sanskrit_manual

–– Заданьні на самаправерку 5 ––

( )( ) ( )

ІІІ. Перафразуйце сказы, ужываючы сама̄сы:

ІV. Пастаўце дзеяслоў у належную la-kāra:

( )( ) ( )( )

( ) ( )

V. У кожным сказе выпраўце адну памылку:

291

–– Заданьні на самаправерку 5 ––

VІ. Перакладзеце ў санскрыт:

бяздомак, горад зь дзесяцьмі варотамі, мнагалюдная вёска, годна князя, чалавек, чый твар як богаў, дрэнназроблены, іншасьветнае шчасьце, пазбыты страсьці настаўнік, князь зь мячом у руцэ.

292

ЗАНЯТАК 21

–– Занятак 21 ––

1. Śānti-mantra

бараніцьбараніць спажываць,

есьці

мужнасьць, гераічны вычын, гераізмвостры, бліскучы, выбітны, выдатны

пераўзыходзіць, вучыцца

пераўзыходжаньне, вучэньнене (пры забароне)

варагаваць, ненавідзець

станавіцца варожым

Ом, разам хай нас абодвух прыме,

разам хай нас абодвух бароніць, разам хай мы двое зьвершым яго як вычын,

вострым, бліскучым, агнёвым хай будзе наш пераўзыход, хай мы двое ня станем варожымі адзін аднаму.

Ом, спакой, спакой, спакой.

294

–– Занятак 21 ––

2. Saṅkhyā

Назвы колькасных лічэбнікаў утвараюцца як двандва-сама̄сы назваў адзінак і назваў дзясяткаў. Прыгэтым націск у двандве, што складаецца зь лічэбнікаў, падае на першую частку сама̄сы:

cá́tuḥ dá́śa ca → catú́r-daśa – чатыры й дзесяць = чатырнаццаць

Назвы дзясяткаў:

дваццацьтрыццацьсоракпяцьдзясятшэсьцьдзесятсемдзесятвосемдзесятдзевяностасто, сотня

Асаблівасьці

Замест dví-, trí-, aṣṭá́n- перад лічэбнікам у сама̄се (акрамя 80) маюць быць dvā́trá́yas-, -, aṣṭā́. Неабавязкова перад лічэбнікамі ад 40 да 100. Акрамя таго, асабліва ўтвараюцца 11 і 16.

адзінаццацьдванаццацьтрынаццацьчатырнаццацьпятнаццацьшаснаццацьсямнаццаць

295

–– Занятак 21 ––

васямнаццацьдзевятнаццаць

20-59

…

न॑ववत्रिंशत्

// /

// /

60-100

/ / /

न॑वाशीरीतिः

296

–– Занятак 21 ––

/ //

19, 29, 39...

Назвы лічэбнікаў зь дзявяткаю ў разрадзе адзінак неабавязкова могуць утварацца інакш: праз татпурушу са словам ūna “меншы”: прыкладам, на адзін меншы за дваццаць = дзевятнаццаць. Такія лічэбнікі маюць тры адмены:

/ // // /

Сотні, тысячы

Назвы сотняў і тысячаў – двіґу-сама̄сы:

→ / → , / ,/

101...

Назовы колькасных лічэбнікаў, большых за сотню, утвараюцца з дапамогаю словаў á́dhika ці ú́ttara “большы”. Прыгэтым утвараецца багу- врі̄гі-сама̄са зь лічэбнікам, якім пераўзыходзіцца сотня ці тысяча:

é́kam á́dhikam yá́smin śaté́ → é́kādhikam śatá́m – сотня, у якой больш на адзін = сто адзін

297

–– Занятак 21 ––

/ // // /

/ ///

Pūraṇa

Парадкавыя лічэбнікі ад лічэбнікаў пасьля 10 утвараюцца таддгітаафіксам ḌaṬ, што патрабуе лопы часткі асновы, пачынаючы з апошняга галоснага. Жаночы род ад такіх прыметнікаў утвараецца афіксам ṄīP:

é́kādaśānām pū́raṇaḥ → é́kādaśan + ḌaṬ → ekādaśá́ – адзінаццаты ekādaśá́ + ṄīP → ekādaśī́– адзінаццатая

Асаблівасьці

Пасьляасноваўлічэбнікаў,пачынаючыз20,даафіксаḌaṬнеабавязкова дадаецца tamaṬ. Гэта абавязкова адбываецца пасьля асноваў лічэбнікаў, пачынаючы з 100, а таксама пасьля лічэбнікаў 60, 70, 80, 90, 100:

20 viṃśatí+ḌaṬ→viṃśá/viṃśati+tamaṬ+ḌaṬ→viṃśatitamá–двац-

цаты

/ дваццаць першы–

–шасьцідзясяты

/ шэсьцьдзесят– першы–соты сто–першы

Абагульненьне

Абагульненьне ўтварэньня колькасных й парадкавых лічэбнікаў можна паглядзець у гэтай табліцы:

298

/

299

/

300