- •Прадмова
- •Уводзіны
- •2. Лекцыя «Беларуская мова і яе месца ў сістэме агульначалавечых і нацыянальных каштоўнасцей» Змест
- •І. Уводзіны
- •Мова і соцыум (грамадства)
- •Беларуская нацыянальная мова і яе формы
- •Сістэму норм сучаснай беларускай літаратурнай мовы складаюць:
- •2.Функцыі мовы ў грамадстве
- •3. Паходжанне беларускай мовы і асноўныя этапы яе развіцця
- •Ля вытокаў беларускай мовы
- •Беларуская мова часоў Вялікага Княства Літоўскага
- •Новая (нацыянальная) беларуская літаратурная мова
- •4. Беларуская мова – форма нацыянальнай культуры беларусаў
- •3. Матэрыялы да практычных заняткаў «Сучасная беларуская мова»
- •3.1. Пытанні да вуснага кантролю і падрыхтоўкі да заліку:
- •3.2. Тэсты і заданні для самакантролю і індывідуальнай працы пад кантролем выкладчыка
- •5. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Затранскрыбіруйце тэкст, падзяляючы яго на фразы і такты.
- •6. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Растлумачце значэнні выдзеленых слоў.
- •7. Прадоўжыце разважанне на тэму «Мова. Радзіма. Асоба». Аргументуйце ўзаемасувязь гэтых паняццяў.
- •14. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Успомніце назвы вуліц, рэк, азёр, урочышчаў сваёй мясцовасці і падумайце аб іх назвах.
- •«Лексічная сістэма беларускай мовы. Лексікаграфія» Уводзіны
- •2. Лекцыя «Лексічная сістэма беларускай мовы» змест
- •Лексікалогія. Лексічная сістэма беларускай мовы
- •Лексіка беларускай мовы. Слова I яго зНачэнне
- •Словы бываюць адназначнымі і мнагазначнымі
- •Лексіка беларускай мовы паводле паходжання
- •Лексіка беларускай мовы паводле сферы ўжывання
- •Актыўная I пасіўная лексіка
- •Паняцце стыляў. Стылістычныя разрады лексікі беларускай мовы
- •Стылістычная дыферэнцыяцыя лексікі
- •Прафесійная і тэрміналагічная лексіка
- •Спецыфічныя рысы тэрмінаў
- •Спосабы ўтварэння тэрмінаў
- •4. Лексікаграфія Тэарэтычны матэрыял да раздзела «лексікаграфія»
- •Слоўнікі
- •Энцыклапедычныя
- •Лінгвістычныя
- •Універсальныя
- •Галіновыя
- •Біяграфічныя
- •Аднамоўныя
- •Двухмоўныя
- •(Перакладныя)
- •Шматмоўныя
- •(Перакладныя)
- •Літаратура
- •3. Матэрыялы, выкарыстаныя ў працэсе навучання
- •3.1. Матэрыялы да семінара-практыкума « Дыферэнцыяцыя лексікі беларускай мовы. Характарыстыка лексіка-семантычных груп» Пытанні для самакантролю і падрыхтоўкі да заліку:
- •Заданні для самакантролю і індывідуальнай працы пад кантролем выкладчыка
- •1. Запішыце сказы, у якіх бы слова зямля мела наступныя значэнні: 1) суша; 2) мацярык; 3) планета; 4) краіна; 5) радзіма; 6) грунт; 7) глеба; 8) поле (ніва); 9) месца жыцця і дзейнасці.
- •2. Выпішыце словазлучэнні, у якіх прыметнікі ўжыты ў пераносным значэнні. Да прыметнікаў падбярыце сінонімы.
- •3. Спішыце сказы і вызначце тыпы амонімаў.
- •4. Запішыце сказы, дзе наступныя словы з’яўляліся б мнагазначнымі і амонімамі.
- •6. Прачытайце прыказкі. Назавіце антонімы і вызначце іх сінтаксічную ролю ў сказе.
- •7. Прачытайце пары слоў. Адкажыце, як яны называюцца, і перакладзіце іх на рускую мову.
- •8. Вызначце, якія з паронімаў з’яўляюцца адушаўленымі назоўнікамі.
- •9. Знайдзіце ў сказах моўныя хібы і выпраўце памылкі.
- •10. Перакладзіце на беларускую мову выказванні пра слова. Якое зкачэнне надаецца слову? Ваша разуменне кожнага з выказванняў?
- •11. Перакладзіце тэкст з рускай мовы на беларускую. Выдзеліце тэрміны і параўнайце іх з адпаведнымі ў рускай. Вашы вывады і назіранні над вымаўленнем і правапісам.
- •13. Як вы разумееце фразеалагізмы-характарыстыкі чалавека. Выкарыстоўваючы некаторыя з іх, напішыце мініяцюру-разважанне «Шануй свой гонар».
- •3.2 «Лексіка паводле паходжання і сферы ўжывання»
- •Заданні для самакантролю і індывідуальнай працы пад кантролем выкладчыка
- •1. Заслухоўванне і рэцэнзіраванне рэферата «Іван Іванавіч Насовіч – выдатны лексікограф і фалькларыст».
- •2. Падбярыце да беларускіх слоў і выразаў іншамоўныя адпаведнікі.
- •3. Выпішыце са сказаў экзатычную лексіку, растлумачце значэнне запазычаных слоў.
- •4. Падумайце, як можна перадаць значэнні прыведзеных слоў сродкамі рускай мовы. Чаму немагчымы аднаслоўныя эквіваленты.
- •5. Знайдзіце і выпішыце словы, якія не маюць аднаслоўных эквівалентаў у рускай мове. Падбярыце да іх адпаведныя апісальныя выразы.
- •6. Растлумачце значэнні наступных беларускіх слоў.
- •7. Вызначце, з якой мовы запазычаны словы.
- •8. Да запазычаных слоў падбярыце беларускія адпаведнікі.
- •13. Перакладзіце словазлучэнні на беларускую мову.
- •3.3. «Лексіка актыўнага і пасіўнага ўжывання» Пытанні для абмеркавання і падрыхроўкі да заліку:
- •Заданні для самакантролю і індывідуальнай працы
- •7. Выпішыце са сказаў дыялектызмы, растлумачце іх.
- •8. Растлумачце значэнне фразеалагізмаў. Выдзеліце ў складзе фразеалагізмаў устарэлыя словы.
- •9. Выпішыце спачатку гістарызмы, а пасля – архаізмы. З сямю з іх (на выбар) складзіце сказы.
- •10. Выпішыце са сказаў індывідуальна-аўтарскія неалагізмы і растлумачце іх значэнне.
- •4. Матэрыялы для лексічнага практыкума «Прафесійная лексіка»
- •Заданні для самакантролю і індывідуальнай працы
- •7. Вызначце групы варыянтных тэрмінаў паводле прыкметы: 1) фанетычныя; 2) суфіксальныя; 3) прыставачныя; 4) будова розная.
- •8. З прапанаваных тэрмінаў выпішыце беларускія, што бытавалі спрадвеку.
- •9. Перакладзіце тэкст з рускай мовы на беларускую. Выдзеліце тэрміны і параўнайце іх з адпаведнымі ў рускай. Вашы вывады і назіранні над вымаўленнем і правапісам.
- •10.Напішыце анатацыю на адну з кніг аўтараў-землякоў.
- •11. Запішыце адпаведныя беларускія словы-тэрміны.
- •12. Прачытайце тэкст, перакладзще яго на беларускую мову. Параўнайце напісанне і вымаўленне выдзеленых слоў.
- •13. Прачытайце тэкст, перакладзіце на беларускую мову. Ці ўжываюцца ў ім сінонімы, антонімы і мнагазначныя словы? Растлумачце.
- •14. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Выдзеліце тэрміны і параўнайце іх у беларускай і рускай мовах. Вашы вывады аб сферы выкарыстання гэтых тэрмінаў, iх паходжанні.
- •16. Перакладзіце тэкст з рускай мовы на беларускую. Выдзеліцетэрміны, раздзяліўшы іх на дзве групы:
- •8. Прачытайце сказы і вызначце прычыну двухсэнсаўнасці ў іх. Дапрацуйце сказы, каб пазбавіць іх гэтага недахопу, і запішыце іх.
- •6. Слоўнік паняццяў
- •Літаратура
- •Модуль «функцыянаванне беларускай мовы ва ўмовах білінгвізму» Уводзіны
- •1.Схема блок-сістэмы модуля
- •2. Лекцыя «функцыянаванне беларускай мовы ва ўмовах білінгвізму»
- •1.Беларусы. Кароткі агляд развіцця нацыянальнай свядомасці
- •2. Беларуская мова на пачатку XXI ст.
- •3. Некаторыя аспекты функцыянавання беларускай I рускай моў
- •3. Арфаэпія. Арфаэпічныя нормы беларускай літаратурнай мовы і прычыны іх парушэння
- •3.1. Прадмет і задачы арфаэпіі
- •3.2. Стылі літаратурнага вымаўлення
- •3.3. Вымаўленне галосных
- •3.4. Вымаўленне зычных
- •3.5. Адхіленні ад норм літаратурнага вымаўлення і іх прычыны
- •3.6. Марфалагічныя асаблівасці навуковых тэкстаў
- •Матэрыялы для самакантролю і падрыхтоўкі да заліку
- •1. Заслухоўванне, абмеркаванне даклада студэнтаў «Графіка», які ўключае наступны план:
- •2. Пытанні для вуснага кантролю:
- •Пад кантролем выкладчыка
- •6. Напішыце словы па-беларуску і растлумачце іх правапіс.
- •13. Перакладзіце словазлучэнні на беларускую мову. Растлумачце, што ўплывае на характар канчаткаў у давальным і месным склонах.
- •14. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Падкрэсліце ўласныя назоўнікі і адкажыце, што яны абазначаюць.
- •15. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Адзначце ў дужках тып скланення выдзеленых назоўнікаў.
- •16. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Вызначце разрады прыметнікаў.
- •17. Запішыце тэкст па-беларуску, лічбы пішыце словамі. Растлумачце правапіс лічэбнікаў з назоўнікамі.
- •18. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Дайце яму загаловок.
- •4. Слоўнік паняццяў
- •Літаратура
- •Стылістычныя рэсурсы марфалогіі (Тэарэтычна-практычны матэрыял)
- •6. Прачытайце сказы і вызначце, да тэкстаў якога стылю яны належаць. Ахарактарызуйце функцыянальна-стылістычную ролю выдзеленых назоўнікаў.
- •7. Прачытайце і растлумачце сэнс прыказак і прымавак, Назавіце назоўнікі адзіночнага ліку, ужытыя ў значэнні множнага.
- •8. Вызначце мастацка-выяўленчую функцыю выдзеленых слоў і скажыце, чым абумоўлены іх вобразны сэнс.
- •9. Прачытайце тэкст і вызначце, да якога стылю ён адносіцца. Растлумачце мэтазгоднасць ужывання выдзеленых назоўнікаў у множным ліку.
- •Асэнсаваць стылістычныя рэсурсы прыметніка для кіруемай самастойнай работы студэнтаў дапамогуць наступныя віды заданняў:
- •1. Прачытайце і вызначце стыль тэкстаў. Якія семантыка-граматычныя разрады прыметнікаў пераважаюць у кожным тэксце і якую функцыю яны выконваюць?
- •2. Спішыце. Падкрэсліце кароткія прыметнікі і вызначце іх функцыянальна-стылістычную ролю. У якім стылі звычайна выкарыстоўваюцца кароткія прыметнікі?
- •Матэрыялы для кіруемай самастойнай работы студэнтаў:
- •1. Прачытайце і вызначце функцыянальна-стылістычную ролю выдзеленых займеннікаў. Для якіх стыляў характэрна падобнае ўжыванне асабовых займеннікаў?
- •2. Прачытайце і скажыце, у якім выпадку замест выдзеленага займенніка можна выкарыстаць займеннік ён, а ў якім займеннік мы.
- •3. Спішыце сказы і падкрэсліце размоўна-гутарковыя формы займеннікаў. У якіх стылях выкарыстоўваюцца падобныя формы?
- •4. Спішыце і вызначце функцыянальна-стылістычную ролю займеннікаў.
- •4. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Вызначце дзеепрыметнікі, іх ролю і адзначце адметнасці ў рускай і беларускай мовах.
- •6. Прачытайце тэкст і перакладзіце на беларускую мову. Пра што новае вы даведаліся? Чаму важна адрозніваць гукі і літары?
- •7. У кожным радзе аднакаранёвых слоў графічна абазначце корань і вызначце яго значэнне. Якія словы з прыведзеных аднакаранёвых не маюць канчатка, а якія маюць нулявы канчатак?
- •8. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Якія з выдзеленых слоў маюць агульны корань у рускай і беларускай мовах, а якія адрозніваюцца?
- •9. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Параўнайце марфемны склад і правапіс выдзеленых слоў у рускай і беларускай мовах.
- •4.Арфаграфія
- •2. Прынцыпы сучаснай беларускай арфаграфіі
- •3. Правапіс мяккага знака і апострафа
- •Правапіс змякчальнага мяккага знака
- •4. Агульныя правілы напісання слоў разам, праз злучок (дэфіс) і асобна
- •5. Ужыванне вялікай літары
- •6. Правілы пераносу слоў
- •7.Правілы скарочанага напісання слоў
- •8. Сінтаксічныя асаблівасці навуковых тэкстаў
- •9. Асаблівасці дапасавання і кіравання ў беларускай мове
- •10.Некаторыя выпадкі дапасавання выказніка да дзейніка
- •4.1. Матэрыялы да марфалагічнага практыкума
- •Тэсты і заданні для самакантролю і індывідуальнай працы студэнтаў пад кантролем выкладчыка
- •1. Утварыце словазлучэнні і запішыце іх. Падкрэсліце адушаўлёныя назоўнікі, назавіце іх граматычныя прыметы.
- •2. Запішыце беларускія адпаведнікі. Вашы меркаванні аб назоўніках у абедзюх мовах.
- •3. Складзіце па два сказы з наступнымі назоўнікамі, каб яны абазначалі асоб мужчынскага і жаночага полу.
- •9. Да наступных прыметнікаў падбярыце адпаведныя назоўнікі і запішыце іх, складзіце 7 сказаў (на выбар) з гэтымі словазлучэннямі.
- •17. Складзіце дыялог (сачыненне-мініяцюру) з пытальнымі займеннікамі хто? што? які? колькі? на тэму «у кнігарні».
- •18. Запішыце займеннікі ў пачатковай форме і вызначце «чацвёртае» лішняе з пункту погляду наяўнасці суадносных форм ліку.
- •19. Перакладзіце на беларускую мову, адзначце розніцу ва ўжыванні некаторых займеннікаў у рускай і беларускай мовах.
- •20. Растлумачце значэнні фразеалагізмаў і складзіце 5 сказаў з імі (на выбар). Вызначце разрады, склон і лік займеннікаў.
- •21. Праспрагайце дзеясловы.
- •27. Падбярыце беларускія адпаведнікі да прыведзеных рускіх дзеепрыметнікаў.
- •28. Спішыце крылатыя выслоўі, выдзеліце у дзеепрыметніках суфіксы і растлумачце іх ужыванне. Зрабіце словаўтваральны аналіз дзеепрыметнікаў.
- •29. Растлумачце значэнні фразеалагізмаў, зрабіце марфемны і словаўтваральны іх разбор і складзіце з імі сказы.
- •30. Знайдзіце памылкі ў сказах і выправіце сказы.
- •31. Утварыце ўсе магчымыя формы ступеней параўнання прыслоўяў.
- •38. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Адзначце ў дужках тып спражэння дзеясловаў.
- •39. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Вызначце асаблівасці ўжывання дзеепрыметнікаў (причастий) у беларускай і рускай мовах.
- •40. Перакладзіце словазлучэнні на беларускую мову. Вызначце асаблівасці рускіх і беларускіх словазлучэнняў.
- •41. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Дайце вусна поўную характарыстыку словазлучэнням.
- •42. Выпішыце з тэксту аднасастаўныя сказы, у дужках адзначце яго тыпы.
- •43. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Растлумачце пастаноўку знакаў прыпынку.
- •4.2. Матэрыялы да марфалагічнага практыкума «Службовыя часціны мовы. Словазлучэнне»
- •Тэсты і заданні для самакантролю і індывідуальнай працы
- •8. Складзіце сказы, у якіх словы а, ну, брава, калі ласка, марш, каравул, бывайце здаровыя!, даруй(це) ужываліся як выклічнікі і як знамянальныя ці службовыя часціны мовы.
- •15. Супастаўце прыназоўнікава-склонавыя формы фразеалагізмаў у беларускай і рускай мовах, растлумачце іх значэнні. З выдзеленымі фразеалагізмамі складзіце сказы.
- •16. Выпішыце са сказа словазлучэнні і зрабіце іх разбор.
- •18. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Вызначце тыпы сказаў па мэце выказвання. Якую ролю ў арганізацыі тэксту адыгрываюць пабочныя словы?
- •19. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Назавіце простыя і складаныя сказы, выдзеліўшы граматычныя асновы.
- •3. Слоўнік паняццяў
- •Літаратура
- •Модуль “стылістыка і культура мовы” уводзіны
- •2. Функцыянальныя стылі беларускай мовы
- •2.1. Матэрыялы для практычных заняткаў «функцыянальныя стылі маўлення»
- •Тэсты і заданні для самакантролю і індывідуальнай працы пад кантролем выкладчыка
- •1. Прачытайце тэкст. Да якога стылю адносім яго? Якія агульнаўжывальныя словы выкарыстаны у тэксце своеасабліва і чаму? Запішыце тэкст па-беларуску.
- •2. Прачытайце тэкст і перакладзiце на беларускую мову. Да якога стылю аднясём, калі вызначым магчымае месца скарыстання, мэту, моўныя асаблівасці тэксту?
- •3. Прачытайце тэкст, перакладзіце яго на беларускую мову. Які вывад можна зрабіць з выказвання пісьменніка у. Салаухіна?
- •4. Прачытайце Артыкул Ляснога кодэксу Рэспублікі Беларусь. Вызначце стылёвую прыналежнасць тэксту. Назавіце асноўныя моўныя рысы гэтага стылю.
- •5. Выпішыце апублікаваны ў газеце ўказ, закон ці іншы дакумент і вызначыць асноўныя рысы афіцыйнай мовы.
- •7. Вызначце стыль тэкстаў. Назавіце іх характэрныя моўна-стылёвыя рысы.
- •3. Навуковы стыль
- •3.1Матэрыялы для практычных заняткаў « навуковы стыль» Пытанні для вуснага кантролю і падрыхтоўкі да заліку:
- •Заданні для самакантролю і індывідуальнай працы пад кантролем выкладчыка
- •1. Перакладзіце тэкст з рускай мовы на беларускую. Выдзеліце тэрміны, назавіце галіну навукі, якой належаць тэрміны, і іх тыпы паводле будовы.
- •2. Перакладзіце тэкст з рускай мовы на беларускую. Выдзеліце тэрміны і параўнайце іх з адпаведнымі ў рускай. Вашы вывады і назіранні над вымаўленнем і правапісам.
- •3. Прачытайце тэкст. Да якога стылю належыць? Якой часціны мовы ў параўнанні з папярэднім тэкстам у ім няма?
- •5. Перакладзіце тэкст з рускай мовы на беларускую. Выдзеліце тэрміны, раздзяліўшы іх на дзве групы:
- •1) Словы, 2) словазлучэнні.
- •6. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Вызначце адметнасці нормы беларускай мовы і іх тыпы ў параўнанні з рускай.
- •8. Прачытайце тэксты, выдзеліце прыметнікі, параўнайце іх ужыванне, ролю ў кожным.
- •10. Прачытайце тэксты. Выдзеліце ў іх пабочныя словы. Якое значэнне яны маюць? Якая іх роля?
- •11. Прачытайце тэксты. Звярніце ўвагу на тыпы сказаў у іх паводле будовы ў залежнасці ад стылю тэкстаў. Якія тыпы простых і складаных сказаў пераважаюць у навуковым стылі?
- •4.Тэарэтычны матэрыял да тэмы «сістэма жанраў навуковай літаратуры» Сістэма жанраў навуковага стылю і агульныя патрабаванні да іх.
- •4.1. Матэрыялы для стылістычнага практыкума «Сістэма жанраў навуковай літаратуры» Пытанні для самакантролю і падрыхтоўкі да заліку:
- •Тэсты: Заданні для самакантролю і індывідуальнай працы пад кантролем выкладчыка
- •2. Перакладзіце на беларускую мову.
- •4. Перакладзіце на беларускую мову.
- •5.Афіцыйна-справавыя дакументы Віды афіцыйных папер і агульныя патрабаванні да іх
- •5.1. Матэрыялы для самакантролю і падрыхтоўкі да заліку па тэме « афіцыйна-справавыя дакументы»
- •1. Прачытаць наступныя дакументы і вызначыць асноўныя асаблівасці іх афармлення.
- •I. Аб адзіным моўным і арфаграфічным рэжыме школы
- •II. Вытрымкі з правілаў бібліятэкі
- •2. Прачытаць складзены настаўнікам педагагічны кодэкс і выказаць адносіны да напісанага.
- •3. Аб'ява
- •3.1. Аб'ява
- •3.2. Аб'ява
- •3.3. Аб'ява
- •3.6. Напісаць аб'яву пра дыспут па кнізе, папярэдзіць, што на дыспуце будзе прысутнічаць аўтар кнігі.
- •4. Заява
- •4.1. Заява
- •5. Аўтабіяграфія
- •5.1. Аўтабіяграфія
- •5.2. Прачытаць аўтабіяграфію к. Чорнага (1926). Звярнуць увагу на асаблівасці яе формы і зместу.
- •5.3. Напісаць аўтабіяграфію.
- •7.1. Даверанасць
- •7.2. Даверанасць
- •8.1. Акт
- •9. Пратакол
- •10. Справаздача
- •11. Пісьмо, тэлеграма
- •12. Моўныя штампы
- •5.2. Матэрыялы да практычных заняткаў «Афіцыйна-справавыя дакументы»
- •Тэсты і заданні для самакантролю і індывідуальнай працы пад кантролем выкладчыка
- •1. Вызначце, у межах якога стылю прыведзеныя выразы заканамерныя. Складзіце з імі (па сваёй спецяльнасці) сказы выразнай функцыянальна-стылявой прыналежнасці.
- •2. Знайдзіце ў сказах памылкі, выправіце іх; замяніце выразы-штампы словамі, якія дакладна перадаюць думку.
- •3. Напішыце аб’яву пра ўрачысты вечар, прысвечаны 90-годдзю з дня нараджэння Аркадзя Куляшова (80-годдзю з дня нараджэння Васіля Быкава). У аб’яве пакажыце парадак вечара.
- •Модуль «культура прафесійнага маўлення»
- •2. Мова і маўленне
- •2.1.Матэрыялы да стылістычнага практыкума «мова і маўленне»
- •Заданні для самакантролю і індывідуальнай працы пад кантролем выкладчыка:
- •1. Заслухоўванне і рэцэнзіраванне рэферата «Ластоўскі Вацлаў Юстынавіч – грамадска-палітычны дзеяч, гісторык, публіцыст, пісьменнік, літаратуразнавец».
- •2. Вызначце характар памылак, дапушчаных абітурыентамі ў сачыненнях. Прапануйце сваю рэдакцыю сказаў.
- •3. Вызначце эмацыянальна-экспрэсіўную афарбоўку выдзеленых слоў (памянш.-ласк., пагардл., іранічн., неадабр., жарт., зневаж., груб., высак., памянш.-зніж.).
- •4. Падбярыце адпаведныя сінонімы кніжнай афарбоўкі да прыведзеных слоў.
- •11. Прыдумайце сказы, у якіх прыведзеныя словы праяўлялі б іранічнае адценне.
- •12. Якая асаблівасць прыведзеных тэрмінаў (юрыдычных, металургіі, эканомікі, глебазнаўства). Вызначце арфаграмы і растлумачце правапіс прыведзеных тэрмінаў.
- •13. Дакажыце, што ніжэйпрыведзеныя фразеалагізмы адлюстроўваюць нацыянальную спецыфіку беларускай мовы. Вызначце іх стылістычную характарыстыку.
- •14. Выпішыце з тэксту тэрміны і вызначце, якія яны паводле будовы.
- •3. Дакладнасць выказвання і моўныя нормы
- •3.1.Матэрыялы да стылістычнага практыкума «Дакладнасць выказвання і моўныя нормы» Пытанні для самакантролю і падрыхтоўкі да заліку:
- •Заданні для самакантролю і індывідуальнай працы пад кантролем выкладчыка
- •1. Прачытайце ўрывак з артыкула р. Шкрабы. Да якога стылю належыць тэкст? Вашы аргументы.
- •2. Запішыце словы і словазлучэнні і вызначце, людзі якіх прафесій часцей за ўсё імі карыстаюцца.
- •3. Замяніце прыведзеныя сказы канструкцыямі размоўна-гутарковага характару, робячы неабходныя лексічныя змены.
- •4. Назавіце ў сказах навукова-тэрміналагічную лексіку і вызначце стылістычную мэту яе выкарыстання.
- •5. Спішыце і абазначце асноўны і, дзе трэба, пабочны націск.
- •6. Запішыце наступныя выразы і пакажыце сэнсаадрознівальную ролю інтанацыі.
- •7. Выпішыце перыфразы і падбярыце да іх сінонімы.
- •8. Размяркуйце ўстойлівыя звароты па стылях (навуковы, афіцыйна-дзелавы, публіцыстычны, гутарковы і стыль мастацкай літаратуры). З двума фразеалагізмамі (на выбар) кожнага стылю складзіце сказы.
- •3. 2. Тэмы дакладаў (рэфератаў) для прэс-канферэнцыі (на выбар выкладчыка):
- •4.Маўленчы этыкет і культура зносін (Тэарэтычныя звесткі да тэмы модуля)
- •4.1. Пытанні і праблемныя заданні для дыскусіі «Дакладнасць выказвання і культура маўленчых паводзін»
- •4.2. Матэрыялы для стылістычнага практыкума
- •3. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Падрыхтуйце рэкламу тавара беларускіх вытворцаў.
- •4. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Падрыхтуйце паведамленне на экалагічную тэматыку.
- •5. Перакладзіце на беларускую мову.
- •6. Напішыце службовую характарыстыку-рэкамендацыю на калегу (па вучобе, працы, камерцыі).
- •3. Слоўнік паняццяў
- •Літаратура
- •4.3. Тэксты для перакладу (кантрольныя заданні)
- •1. Перакладзіце на беларускую мову.
- •2. Перакладзіце на беларускую мову.
- •3. Перакладзіце на беларускую мову.
- •Кантрольныя тэсты і заданні Прадмова
- •Раздзелы «Фанетыка. Арфаэпія. Арфаграфія»
- •22. Устаўце прапушчаныя літары і растлумачце іх напісанне.
- •Модуль «лексікалогія»
- •Тэсты і заданні для пісьмовага кантролю:
- •8. Запішыце сказы, выбіраючы са слоў у дужках патрэбныя.
- •9. Да падкрэсленых слоў запішыце сінонімы.
- •10. Вызначце, з якой мовы запазычаны словы.
- •11. Запішыце дзесяць тэрмінаў па вашай спецыяльнасці.
- •12. Зрабіце лексічны аналіз падкрэсленых слоў.
- •13. Да архаізмаў і гістарызмаў падбярыце сучасныя беларускія словы. З пяццю ўстарэлымі словамі складзіце і запішыце сказы.
- •14. Заміж прапушчаных слоў устаўце адпаведныя па значэнню неалагізмы.
- •15. Словы-тэрміны беларускай флоры размясціце ў алфавітным парадку і падбярыце да іх рускія адпаведнікі.
- •6. Назавіце аўтараў крылатых выслоўяў.
- •7. Укажыце аўтараў фразеалагізмаў.
- •8. Адкажыце, у якім сэнсе гаворыцца, што:
- •9. Назавіце ў фразеалагізмах характэрныя асаблівасці беларускай мовы.
- •10. Затранскрыбіруйце фразеалагізмы.
- •31. Падбярыце і запішыце беларускія адпаведнікі.
- •32. Запішыце сказы і падкрэсліце дзейнікі і выказнікі. Пастаўце, дзе трэба, працяжнікі,
- •33. Спішыце сказы, расстаўце знакі прыпынку. Складзіце схемы сказаў.
- •34. Вызначце стылістычную характарыстыку фразеалагізмаў (міжстылёвы, гутарковы, кніжны).
- •35. Знайдзіце ў сказах адхіленні ад норм літаратурнай мовы. Выпраўце сказы.
- •Матэрыялы для кантролю кіруемай самастойнай работы студэнтаў Пытанні для абмеркавання і падрыхтоўкі да заліку:
- •1. Прадоўжыце. Паводле функцыі, якую знакі прыпынку выконваюць у сказах, яны падзяляюцца на раздзяляльныя і выдзяляльныя.
- •2. Абазначце графічна ў сказах прыдаткі, якія выражаны агульнымі назоўнікамі.
- •4. Расстаўце знакі прыпынку і абазначце графічна аднародныя члены сказа, адасобленыя члены сказа.
- •5. Запішыце сказы, расстаўце знакі прыпынку і абгрунтуйце іх.
- •6. Складзіце сказы, каб адзін і той самы назоўнік у форме назоўнага склону выступаў у сказе ў функцыі дзейніка, выказніка, зваотка, прыдатка.
- •7. Расстаўце знакі прыпынку пры постай мове. Сказы запішыце.
- •Модуль «Стылістыка і культура мовы» Кантрольныя дыктанты
- •Прыкладныя тэмы вусных паведамленняў I рэфератаў
- •Умоўныя скарачэнні
- •Спіс выкарыстанай літаратуры
- •211440 Г. Наваполацк, вул. Блахіна, 29
Прыкладныя тэмы вусных паведамленняў I рэфератаў
Кастусь Астрожскі славуты гетман Вялікага княства
Літоўскага.
Давыд Гарадзенскі слаўны абаронца Айчыны ад крыжакоў-
заваёўнікаў.
Казімір Лышчьшскі выдатны беларускі гуманіст.
Барбара Радзівіл чорная дама Нясвіжскага замка.
Мікалай Радзівіл Чорны магутны рыцар нашай
незалежнасці.
Францыск Скарына беларускі і ўсходнеславянскі
першадрукар.
«Катэхізіс» С. Буднага першая беларуская кніга.
Кастусь Каліноўскі змагар за Бацькаўшчыну.
Мікола Гусоўскі і яго паэма «Песня пра зубра».
Тадэвуш Касідюшка выдатны палітычны і ваенны дзеяч Рэчы
Паспалітай.
Мітрафан Доўнар-ЗапольскІ – бацька беларускай гістарычнай
навукі.
Прысуд выканаў невядомы: Ігнат Грынявіцкі.
Яўхім Карскі бацька беларускай філалогіі.
Іван Луцкевіч вястун нашаніўскай пары.
Вацлаў Ластоўскі - выдатны палітычны і культурны дзеяч.
Лёс і трагедыя: Усевалад Ігнатоўскі.
Зыгмунт Мінейка сын Беларусі і нацыянальны герой
Грэцыі.
«Залаты век» у гісторыі беларускай дзяржавы.
Славутыя жанчыны БеларусІ.
Таямніцы Мірскагазамка.
Старажытны Менск.
Замкі на зямлі Беларусі.
Саламея Русецкая знакамітая лекарка і падарожніца XVIII ст.
Якуб Наркевіч-Ёдка прафесар электраграфіі і магнетызму.
Уладзіслаў Дыбоўскі - рьшар нанукі з Нянькава.
Станіслаў Нарбут народны лекар з Браслава.
Ігнат Дамейка сын Беларусі і народны герой Чылі.
Ян Чэрскі славуты географ і падарожнік.
Аркадзь Смоліч і яго «Геаграфія Беларусі».
Аляксандр Кавалеўскі славуты вучоны-біелаг.
Уладзі.мір Кавалеўскі заснавальнік эвалюцыйнай
палеанталогіі.
Сцяпан Кутарга вучоны-прыродазнаўца, заолаг і геолаг.
Міхаіл Гамаліцкі прафесар фізіялогіі.
Антон Жэбрак вядомы вучоны-генетык і селекцыянер.
Аляксандр Чыжэўскі Леанарда да Вінчы XX ст.
Увекавечаны і на Месяцы: Вітольд Цяраскі.
Чырвоная кніга Беларусі.
Белавежская пушча.
Бярззінскі запаведяік.
Тапанімічныя назвы Беларусі.
Возера Нарач.
Тры назвы аднаго возера (Князь-возера, Жыцкае, Чырвонае).
Возера Свіцязь.
Геалагічныя помнікі прыроды Беларусі.
Кветкі жывыя барометры.
Дрэвыпомнікі на Беларусі.
Грыбы Беларусі (іх назвы ў беларускай І рускаіі мовах).
Рыбы БеларусІ (іх найменні ў беларускай і руекай мовах).
Птушкі Беларусі (іх найменні ў беларускай і рускай мовах).
Табліца Мендзялеева (назвы хімічных элементаў у беларускай і
рускай мовах).
Цудоўныя выдумкі прыроды.
У пошуках гармоні Сусвету: Іван Яркоўскі.
Да ісціны найпрасцейшым шляхам: Васіль Ермакоў.
Караль Чаховіч эксперыментатар з Беластоцкай гімназіі. 55. Жыгімонт Урублеўскі уладар холаду.
Аляксандр Садоўскі даследчык таямніцаў святла.
«Арыфметыка» Л. Ф. Магніцкага.
Казімір Семяновіч вынаходнік шматступеневай ракеты.
Карл Шыльдэр «ракетны генерал».
Казімір Чаркоускі аўтар арыгінальнага праекта падводнай
лодкі.
Герман Мінкоўскі выдатны нямецкі матэматык і фізік
Мікалай Капернік стваральнік навуковай карціны свету.
Еўклід і яго «Пачаткі».
М. І. Лабачэўскі заснавальнік нееўклідавай геаметрыі.
А. Ампер заснавальнік сучаснай электрадынамікі.
Альберт Эйнштэйн і стварэнне тзорыі адноснасці.
Нільс Бор і яго квантавыя пастулаты.
Адкрыццё радыёактыўнасці: Анры Бекерэль.
Чарльз Бэбідж вынаходнік першага камп'ютэра.
Французскі матэматык Алексіс Клод Клеро.
С. I. Вавілаў знакаміты фізік-эксперыментатар.
К. Э. Цыялкоўскі вынаходнік у галіне касманаўтыкі і ракетнай
тэхнікі.
П. Л. Капіца выдатны фізік і канструктар-наватар.
Рымская і арабская сістэмы лічбаў.
Адлік часу. Гісторыя календара.
Як мы лічым. 3 гісторыІ лікаў.
3 гісторыі дробаў.
Геаметрычныя фігуры (іх назвы ў беларускай і рускай мовах).
Беларускія назвы метрычных адзінак.
Венгерскі кубік Рубіка.
Арыфметычныя рэбусы.
«Фізікі» і «лірыкі».
Крыж Еўфрасінні Полацкай выдатны помнік старажытнага
мастацтва.
Яўстах Тышкевіч руплівец нашай старасветчыны.
Уладзіслаў Сыракомля вяшчун славы і волі.
Светлай волі зычны звон: Алесь Гарун.
Прадвеснік Адраджэння: Францішак Багушэвіч.
Адам Міцкевіч славуты паэт, вялікі сын нашага народа.
Язэп Драздовіч у гісторыі беларускага мастацтва.
Напалеон Орда і яго знакамітая серыя «Альбомы».
Музыка ў камені: Нясвіжскі замак.
Марыя дэ Кастэлян заснавальніца Нясвіжскага парку.
Мастацтва пэндзля і разца: жывапісныя палотны, фрэскі і
скульптуры старажытнага Нясвіжа.
Слуцкія паясы.
Музеі г. Мінска.
Міхал Клеафас Агінскі аўтар паланеза «Развітанне з
Радзімай».
Міхал Казімір Агінскі гетман-кларнет.
Напалеон Орда і яго музычная спадчына.
Антоній Радзівіл аўтар музыкі да оперы «Фауст».
Нясвіжская Мельпамена: ФранцішкаУршуля Радзівіл
(Вішнявецкая).
Радзівілы і тэатр.
Міхал Ельскі скрыпач і кампазітар XIX ст.
Станіслаў Манюшка і яго музыка.
Рыгор Шырма і яго харавая капэла.
Загадка смерцІ Моцарта.
Музычныя школы на Беларусі ў ХУІ-ХУШ стст.
3 гісторыі беларускіх музычных інструментаў.
Славутыя музычныя калектывы Беларусі.
Музыка ў маім жыцці.
Язэп Руцкі выдатны педагог, пісьменнік і рэлігійны дзеяч.
Казімір Нарбут - вядомы прадстаўнІк педагагІчнай думкі на
Беларусі 60-х гг. XVIII ст.
Ян Амос Каменскі педагог-гуманіст.
Зігмунд Фрэйдзаснавальнік псіхааналізу.
К. Д. Ушынскі -тэарэтык і рэфарматар педагогікі.
Развіцііё педагагічнай думкі на Беларусі ў ХУІ-Х\/1І стст.
Педагагічныя таварыствы на Беларусі ў XX ст.
Праблемы беларускага нацыянальнага выхавання.
Эмоцыі і эмацыянальны стан чалавека.
Здольнасці чалавека.
Почырк і характар.
Мова жэстаў.
Узаемаадносіны дзяцей і бацькоў.
Будзьце міласэрнымі!
Праблема «цяжкіх» падлеткаў.
Псіхалогія публічнага выступлення.
Інтэлект і яго развіццё.
Колер і яго ўздзеянне на псіхіку чалавека.
Асоба і калектыў: праблема лідэрства ў калектыве.
Тэмперамент і паводзіны чалавека.