sanskrit_manual
.pdf
|
|
|
|
–– Занятак 21 –– |
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
/ |
|
||||
|
|
|
|
/ |
|
|||||
|
|
|
|
|
/ |
|
||||
|
|
/ |
|
/ |
|
|||||
|
|
|
|
|
/ |
|
||||
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
/ |
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
/ |
|
|
|
|||
|
|
|
/ |
|
||||||
|
/ |
|
/ |
|
|
|||||
|
/ |
/ |
|
|
||||||
|
|
|
/ |
|
||||||
/
|
|
|
|
|
/ |
|
||||||
|
|
|
|
|
|
/ |
|
|||||
|
|
/ |
|
|
/ |
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
/ |
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
/ |
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
/ |
|
|
|
||
|
/ |
|
/ |
|
|
|
||||||
|
/ |
|
/ |
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
/ |
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
/ |
|
|
|
||
301
|
|
|
|
|
|
–– Занятак 21 –– |
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
/ |
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
/ |
|
|
|
||
|
|
/ |
|
|
|
|
/ |
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
/ |
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
/ |
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
/ |
|
||||||||
|
/ |
|
|
/ |
|
|
|
||||||
|
|
/ |
/ |
|
|
||||||||
|
|
|
/ |
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
/ |
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
/ |
|
|
|
|||
/
|
/ |
|
/ |
|
|
|
|
|
|
|
|
/ |
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
/ |
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
/ |
|
||||
|
|
|
|
/ |
|
|
|
|
|
/ |
|
||||
|
|
/ |
|
||||
|
|
|
|
/ |
|
|
|
|
|
/ |
|
||||
|
|
|
/ |
|
|
||
302
|
|
|
–– Занятак 21 –– |
|
|
|
|
|
|
|
|
/ |
|
|
|
|
|
/ |
||
|
||||||
|
|
|
/ |
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
/ |
||||
/ |
|
/ |
|
|||
/ |
/ |
|||||
|
|
/ |
||||
|
|
|
|
|
/ |
|
|
|
|
|
/ |
|
|
|
|
|
|
|
/ |
|
/ /
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
/ |
|
/ //
303
|
–– Занятак 21 –– |
|
|
|
/ |
|
|
|
/ |
|
|
|
/ |
|
|
|
/ |
|
|
|
/ / / |
||
|
|
|
|
|
|
||
|
/ |
|
|
, , , , , ,
, , , , , , , , , , , , , , , / , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
3. lṛ̐Ṅ
Пасьлякоранямаебыцьафіксlṛ̐Ṅусэнсебудучагацімінулагачасупры сувязі прычыны й наступства, калі дзеяньне напраўду не адбываецца, але толькі прадугадваецца (kriyā-atipatti):
304
–– Занятак 21 ––
yá́di mātāá́gamiṣyat āhārá́m apakṣyat (ná́ tú́ agamiṣyat apakṣyat ca) – Калі б маці прыйшла, згатавала б ежу (але не прыйшла й не згатавала).
Утварэньне
Афікс lṛ̐Ṅзамяняецца на такія самыя канчаткі, як і la̐Ṅ. Перад канчаткамі пасьля кораня ставіцца вікарана̣sya, як і перад lṛ̐Ṭ, а перад коранем дадаецца а̄ґама aṬ (перад aC – āṬ). Як што sya – а̄рдгадга̄тука, якая пачынаецца на vaL, то перад ёю мае быць а̄ґама iṬ. Але не пасьля каранёў, што належаць да групы aniṬ:
pac + lṛ̐Ṅ→ pac + t → pac + sya + t → aṬ + pac + sya + t → á́pakṣyat –
згатаваў бы
vad + lṛ̐Ṅ→ vad + t → vad + sya + t → vad + i-sya + t → aṬ + vad + i-sya + t → á́vadiṣyat – сказаў бы
Ґуна̣
Перад афіксам sya замест канцавога iK і лёгкага перадапошняга iK мае быць ґуна̣:
kṛ + lṛ̐Ṅ→ kṛ + t → kṛ + sya + t → kṛ + i-sya + t → kar + i-sya + t → á́Ṭ + kar + i-sya + t → á́kariṣyat – зрабіў бы
А̄тманэпада
Усэнсахдачынуйбыцьцяўжываюццазвычайныяа̄тманэпада-канчаткі: a-pac + sya + ta → á́pakṣyata – было б згатавана
|
|
гатаваць |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
305
–– Занятак 21 ––
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
гаварыць |
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Lu̐Ṭ
Афікс lu̐Ṭставіцца пасьля кораня ў сэнсе нясёньняшняга будучага часу. Канчаткі tiṄ, што зьяўляюцца на месцы lu̐Ṭ, такія самыя, як і ў выпадку la̐Ṭ, акрамя першых трох. Перад канчаткамі пасьля кораня ставіцца вікарана̣tāsi. Да вікараны̣дадаецца а̄ґама iṬ пасьля каранёў seṬ і не дадаецца пасьля каранёў aniṬ. Перад вікаранаю̣ замест канцавога iK і лёгкага перадапошняга iK мае быць ґуна̣. Формы а̄тманэпадаў ужываюцца ў сэнсах дачыну й быцьця:
vad + lu̐Ṭ→ vad + miP→ vad + tāsi + mi → vad + i-tās + mi → vaditā́smi
– скажу (ня сёньня)
lu̐Ṭ-канцаваяформанегубляесвайгонаціскупасьляне-tiṄ-канцавойформы.
306
–– Занятак 21 ––
Ḍā, rau, ras
Замест парасмайпада- і а̄тманэпада-канчаткаў prathama-puruṣa, што зьяўляюцца на месцы афікс lu̐Ṭ, маюць быць канчаткі ḍā, rau, ras адпаведна. Афікс ḍā зьяўляецца Ḍit-пазначаным, гэта патрабуе лопы часткі асновы, пачынаючы з апошняга галоснага. Акрамя таго, замест s вікараны̣tāsi перад r, s і dhv мае быць лопа, а перад eT – h:
vad + i-tās + ḍā → vadit-ā́– скажа (ня сёньня)
vad + i-tās + rau → vaditā́-rau – двое-скажуць (ня сёньня) vad + i-tās + ras → vaditā́-raḥ – скажуць (ня сёньня)
pac + i-tās + e → paktā́h-e – прыгатую-для-сябе (ня сёньня)
Узор
гатаваць
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
гаварыць |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
307
|
|
–– Занятак 21 –– |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
li̐Ṅ āśiṣi
Афікс li̐Ṅ можа ўжывацца таксама ў сэнсе добраславеньня (āśiṣi). У такім разе канчаткі tiṄ, што зьяўляюцца на яго месцы, называюцца а̄рдгадга̄тукамі й падпарадкоўваюцца дадатковым правілам: вікараны̣ ŚaP ды інш. ня ставяцца пасьля кораня.
Парасмайпады
Перад парасмайпада-канчаткамі tiṄ ставіцца уда̄ттавая а̄ґама yāsuṬ, а самі канчаткі лічацца kit-пазначанымі, г.зн. перад імі забраняецца замена на ґуну̣. Калі ж канчаткі пачынаюцца на t ці th, дадаецца яшчэ і а̄ґама suṬ. Зычны s на пачатку сам̣йоґі, што стаіць на канцы пады ці перад jhaL, зьнікае:
bhū + yāsuṬ + suṬ + t → bhū + yā + t → bhūyā́t– хай будзе
bhū + yāsuṬ + suṬ + tām → bhū + yās-s-tām → bhūyā́stām – хай яны бу-
дуць (двое)
быць
308
–– Занятак 21 ––
А̄тманэпады
Перад а̄тманэпада-канчаткамі дадаецца а̄ґама sīyuṬ. А перад канчаткамі, што пачынаюцца на t ці th, яшчэ і а̄ґама suṬ. Гук y зьнікае перад haL. Перад канчаткамі, што пачынаюцца на sīyuṬ, ставіцца а̄ґама iṬ пасьля каранёў seṬ, ня ставіцца пасьля каранёў aniṬ. Акрамя таго, заместа канцавога iK і лёгкага перадапошняга iK мае быць ґуна̣. А̄тманэпадаканцавыя формы ўжываюцца ў сэнсе дачыну й быцьця для парасмайпадінаў, і сэнсе дзейніка, дачыну й быцьця – для а̄тманэпадінаў:
bhāṣ + tá́ → bhāṣ + sīyuṬ + suṬ + tá́ → bhāṣ + sīy-s-tá́ → bhāṣ + sī-s-tá́ → bhāṣ + i-sī-s-tá́ → bhāṣ-i-ṣīṣ-ṭá́ – хай скажа
|
|
гаварыць |
||
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
/ |
||
|
|
|
|
|
Асаблівасьці aniṬ
Пасьля haL-канцавых iK-перадапошніх каранёў jhaL-пачатковыя а̄тманэпады лічацца Kit-пазначанымі. А таксама пасьля ṛ-канцавых каранёў. Гэта значыць, перад імі ня будзе адбывацца замена на ґуну̣:
stu + tá́ → stu + sīyuṬ + suṬ + tá́ → stu + sīy-s-tá́ → stu + sī-s-tá́ → sto- ṣīṣ-ṭá́ – хай праславіць
bhid + tá́ → bhid + sīyuṬ + suṬ + tá́ → bhid + sīy-s-tá́ → bhid + sī-s-tá́ → bhit-sīṣ-ṭá́ – хай зламае
kṛ + tá́ → kṛ + sīyuṬ + suṬ + tá́ → kṛ + sīy-s-tá́ → kṛ + sī-s-tá́ → kṛ-ṣīṣ-ṭá́
– хай зробіць для сябе
309
|
|
–– Занятак 21 –– |
|
|
|
|
рабіць |
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
/ |
|
|
|
|
|
|
Слоўнік
вучыцца, пераадольваць
лічыць
быць,адбывацца,знаходзіцца –– –
цяпер, заразтаксама, наватпосьцілка
колькіКалі-йуґа, век звады й разьлікупасьлязаўтраспадар, спадарыня
год
або (ставіцца паслья слова)вйа̄карана̣, граматыка
восень
Практыкаваньне 1
310