх складаецца Са̄ма-веда) lakṣaṇam – у якога азнака, які азначаны

kālam – час kāla-vi-bhaktīḥ ca – і часу дзяленьні nakṣatrāṇi – сузор'і, grahān – плянэты, tathā – таксама saritaḥ – рэкі, sāgarān – моры, śailān –

горы, samāni – раўніны vi-ṣamāni ca – і няроўнасьці

tapaḥ – жарбу vācam – мову ratim – насалоду ca eva – таксама kāmam ca –іжаданьне,любоўkrodhamevaca– і гнеў sṛṣṭim– тварэньне sasarja

– стварыў ca eva – таксама imām – гэтае sraṣṭum – стварыць icchan – жадаючы imāḥ – гэтыя prajāḥ – спароды

346

–– Чытанка ––

(हिहत�ोपदेशः)

Аповед пра мудраца й мыш (Гітопадэш́а, 4.5)

nīcaḥ – нізкі, подлы ślāghya- – пачэснага pada – месца pra āpya – дасягнуўшы svāminaṃ – гаспадара hantum – забіць icchati – хоча, mūṣikaḥ – мыш vyāghratām – “тыгровасьці”, быцьця тыгра muniṃ – мудраца gataḥ

– пайшла yathā – як

asti – ёсьць, быў gautamasya – Ґаўтамы maharṣeḥ – вялікага-руша tapo- vane–улесежарбаваньняmahātapā–Мага̄тапас,“уякогаёсьцьвялікая жарба” nāma – на ймя muniḥ – мудрэц

tatra – там tena – ім āśrama- – а̄́шрамы, сялібы saṃ-ni-dhāne – у блізіні,

каля mūṣika-śāvakaḥ – мышы-дзіцяня, мышаня kāka- – вароны mukhāt - з рота bhraṣṭaḥ – выпалае dṛṣṭaḥ – было пабачана

tataḥ – тады dayā-yuktena – “злучаны з спагадаю”, ад жалю tena – тым muninā – мудрацом nīvāra- – рысу kaṇaiḥ – зярнятамі saṃ-vardhitaḥ –

(мышаня) было ўзгадаванае

tataḥ – тады, потым biḍālaḥ – кот taṃ – тую mūṣikam – мыш khāditum –

347

–– Чытанка ––

каб зьесьці upa dhāvati – падбягае

tam – яго ava-lokya – пабачыўшы mūṣikaḥ – мыш tasya – таго muneḥ –

мудраца kroḍe – на грудзі pra-viveśa – забраўся

पलायते

tataḥ–тадыmuninā–мудрацомuktam–былопрамоўленаmūṣika–(гэй)

мыш tvaṃ – ты mārjāraḥ – катом bhava – будзь, стань tataḥ – потым saḥ

– той biḍālaḥ – кот kukkuram – сабаку dṛṣṭvā – пабачыўшы palāyate –

бяжыць (прэч), уцякае

tataḥ–тадыmuninā–мудрацомuktam–былопрамоўленаkukkurāt – сабакі bibheṣi – баісься tvam eva – ты kukkuraḥ – сабакам bhava – будзь, стань

saḥ ca – а той kukkuraḥ – сабака vyāghrāt – тыгра bibheti – баіцца tataḥ

–тады, таму tena – тым muninā – мудрацом kukkuraḥ – сабака vyāghraḥ

–тыграм kṛtaḥ – быў зроблены

atha – вось жа tam – таго vyāghram – тыгра muniḥ – мудрэц mūṣikaḥ –

мыш ayam – гэта iti – так paśyati – бачыць

नीीतः

atha – вось жа tam – таго munim – мудраца vyāghram ca – і мыш dṛṣṭvā

– пабачыўшы sarve – усе vadanti – кажуць anena – гэтым muninā – му-

348

–– Чытанка ––

драцом mūṣikaḥ – мыш vyāghratām – да “тыгравасьці”, быцьця тыгра nītaḥ – прыведзена

etat – гэта śrutvā – пачуўшы sa-vyathaḥ – які з сумам vyāghraḥ – тыгра acintayat – падумаў yāvat – пакуль anena – гэтым muninā – мудрацом sthīyate – стаіцца, застаецца, жывецца tāvat – датуль idam – гэты me – мой sva-rūpa- – сваёй выявы, формы ā-khyānam – расказ a-kīrti-karam – якічыніцьняславу,ганебныna –неpalāyiṣyate –зьнікнеiti –такā-locya

– разважыўшы mūṣikaḥ – мыш tam – таго munim – мудраца hantum - забіць gataḥ – пайшла

tataḥ – тады muninā – мудрацом tat – пра тое jñātvā – дазнаўшыся punaḥ

– зноў mūṣikaḥ – мушай bhava – будзь, стань iti – так uktvā – прамовіўшы mūṣikaḥ eva – мышай kṛtaḥ – быў зроблены

(पञ्चतन्त्रम्)

Аповед пра рыбаў і жабу (Паньчатантра 5.6)

kasmin cid – у нейкай jala-āśaye – вадойме śatabuddhiḥ – Ш́атабуддгі, “у

якогасторозумаў”sahasra-buddhiḥca –іСагасрабуддгі,“уякогатысяча розумаў” dvau – дзьве matsyau – рыбіны ni vasataḥ sma – жылі

atha – вось жа, tayoḥ – тых дзьвюх ekabuddhiḥ – Экабуддгі, “у якога

349

–– Чытанка ––

адзін розум ” nāma – на ймя maṇḍūkaḥ – жаба mitratām – да сяброўства gataḥ – дайшла (т.б. здабыла сяброўства)

evam – гэтак te – яны trayaḥ api – трое jala-tīre – на беразе вады kam cid kālam – некаторы час su-bhāṣita- – красных выказваньняў goṣṭhī-sukham

–радасьць ад сходу anu-bhūya – перажыўшы bhūyaḥ api – зноў salilam

–у ваду pra viśanti – уваходзілі

atha – вось жа kadā cid – аднойчы teṣām – калі тыя goṣṭhī-gatānām –

рушылі на сход tasmin – да тае jala-āśaye – вадоймы dhīvarāḥ – рыбакі sam-ā-yātāḥ – прыйшлі

tataḥ – тадыsalila-āśayam –вадоймуdṛṣṭvā –пабачыўшыmithaḥ – разам pra ūcuḥ – прамовілі

aho – о bahu-matsyaḥ – шмат-рыбнымayam – гэты hradaḥ – стаў dṛśyate

– выглядае su-alpa-salilaḥ ca – і мала-водным tat – таму prabhāte – зран-

ку atra – сюды ā gamiṣyāmaḥ – прыйдзем

evam – гэтак uktvā – сказаўшы sva-gṛham – да свайго дому gatāḥ – пайшлі; matsyāḥ ca – а рыбы vi-ṣaṇṇa-vadanāḥ – з сумнымі тварамі mithaḥ – разам mantraṃ cakruḥ – раду ўчынілі

350