6. Әдебиет

Негізгі әдебиет

Қазақ тілінде

1. Гистология оқу құралы төрт бөлімді/ Ж.О. Аяпова. Алматы Кітап баспасы. -2005. 285 б.

2. Гистология, цитология және эмбриология атласы медицина жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған Р.Б. Абильдинов, Ж.О. Аяпова, Р.И. Юй. –Алматы «Эффект» баспасы, 2006. -411 б.

3. Гистология, цитология және эмбриология атласы медицина жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқу құралы. /П.Қазымбет, М. Рысұлы, Ж.Б. Ахметов.-Астана, 2005. -400б.

Орыс тілінде:

1. Гистология. Учебник под редакцией Ю.И.Афанасьев, С.Л. Кузнецова, Н.А. Юриной. – М.: Медицина. – 2004. – 764 с.

2. Гистология, цитология и эмбриология: атлас для студентов медицинских ВУЗов /Р.Б.Абильдинов, Ж.А.Аяпова, Р.И.Юй. – Алматы. – 2006. – 416 с.

3. Атлас по гистологии, цитологии и эмбриологии: учебное пособие для студентов медицинских ВУЗов /С.Л.Кузнецов, Н.Н.Мушкамбаров, В.Л.Горячкина. – М.- 2005. – 400 с.

4. Лабораторные занятия по курсу гистологии, цитологии и эмбриологии под редакцией проф. Ю.И.Афанасьева. – М.: «Высшая школа». – 2004.

Ағылшын тілінде:

1. Basic histology: Texts and atlases. Published in Nortern America. - 2003. - 512 pp.

2. Functional histology: Texts and color atlas. Chuhch3ll Livingstone6 International edition. Sidney.- Toronto. -2000. – 413 pp.

Қосымша әдебиет

Қазақ тілінде:

1. Гистология. Оқу құралы. Ажаев С.А. Төрт бөлімді. Кентау. Еркін и К –ХХI, 2004

2. Цитология, жалпы эмбриология және гистология негіздері. Рысұлы М., Омаров К./ҚР БМ Ясауи атындағы халықаралық қазақ-түрік университеті.-Алматы..Ғылым, 1996-224б.

3. Гистология және эмбриология негіздері оқулық Нұрышев М.-Алматы..Санат, 1998.-160 б.

Орыс тілінде:

1. Гистология (введение в патологию). /под редакцией Э.Г. Улумбекова, Ю.А.Челышева. – М.: ГЭОТАР. – 2001 (Учебник для студентов медицинских ВУЗов).

2. Руководство по гистологии, т. 1 и 2 под редакцией Р.К. Данилова, В.Л.Быкова, И.А.Одинцова. Спец. Литер., Санкт-Петербург. -2001.

3. Основы цитологии, эмбриологии и общей гистологии. Мяделец О.Д. М.: «Мед. Книга», Нижний Новгород. Изд. НГМА. – 2002. – 367 с.

4.Гистология человека в мультимедиа. Данимлов Р.К., Клишов А.А., Боровая Т.Г. Учебник для студентов медицинских ВУЗов. СПб; ЭЛБИ-СПб. – 2004. – 362 с.

5. Цитология и общая гистология. Быков В.Л., СОТИС, СПб – 2000. – 300 с.

6. Частная гистология. Быков В.Л. СОТИС, СПб. -2000. – 300 с.

7. Атлас по цитологии, гистологии и эмбриологии. Самусев Р.П., Пупышева Г.И., Смирнов А.В. М.: ОНИКС, ХХ! Век, Мир и Образование. -2004. – 400 с.

7. Бақылау

Студенттерге келесі тесттер үсынылады:

NB! 5 варианттардан бір ғана дұрыс жауапты танданыз:

Адам жұмыртқа жасушасы ооплазмасындағы сарыуыздың мөлшеріне

Байланысты болады:

А)Полилецитальді

Б)Мезолецитальді

В)Олиголецитальді

Г)Телолецитальді

Д)Алецитальді

Жұмыртқа жасушасындағы кортикальді түйіршіктер қажетті:

А)Сперматозоидпен дистанті өзара қатынасуын қамтамасыз етуіне

Б) Сперматозоидпен контакті өзара қатынасуын қамтамасыз етуіне

В) Сперматозоидтің жұмыртқа жасушасына өтуін оңайлататына

Г) Ұрықтану қабығының қалыптасуына

Д)Пронуклеустердің қосылуын қамтамасыз етуіне

Адамда ұрықтану кезінде сперматозоидтің жұмыртқа жасушаның қабықшаларынан өткенде бір ізділігі:

А)Цитолемма – жылтыр қабықша-фолликулярлы қабықша

Б) Цитолемма –фолликулярлы қабықша -жылтыр қабықша

В) Жылтыр қабықша - цитолемма – -фолликулярлы қабықша

Г) Жылтыр қабықша-фолликулярлы қабықша - цитолемма –

Д) Фолликулярлы қабықша – жылтыр қабықша- цитолемма

Сперматозоидтің акросомасы ...туындысы болып табылады:

А)Тегіс эндоплазмалық тордың

Б)Түйіршікті эндоплазмалық тордың

В)Гольджи аппараттың

Г)Пероксисомалардың

Д)Митохондриялардың

Ооплазмада сарыуыздың орналасуына байланысты адамның жұмыртқа жасушасы болады:

А)Біріншілк изолецитальді

Б)Екіншілік изолецитальді

В)Центролецитальді

Г)Шағын телолецитальді

Д)Кенет телолецитальді

Реотаксис – ол сперматозоидтің ..... касиеті:

А)Жұмыртқа жасушаны белсенді іздеуге

Б)Жұмыртқа жасуша мен дистанті өзара қатынасу

В)Сүйықтық ағына қарсы қозғалу

Г)Гамон қоюлығының градиенті бойынша қозғалу

Д)Жұмыртқа жасушаның қабықшаларын ерту

Хемотаксис - ол сперматозоидтің ..... касиеті:

А)Жұмыртқа жасушаны белсенді іздеуге

Б)Жұмыртқа жасуша мен дистанті өзара қатынасу

В)Сүйықтық ағына қарсы қозғалу

Г)Гамон қоюлығының градиенті бойынша қозғалу

Д)Жұмыртқа жасушаның қабықшаларын ерту

Адамның жетілген жұмыртқа жасушасында болмайды:

А)Жасушалық орталық

Б)Тегіс эндоплазмалық тор

В)Түйіршікті эндоплазмалық тор

Г)Гольджи аппараты

Д)Қосындылар

Акросома сперматозоидқа ..... қажетті:

А)Капацитацияға

Б)Реотаксисқа

В)Хемотаксисқа

Г)Жұмыртқа жасушасын қабықшаларын ертуге

Д)Қозғалуға

Моноспермия деп атайды:

А)Бір сперматозоидтің жұмыртқа жасушаны ұрықтандыра алмағанын

Б) Ұрықтандыруда бір сперматозоидтің жұмыртқа жасушаға енуін

В) Ұрықтандыруда бірнеше сперматозоидтердің жұмыртқа жасушаға енуін

Г)Бір сперматозоид ядросының жұмыртқа жасушаның ядросы мен қосылу- ын.

Д)Спрематозоидтердің ұрықтандыру қасиетінің уақытының шектелуі

Капацитация – ол:

А)Ұрықтандыру кезінде сперматозоидтердің синхронды метаболиялық белсенділігі

Б) Ұрықтандыру кезінде сперматозоидтердің акросомаларынан бір уақытта ферменттердің шашырауы

В) Ұрықтандыру кезінде көптеген спермийлердің агглютинациясы

Г) Ұрықтандыру кезінде сперматозоидтердің әсерінен жұмыртқа жасушаның айналуы

Д) Ұрықтандыру кезінде бір сперматозоидтің жұмыртқа жасушаға енуі.

Ұрықтандыру кезінде сперматозоидтердің акросомаларынан ферменттер- дің синхронды шашырауын атайды:

А)Капацитация

Б)Полиспермия

В)Акросомальді реакция

Г)Контакті өзара қатынасуы

Д)Кортикальді реакция

Адамның қалыпты сперматозоидінің ядросында хромосоманың ......жинтығы болады:

А)Гаплоидті

Б)Диплоидті

В)Анеуплоидті

Г)Полиплоидті

Д)Тетраплоидті

Сперматозодтің тубулин құрылымдары .....құрамына кіреді:

А)Ядроның

Б) Акросоманың

В) Митохондриальді қабықшаның

Г) Аксонеманың

Д)Цитолемманың

Адам жұмыртқа жасушасының ұрықтандыруы ..... өтеді:

А)Құрсақ қуысында

Б)Жатыр түтігінде

В)Жатыр қуысында

Г)Цервикальді өзекте

Д)Қынапта

Кортикальді реакция деген деп аталады:

А)Бір сперматозоидтің басының жұмыртқа жасушаға енуі

Б)Ұрақтандыру кезінде жұмыртқа жасушаның кабылдағыш төмпешік арқылы сперматозодті тандауы

В) Ұрақтандыру кезінде жұмыртқа жасушада кортикальді түйіршіктердің пайда болуы

Г) Жұмыртқа жасушаның жылтыр қабықшасының оған сперматозоидтін басы енгеннен кейін тығыздалуы

Д)Жұмыртқа жасушаның оған сперматозоидтің басы енгеннен кейін фолликулярлы қабықшасының өзгеруі

Синкарион –ол:

А)Сперматозоидтің гаплоидті ядросы

Б)Жұмыртқа жасушаның гаплоидті ядросы

В)Жұмыртқа жасушаға енгеннен кейін сперматозоидтің өзгерген ядросы

Г) Жұмыртқа жасушаға сперматозоидтің басы енгеннен кейін өзгерген ядросы

Д)Жұмыртқа жасуша және сперматозодтің тұтасталған генетикалық материалымен ядро

Адамның жұмыртқа жасушасының жылтыр қабықшасы.....сатыға дейін сақталады:

А)Ұрықтану

Б)Бөлшектенудің басталу

В)Морула

Г)Бластула

Д)Гаструла

Адам жұмыртқа жасушасының бөлшектенуі:

А)Толық, бір келкі, синхронды

Б) Толық, бір келкі емес, синхронды

В) Толық, бір келкі емес, асинхронды

Г) Толықемес, бір келкі, синхронды

Д) Толықемес, бір келкі емес, асинхронды

Жануардың жұмыртқа жасушасының бөлшектенуінің сипаттамасы (толықтығы, біркелкігі,синхрондігі) .....тәуелді:

А)Эмбриональдік дамудын жағдайларына

Б)Жұмыртқа жасушадағы сарыуыздың санына

В)Жұмыртқа жасушаның мөлшеріне

Г)Жұмыртқа жасушалардың түзілі санына

Д) Жұмыртқа жасушаның қабықшаларының сипаттамасына мен құрылысына

Бластомерлердің бөлшектенуінде жасушалық циклдің ....сатыларының жоқ болуы тән:

А)Go

Б)G₁

В) S

Г) G₂

Д) G₃

Адам бластуласында «ақшылт» бластомерлер.....түзеді:

А)Эпибласты

Б)Гипобласты

В)Трофобласты

Г)Эмбриобласты

Д)Бластоцельді

Морула қалыптасқан кезде адам ұрығы .......болады:

А)Жатыр түтіктің қуысында

Б)Жатырыдыаң қуысында

В)Эндометриймен байланыса

Г)Эндометрийдің қабатында

Д)Цервикальді өзекте

Адам бластуласы аталады:

А)Дискобластула

Б)Целобластула

В)Амфибластула

Г)Бластоциста

Д)Бластодерма

Бластула түзілген кезде адам ұрығы болады:

А)Жатыр түтіктің қуысында

Б)Жатырдың қуысында

В) Эндометриймен байланыса

Г) Эндометрийдің қабатында

Д) Цервикальді өзекте

Гаструляцияның бірінші сатысының нәтижесінде адам ұрығында пайда болады:

А)Трофобласт және эмбриобласт

Б)Біріншілік жолақ және Гензен түйіні

В)Эпибласт және гипобласт

Г)Эктодерма және эндодерма

Д)Синцитиотрофобласт және цитотрофобласт

Адамда кеш гаструляция .....түзілуіне әкеледі:

А)Бүрі және тегіс хорионның

Б)Ұрықтық және ұрықтан тыс мезодерманың

В)Эпибластың және гипобластың

Г)Эктодерманың және эндодерманың

Д) Эктодерманың, мезодерманың, эндодерманың және ұрықтық ағзалардың

Адам ұрығында хорда......... пайда болады:

А)Эпибластан

Б)Гипобластан

В)Эктодермадан

Г)Ұрықтан тыс мезодермадан

Д)Эндодермадан

Ұрықта қанқа бұлшықеті .......дамиды:

А)Сомиттерден

Б)Мезенхимадан

В)Спланхнатомның париетальді жапырағынан

Г) Спланхнатомның висцеральді жапырағынан

Д)Нефрогонотомнан

Эмбриогенезде жүйке тіннің түзілуі.......басталады:

А)Эпибластан

Б)Эктодермадан

В)Мезодермадан

Г)Эндодермадан

Д)Нейромезенхимадан

Эмбриональдік дамуда нефрогонотом .........бастама береді:

А)Жүрек-тамыр жүйесіне

Б)Бүйрекүсті бездердің қыртысты затына

В) Бүйрекүсті бездердің милы затына

Г)Сірлі қабықшаларға

Д)Шығару және жыныс жүйелеріне

Жүректің бұлшықеті ....дамиды:

А)Сомиттердің миотомынан

Б) Спланхнатомның париетальді жапырағынан

В) Спланхнатомның висцеральді жапырағынан

Г)Целомнан

Д)Ұрықтық мезенхимадан

Плацента түрі және ұрық пен ана бөліктерінің өзара қатынасу ерекшілектірінің сәйкестігін белгіленіздер

1. гемохориалды түрі а- хорион бүрілері эндометрийдің

2. эпителиохориалды түрі дәнекер тінімен шектеседі

3. десмохориалды түрі б- хорион бүрілері эндометрий тамырла-

4. эндотелиохориалды рының эндотелийімен шекетеседі

в- хорион бүрілері эндометрийдің

лакунарлы тамырларындағы айналып тұ-

ратын ана қанымен шектеседі

г- хорион бүрілері эндометрийдің

жабынды және безді эпителиоциттерімен

шектеседі

Адам ұрығы құрылымдық ерекшеліктерінің және олардың қалыптасу уақытының аралығында сәйкестігін белгілеңіздер

1. 2-і жасушалы ұрық а- жүктіліктің 7-8 тәуліктері

2. бластулды ұрық б- жүктіліктің 17 тәулігі

3. 2-і жапырақты ұрық в- жүктіліктің 30 сағаттың шамасында

4. 3 жапырақты ұрық г- жүктіліктің 1,5-2,5 айлығы

5. плацентаның қалыптасуы д- жүктіліктің 5-6 тәулігі

Адам эмбриогенезіне жататын дұрыс пайымдауды таңдап алаңыз

а-адам ұрығында аллантоис гаструляцияның 2 кезеніне дейін қалыптасады

б-сарыуыз қапшық эмбриогенездің 2-ші аптасының сонында қалыптасады

в-амниоттық қабықша жүктіліктің 3-4 апталарының кезеңінде пайда болады

г-бүрі хорионның қалыптасуы адам дамуының 16 апталарынан кейін басталады

д- адамда амнион амниоттық қатпарлардың бірігу нәтижесінде пайда болады

Дұрыс пайымдауды таңдап алыңыз

Қалыптыда амниоттық сұйықтықтың көлемі тұрады:

а-100-200 мл ден

б-300-400 мл-ден

в-500-600 мл-ден

г-1000-1500 мл-ден

д-2000-3000 мл-ден

Адам ұрығы мен оның құрылымдық ерекшеліктерінің аралығында сәйкестігін белгілеңіз

1- 30 сағат а-ұрық екі жапырақты, амнион, хорион және

2. 5-6 тәулік сарыуызқапшық тан қалыптасқан

3-14 тәулік б-ұрық екі бластомерлерден тұрады

4-17 тәулік в-көпіршікті ұрық трофобласт және

5- 2 ай эмбриобласттан тұрады

г-ұрықта гистогенезге қажетті барлық

бастамалары қалыптасқан

д-ұрық 3 жапырақты, сыртқы жапырағында-

эктодерма және жүйке бастамасы, ортанғы

жапырағында - хордомезодермалды кешен,

ішкі жапырақта-эндодерма және прехордалды

табақша

Дұрыс пайымдауды таңдап алыңыз

Нәрестенің қалыпты кіндік бауында болады:

а-бір вена және бір артерия

б-екі вена және бір артерия

в-екі артерия және бір вена

г-капиллялардың торы және аллантоис пен сарыуыз қапшықтың қалдықтары

д-екі артерия, бір вена, аллантоис пен сарыуыз қапшықтың қалдықтары

Адам ұрығының провизорлы ағзалары мен олардың атқарар қызмет-терінің аралығында сәйкестігін белгілеңіздер

1- амнион а- қанның біріншілік жасушаларының және

2. хорион гонобластылардың қалыптасуы, кіндік

3-аллантоис баудың пайда болуына қатысу

4-сарыуыз қапшық б- қолайлы су ортаның құруы

в-«ана-ұрық» жүйесінде алмасудың

қамсыздандыруы

г- кіндік бау қан тамырларының қалыптасуы,

қуық дамуына қатысу

Гаструляцияның 2-ші фазасында адам ұрығына аталған құрылымдардың қайсылары тән емес

а-амниоттық қабықша, сарыуыз қапшық, хорион

б- қалыптасқан плацента

в-смипластотрофобласт

г- жүйке түтігі, екіншілік ішек, хорда

д-сомиттер, нефрогонотом,спланхнатом

Тератомолар жиі болады

а-жақ-ұрт аймағында

б- құйымшақ-бел аймағында

в-мойын аймағында

Адам плацентасына жататын қандай пайымдар дұрыс емес

а- хорион бұрілері эндометрийдің лакунарлы тамырларына енеді

б-ұрықтың қанайналым жүйесі анадан тек хорион бүрілерінің құрылымдық элементтері арқылы ажыратылады

в-хорионның бүрілері ана ақуыздарын ұрық жеңіл қабылдайтын затқа дейін ферменттік ыдыратуын жүзеге асырады

г-хорион бүрілерінің көбісі ірі тамырлары болатын миометрийге енеді

д-плацента ұрық организмің қанда жинақталатын катаболиттерден босатады

е-плацента бүрілерінде жүктіліктің 3-ші триместрінде жақсы жетілген цито –және симпластотрофобласты болады

Гемато-плацентралы тосқауылдың негізгі құрылымдық элементтерін дұрыс ретімен орнатып қойыңыз ( ана қанынан ұрық қаны бағыты бойынша)

1. а-фибриноид

2. б-эндотелиоцит

3. в-симпластотрофобласт

4. г-эндотелиоциттің базалды мембранасы

5. д-цитотрофобласттың базалды мембранасы

6. е-жасушалар және шырышты тіннің жасушааралық

7. матрикс

ж-цитотрофобласт

Адам ұрығы провизорлы ағзалардың және оларды қалыптастыратын ұрықтық бастамаларының аралығында сәйкестігін табыңыз

1-амниоттық қабықша а-ұрықтық энтодерма және ұрықтық мезодерма

2- сарыуыз қапшық б- трофобласт және ұрықтан тыс мезодерма

3-аллантоис в- ұрықтантыс мезодерма

4- хорион г- ұрықтантыс энтодерма және ұрықтан тыс

мезодерма

Адам плацентасына жататын дұрыс пайымдаударды таңдап алыңыз

а) плацента хориалды гонадотропинді, хориалды соматотропинді, пргогестеронды, эстрогенды түзеді

б) плацентарлы тосқауыл – ол ұрық және ана қанынң аралығындағы тосқауыл

в)хорион бүрілері қалыптасуында олар симпластотрофобластпен жабылады.

г)плацента құрылымдарында ана организмінен келетін ақуыздардың аминқышқылдарына дейін ыдырауы жүреді

д) босану кезінде жатырдың шырышты қабықшасы түседі және қан өтеді

Плацентаға жататын қандай пайымдаудар дұрыс болмайды

а) цитотрофобласт эмбриогенездің 2 айы бойында дамудың жоғары денгейіне жетеді

б) 4-5 айлардың бойында цитотрофобласт толық симпластотрофобластпен жабылады

в) ұрық жағынан плацента бүрілеріне қан кіндік баудың артериялардың тарамдары арқылы өтеді

г) өттегіне қаныққан қан ұрыққа кіндік вена арқылы өтеді

Ұрықтық ағзалардың қалыптасуына және ұрық жапырақшалардың дифференцировкасына жататын дұрыс пайымдаударды таңдап алыңыз

а) 25 тәулік шамамен жүйке түтігі толық қалыптасады, сыртқы ортамен әзірше алдынғы және артқы ұштарындағы тек 2 бітелмеген қуыстарға ғана байланысады

б) мезодерманың дифференцировкасы эмбриогенездің 6 аптасынан баста-лады

в)дорсалды мезодерма сегменттерге (сомиттерге) бөлінеді

г) мезодерманың вентралды бөлімдері (спланхнотом) сегменттелмейді, бірақ 2 жапыраққа жарықтанады

д)сомиттерді спланхнатоммен байланыстыратын мезодерма сегменттелген аяқшаларға (нефрогонотом) бөлінеді