Латын алфавиті

Aa Ff Kk Pp Uu

Bb Gg Ll Qq Vv

Сс Hh Mm Rr Xx

Dd Ii Nn Ss Yy

Ee Jj Oo Tt Zz

Фармацевтикалық терминология

1 Сабақ

§ 1 Фармацевтикалық терминология туралы жалпы түсінік

Фармацевтикалық терминология /гр. pharmakeia - дәрі-дәрмектің жасалуы және колданылуы/- медицина терминологиясының негізгі бір саласы болып есептелінеді. Фармацевтикалық деген сөз гректің “pharmacon” (дәрі) сөзінен шыққан. Ал фармакология дегеніміз - бұл дәрі-дәрмектердің ағзадағы әсерін тигізу жөніндегі ғылым. Фармация – бұл өсімдіктен, мал өнімдерінен, минералдан және синтез әдісімен алынған дәрі-дәрмектердің өндірісі мен қолданылуы. Фармакопея – кітап. Осы кітапқа дәрі-дәрмектердің атаулары мен дәрі түрлері, препараттар туралы жазылған мемлекеттік заңдардың жинағы кіреді.

§ 2 Фармацевтикалық терминологияның құрамы

Фармацевтикалық терминдер алуан түрлі фармацевтикалық ұғымдарды білдіреді:

1. дәрінің дәрілік түрлерін /ұнтақ, ертінді, таблетка т.б./;

2. дәрілік өсімдіктердің аттарын /ботаникалық номенклатура/;

3. өсімдік пен жануар тектес шикізаттарының түрлерін /тамыр, гүл/;

4. химиялық қосылыстардың жүйелі /ғылыми/ атаулары , химиялық. номенклатура;

5. дәрі-дәрмектердің тривиальды /шартты/ аттарын.

§ 3 Кейбір фармацевтикалық терминдердің түсініктемесі

1. Дәрі-дәрмек. Дәрі-дәрмек дегеніміз - бұл өсімдіктен, мал өнімдерінен, адам тіндерінен, минералдан және синтез әдісімен алынған зат.

2. Дәрілік зат – биологиялық зат немесе химиялық қосылыстардан тұратын дәрі.

3. Дәрілік өсімдік шикізаты – медицинада қолданылатын өсімдік шикізаттары (шөп, тамыр, жапырақ, гүл, тамырсабақ және т.б).

4. Дәрінің түрі - өсімдіктің шикізатқа немесе дәрілік затқа айналған қолайлы қалпы (ерітінді, таблетка, экстракт, жағатын май, балауыз дәрі, пилюля, ұнтақ т.б.).

5. Дәрілік препарат – арнайы дәрілік түрлерінен тұратын дәрі-дәрмек.

6. Ықпалды зат - терапевтік, профилактикалық және диагностикалық ықпал ететін дәрі бөлігі.

7. Белгіленген мөлшерде бір немесе бірнеше ықпалды заттың бір дәрілік түрінде кіретін дәрі-дәрмектерді құрастырылған дәрі-дәрмектер деп атайды.

§4. Дәрі-дәрмектердің тривиальды атаулары

Көптеген дәрі-дәрмектердің атаулары химиялық қосылыстар болып есептелінеді. Мысалы, мыс оксиді, фоли қышқылы. Бірақ, олар дәрі-дәрмектердің номенклатурасында ғылыми /жүйелі/ атаулар емес, тривиальді (латын trivialis, е - дағдылы, әдеттегі) атаулар сияқты қолданылады.

Ғылыми, яғни жүйелі атаулар дәрі- дәрмектердің химиялық құрамын қамтып көрсетеді.

N	Жүйелі /ғылыми атауы	Тривиальды атау
	1-Фенил - 2,3- диметил -4 метиламино-пиразолон - 5 - метансульфонат натрия	1. Анальгин
	Транс –9,13 – Диметил – 7 –1/1,15 – три метилциклогексен – 5 мл –6/ нона-тетраен – 7,9,11,13 ол	2. Ретинол (Витамин А)

Дәрі-дәрмектердің ғылыми (жүйелі) атаулары күрделі болғандықтан күнделікті қолдануға ыңғайсыз. Соған орай, қысқа, және түсінікті болу үшін тривиальды атаулар қолданылады. Тривиальды атаулар - бір немесе бірнеше белгілерінен негізделген жасанды жаңа сөздер. Дәрі-дәрмектердің тривиальды атауларында мынандай белгілер болуы мүмкін: заттың неден жасалғаны, химиялық құрамы, синтез жолының түрі, терапевтік әсері, фармацевтикалык тобына қатыстылық анатомиялық немесе физиологиялық жағынан сипаты , кездейсоқ ассоциациялар.

Дәрі-дәрмектердің номенклатурасы көп елдерде екі тілде белгіленген латын және ана тілдерінде. Латынша аты атау септіктің жекеше түріндегі жалғауға аяқталады дa, септеудің II түрі /Gen. sing, i / netrum зат есімдері болып табылады. Ал орысша және қазақша баламасында латын тіліндегідей, бірақ "um" жалғауы түсіп қалған. Мысалы:

лат.

Tetraсyclinum

Analginum

орыс. қаз.

тетрациклин

анальгин

Тривиальды атауларында екпін соңғының алдындағы буынға түседі. Латынша дайындығы жоқ сатуға түскен патенттелген саудалық атаулар, біркелкі болу үшін - um жалғауын алады, ілік септікте —і . Мысалы. Lasix - Lasixum; Lasixi.

а - жалғауға аяқталатын атаулар, ілік септікте I септеу зат есімі сияқты септеледі. Мысалы: Nospa - Nospae.