Добавил:
Upload
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз:
Предмет:
Файл:ИН.яз., Бел.яз / Белорусский язык (проф. лексика) / Бел мова-пакет от каф / умк_Вялюга_Зянько_2010 / ВМК Зенько Вялюга.doc
X
- •Прадмова
- •Уводзіны
- •2. Лекцыя «Беларуская мова і яе месца ў сістэме агульначалавечых і нацыянальных каштоўнасцей» Змест
- •І. Уводзіны
- •Мова і соцыум (грамадства)
- •Беларуская нацыянальная мова і яе формы
- •Сістэму норм сучаснай беларускай літаратурнай мовы складаюць:
- •2.Функцыі мовы ў грамадстве
- •3. Паходжанне беларускай мовы і асноўныя этапы яе развіцця
- •Ля вытокаў беларускай мовы
- •Беларуская мова часоў Вялікага Княства Літоўскага
- •Новая (нацыянальная) беларуская літаратурная мова
- •4. Беларуская мова – форма нацыянальнай культуры беларусаў
- •3. Матэрыялы да практычных заняткаў «Сучасная беларуская мова»
- •3.1. Пытанні да вуснага кантролю і падрыхтоўкі да заліку:
- •3.2. Тэсты і заданні для самакантролю і індывідуальнай працы пад кантролем выкладчыка
- •5. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Затранскрыбіруйце тэкст, падзяляючы яго на фразы і такты.
- •6. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Растлумачце значэнні выдзеленых слоў.
- •7. Прадоўжыце разважанне на тэму «Мова. Радзіма. Асоба». Аргументуйце ўзаемасувязь гэтых паняццяў.
- •14. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Успомніце назвы вуліц, рэк, азёр, урочышчаў сваёй мясцовасці і падумайце аб іх назвах.
- •«Лексічная сістэма беларускай мовы. Лексікаграфія» Уводзіны
- •2. Лекцыя «Лексічная сістэма беларускай мовы» змест
- •Лексікалогія. Лексічная сістэма беларускай мовы
- •Лексіка беларускай мовы. Слова I яго зНачэнне
- •Словы бываюць адназначнымі і мнагазначнымі
- •Лексіка беларускай мовы паводле паходжання
- •Лексіка беларускай мовы паводле сферы ўжывання
- •Актыўная I пасіўная лексіка
- •Паняцце стыляў. Стылістычныя разрады лексікі беларускай мовы
- •Стылістычная дыферэнцыяцыя лексікі
- •Прафесійная і тэрміналагічная лексіка
- •Спецыфічныя рысы тэрмінаў
- •Спосабы ўтварэння тэрмінаў
- •4. Лексікаграфія Тэарэтычны матэрыял да раздзела «лексікаграфія»
- •Слоўнікі
- •Энцыклапедычныя
- •Лінгвістычныя
- •Універсальныя
- •Галіновыя
- •Біяграфічныя
- •Аднамоўныя
- •Двухмоўныя
- •(Перакладныя)
- •Шматмоўныя
- •(Перакладныя)
- •Літаратура
- •3. Матэрыялы, выкарыстаныя ў працэсе навучання
- •3.1. Матэрыялы да семінара-практыкума « Дыферэнцыяцыя лексікі беларускай мовы. Характарыстыка лексіка-семантычных груп» Пытанні для самакантролю і падрыхтоўкі да заліку:
- •Заданні для самакантролю і індывідуальнай працы пад кантролем выкладчыка
- •1. Запішыце сказы, у якіх бы слова зямля мела наступныя значэнні: 1) суша; 2) мацярык; 3) планета; 4) краіна; 5) радзіма; 6) грунт; 7) глеба; 8) поле (ніва); 9) месца жыцця і дзейнасці.
- •2. Выпішыце словазлучэнні, у якіх прыметнікі ўжыты ў пераносным значэнні. Да прыметнікаў падбярыце сінонімы.
- •3. Спішыце сказы і вызначце тыпы амонімаў.
- •4. Запішыце сказы, дзе наступныя словы з’яўляліся б мнагазначнымі і амонімамі.
- •6. Прачытайце прыказкі. Назавіце антонімы і вызначце іх сінтаксічную ролю ў сказе.
- •7. Прачытайце пары слоў. Адкажыце, як яны называюцца, і перакладзіце іх на рускую мову.
- •8. Вызначце, якія з паронімаў з’яўляюцца адушаўленымі назоўнікамі.
- •9. Знайдзіце ў сказах моўныя хібы і выпраўце памылкі.
- •10. Перакладзіце на беларускую мову выказванні пра слова. Якое зкачэнне надаецца слову? Ваша разуменне кожнага з выказванняў?
- •11. Перакладзіце тэкст з рускай мовы на беларускую. Выдзеліце тэрміны і параўнайце іх з адпаведнымі ў рускай. Вашы вывады і назіранні над вымаўленнем і правапісам.
- •13. Як вы разумееце фразеалагізмы-характарыстыкі чалавека. Выкарыстоўваючы некаторыя з іх, напішыце мініяцюру-разважанне «Шануй свой гонар».
- •3.2 «Лексіка паводле паходжання і сферы ўжывання»
- •Заданні для самакантролю і індывідуальнай працы пад кантролем выкладчыка
- •1. Заслухоўванне і рэцэнзіраванне рэферата «Іван Іванавіч Насовіч – выдатны лексікограф і фалькларыст».
- •2. Падбярыце да беларускіх слоў і выразаў іншамоўныя адпаведнікі.
- •3. Выпішыце са сказаў экзатычную лексіку, растлумачце значэнне запазычаных слоў.
- •4. Падумайце, як можна перадаць значэнні прыведзеных слоў сродкамі рускай мовы. Чаму немагчымы аднаслоўныя эквіваленты.
- •5. Знайдзіце і выпішыце словы, якія не маюць аднаслоўных эквівалентаў у рускай мове. Падбярыце да іх адпаведныя апісальныя выразы.
- •6. Растлумачце значэнні наступных беларускіх слоў.
- •7. Вызначце, з якой мовы запазычаны словы.
- •8. Да запазычаных слоў падбярыце беларускія адпаведнікі.
- •13. Перакладзіце словазлучэнні на беларускую мову.
- •3.3. «Лексіка актыўнага і пасіўнага ўжывання» Пытанні для абмеркавання і падрыхроўкі да заліку:
- •Заданні для самакантролю і індывідуальнай працы
- •7. Выпішыце са сказаў дыялектызмы, растлумачце іх.
- •8. Растлумачце значэнне фразеалагізмаў. Выдзеліце ў складзе фразеалагізмаў устарэлыя словы.
- •9. Выпішыце спачатку гістарызмы, а пасля – архаізмы. З сямю з іх (на выбар) складзіце сказы.
- •10. Выпішыце са сказаў індывідуальна-аўтарскія неалагізмы і растлумачце іх значэнне.
- •4. Матэрыялы для лексічнага практыкума «Прафесійная лексіка»
- •Заданні для самакантролю і індывідуальнай працы
- •7. Вызначце групы варыянтных тэрмінаў паводле прыкметы: 1) фанетычныя; 2) суфіксальныя; 3) прыставачныя; 4) будова розная.
- •8. З прапанаваных тэрмінаў выпішыце беларускія, што бытавалі спрадвеку.
- •9. Перакладзіце тэкст з рускай мовы на беларускую. Выдзеліце тэрміны і параўнайце іх з адпаведнымі ў рускай. Вашы вывады і назіранні над вымаўленнем і правапісам.
- •10.Напішыце анатацыю на адну з кніг аўтараў-землякоў.
- •11. Запішыце адпаведныя беларускія словы-тэрміны.
- •12. Прачытайце тэкст, перакладзще яго на беларускую мову. Параўнайце напісанне і вымаўленне выдзеленых слоў.
- •13. Прачытайце тэкст, перакладзіце на беларускую мову. Ці ўжываюцца ў ім сінонімы, антонімы і мнагазначныя словы? Растлумачце.
- •14. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Выдзеліце тэрміны і параўнайце іх у беларускай і рускай мовах. Вашы вывады аб сферы выкарыстання гэтых тэрмінаў, iх паходжанні.
- •16. Перакладзіце тэкст з рускай мовы на беларускую. Выдзеліцетэрміны, раздзяліўшы іх на дзве групы:
- •8. Прачытайце сказы і вызначце прычыну двухсэнсаўнасці ў іх. Дапрацуйце сказы, каб пазбавіць іх гэтага недахопу, і запішыце іх.
- •6. Слоўнік паняццяў
- •Літаратура
- •Модуль «функцыянаванне беларускай мовы ва ўмовах білінгвізму» Уводзіны
- •1.Схема блок-сістэмы модуля
- •2. Лекцыя «функцыянаванне беларускай мовы ва ўмовах білінгвізму»
- •1.Беларусы. Кароткі агляд развіцця нацыянальнай свядомасці
- •2. Беларуская мова на пачатку XXI ст.
- •3. Некаторыя аспекты функцыянавання беларускай I рускай моў
- •3. Арфаэпія. Арфаэпічныя нормы беларускай літаратурнай мовы і прычыны іх парушэння
- •3.1. Прадмет і задачы арфаэпіі
- •3.2. Стылі літаратурнага вымаўлення
- •3.3. Вымаўленне галосных
- •3.4. Вымаўленне зычных
- •3.5. Адхіленні ад норм літаратурнага вымаўлення і іх прычыны
- •3.6. Марфалагічныя асаблівасці навуковых тэкстаў
- •Матэрыялы для самакантролю і падрыхтоўкі да заліку
- •1. Заслухоўванне, абмеркаванне даклада студэнтаў «Графіка», які ўключае наступны план:
- •2. Пытанні для вуснага кантролю:
- •Пад кантролем выкладчыка
- •6. Напішыце словы па-беларуску і растлумачце іх правапіс.
- •13. Перакладзіце словазлучэнні на беларускую мову. Растлумачце, што ўплывае на характар канчаткаў у давальным і месным склонах.
- •14. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Падкрэсліце ўласныя назоўнікі і адкажыце, што яны абазначаюць.
- •15. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Адзначце ў дужках тып скланення выдзеленых назоўнікаў.
- •16. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Вызначце разрады прыметнікаў.
- •17. Запішыце тэкст па-беларуску, лічбы пішыце словамі. Растлумачце правапіс лічэбнікаў з назоўнікамі.
- •18. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Дайце яму загаловок.
- •4. Слоўнік паняццяў
- •Літаратура
- •Стылістычныя рэсурсы марфалогіі (Тэарэтычна-практычны матэрыял)
- •6. Прачытайце сказы і вызначце, да тэкстаў якога стылю яны належаць. Ахарактарызуйце функцыянальна-стылістычную ролю выдзеленых назоўнікаў.
- •7. Прачытайце і растлумачце сэнс прыказак і прымавак, Назавіце назоўнікі адзіночнага ліку, ужытыя ў значэнні множнага.
- •8. Вызначце мастацка-выяўленчую функцыю выдзеленых слоў і скажыце, чым абумоўлены іх вобразны сэнс.
- •9. Прачытайце тэкст і вызначце, да якога стылю ён адносіцца. Растлумачце мэтазгоднасць ужывання выдзеленых назоўнікаў у множным ліку.
- •Асэнсаваць стылістычныя рэсурсы прыметніка для кіруемай самастойнай работы студэнтаў дапамогуць наступныя віды заданняў:
- •1. Прачытайце і вызначце стыль тэкстаў. Якія семантыка-граматычныя разрады прыметнікаў пераважаюць у кожным тэксце і якую функцыю яны выконваюць?
- •2. Спішыце. Падкрэсліце кароткія прыметнікі і вызначце іх функцыянальна-стылістычную ролю. У якім стылі звычайна выкарыстоўваюцца кароткія прыметнікі?
- •Матэрыялы для кіруемай самастойнай работы студэнтаў:
- •1. Прачытайце і вызначце функцыянальна-стылістычную ролю выдзеленых займеннікаў. Для якіх стыляў характэрна падобнае ўжыванне асабовых займеннікаў?
- •2. Прачытайце і скажыце, у якім выпадку замест выдзеленага займенніка можна выкарыстаць займеннік ён, а ў якім займеннік мы.
- •3. Спішыце сказы і падкрэсліце размоўна-гутарковыя формы займеннікаў. У якіх стылях выкарыстоўваюцца падобныя формы?
- •4. Спішыце і вызначце функцыянальна-стылістычную ролю займеннікаў.
- •4. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Вызначце дзеепрыметнікі, іх ролю і адзначце адметнасці ў рускай і беларускай мовах.
- •6. Прачытайце тэкст і перакладзіце на беларускую мову. Пра што новае вы даведаліся? Чаму важна адрозніваць гукі і літары?
- •7. У кожным радзе аднакаранёвых слоў графічна абазначце корань і вызначце яго значэнне. Якія словы з прыведзеных аднакаранёвых не маюць канчатка, а якія маюць нулявы канчатак?
- •8. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Якія з выдзеленых слоў маюць агульны корань у рускай і беларускай мовах, а якія адрозніваюцца?
- •9. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Параўнайце марфемны склад і правапіс выдзеленых слоў у рускай і беларускай мовах.
- •4.Арфаграфія
- •2. Прынцыпы сучаснай беларускай арфаграфіі
- •3. Правапіс мяккага знака і апострафа
- •Правапіс змякчальнага мяккага знака
- •4. Агульныя правілы напісання слоў разам, праз злучок (дэфіс) і асобна
- •5. Ужыванне вялікай літары
- •6. Правілы пераносу слоў
- •7.Правілы скарочанага напісання слоў
- •8. Сінтаксічныя асаблівасці навуковых тэкстаў
- •9. Асаблівасці дапасавання і кіравання ў беларускай мове
- •10.Некаторыя выпадкі дапасавання выказніка да дзейніка
- •4.1. Матэрыялы да марфалагічнага практыкума
- •Тэсты і заданні для самакантролю і індывідуальнай працы студэнтаў пад кантролем выкладчыка
- •1. Утварыце словазлучэнні і запішыце іх. Падкрэсліце адушаўлёныя назоўнікі, назавіце іх граматычныя прыметы.
- •2. Запішыце беларускія адпаведнікі. Вашы меркаванні аб назоўніках у абедзюх мовах.
- •3. Складзіце па два сказы з наступнымі назоўнікамі, каб яны абазначалі асоб мужчынскага і жаночага полу.
- •9. Да наступных прыметнікаў падбярыце адпаведныя назоўнікі і запішыце іх, складзіце 7 сказаў (на выбар) з гэтымі словазлучэннямі.
- •17. Складзіце дыялог (сачыненне-мініяцюру) з пытальнымі займеннікамі хто? што? які? колькі? на тэму «у кнігарні».
- •18. Запішыце займеннікі ў пачатковай форме і вызначце «чацвёртае» лішняе з пункту погляду наяўнасці суадносных форм ліку.
- •19. Перакладзіце на беларускую мову, адзначце розніцу ва ўжыванні некаторых займеннікаў у рускай і беларускай мовах.
- •20. Растлумачце значэнні фразеалагізмаў і складзіце 5 сказаў з імі (на выбар). Вызначце разрады, склон і лік займеннікаў.
- •21. Праспрагайце дзеясловы.
- •27. Падбярыце беларускія адпаведнікі да прыведзеных рускіх дзеепрыметнікаў.
- •28. Спішыце крылатыя выслоўі, выдзеліце у дзеепрыметніках суфіксы і растлумачце іх ужыванне. Зрабіце словаўтваральны аналіз дзеепрыметнікаў.
- •29. Растлумачце значэнні фразеалагізмаў, зрабіце марфемны і словаўтваральны іх разбор і складзіце з імі сказы.
- •30. Знайдзіце памылкі ў сказах і выправіце сказы.
- •31. Утварыце ўсе магчымыя формы ступеней параўнання прыслоўяў.
- •38. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Адзначце ў дужках тып спражэння дзеясловаў.
- •39. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Вызначце асаблівасці ўжывання дзеепрыметнікаў (причастий) у беларускай і рускай мовах.
- •40. Перакладзіце словазлучэнні на беларускую мову. Вызначце асаблівасці рускіх і беларускіх словазлучэнняў.
- •41. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Дайце вусна поўную характарыстыку словазлучэнням.
- •42. Выпішыце з тэксту аднасастаўныя сказы, у дужках адзначце яго тыпы.
- •43. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Растлумачце пастаноўку знакаў прыпынку.
- •4.2. Матэрыялы да марфалагічнага практыкума «Службовыя часціны мовы. Словазлучэнне»
- •Тэсты і заданні для самакантролю і індывідуальнай працы
- •8. Складзіце сказы, у якіх словы а, ну, брава, калі ласка, марш, каравул, бывайце здаровыя!, даруй(це) ужываліся як выклічнікі і як знамянальныя ці службовыя часціны мовы.
- •15. Супастаўце прыназоўнікава-склонавыя формы фразеалагізмаў у беларускай і рускай мовах, растлумачце іх значэнні. З выдзеленымі фразеалагізмамі складзіце сказы.
- •16. Выпішыце са сказа словазлучэнні і зрабіце іх разбор.
- •18. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Вызначце тыпы сказаў па мэце выказвання. Якую ролю ў арганізацыі тэксту адыгрываюць пабочныя словы?
- •19. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Назавіце простыя і складаныя сказы, выдзеліўшы граматычныя асновы.
- •3. Слоўнік паняццяў
- •Літаратура
- •Модуль “стылістыка і культура мовы” уводзіны
- •2. Функцыянальныя стылі беларускай мовы
- •2.1. Матэрыялы для практычных заняткаў «функцыянальныя стылі маўлення»
- •Тэсты і заданні для самакантролю і індывідуальнай працы пад кантролем выкладчыка
- •1. Прачытайце тэкст. Да якога стылю адносім яго? Якія агульнаўжывальныя словы выкарыстаны у тэксце своеасабліва і чаму? Запішыце тэкст па-беларуску.
- •2. Прачытайце тэкст і перакладзiце на беларускую мову. Да якога стылю аднясём, калі вызначым магчымае месца скарыстання, мэту, моўныя асаблівасці тэксту?
- •3. Прачытайце тэкст, перакладзіце яго на беларускую мову. Які вывад можна зрабіць з выказвання пісьменніка у. Салаухіна?
- •4. Прачытайце Артыкул Ляснога кодэксу Рэспублікі Беларусь. Вызначце стылёвую прыналежнасць тэксту. Назавіце асноўныя моўныя рысы гэтага стылю.
- •5. Выпішыце апублікаваны ў газеце ўказ, закон ці іншы дакумент і вызначыць асноўныя рысы афіцыйнай мовы.
- •7. Вызначце стыль тэкстаў. Назавіце іх характэрныя моўна-стылёвыя рысы.
- •3. Навуковы стыль
- •3.1Матэрыялы для практычных заняткаў « навуковы стыль» Пытанні для вуснага кантролю і падрыхтоўкі да заліку:
- •Заданні для самакантролю і індывідуальнай працы пад кантролем выкладчыка
- •1. Перакладзіце тэкст з рускай мовы на беларускую. Выдзеліце тэрміны, назавіце галіну навукі, якой належаць тэрміны, і іх тыпы паводле будовы.
- •2. Перакладзіце тэкст з рускай мовы на беларускую. Выдзеліце тэрміны і параўнайце іх з адпаведнымі ў рускай. Вашы вывады і назіранні над вымаўленнем і правапісам.
- •3. Прачытайце тэкст. Да якога стылю належыць? Якой часціны мовы ў параўнанні з папярэднім тэкстам у ім няма?
- •5. Перакладзіце тэкст з рускай мовы на беларускую. Выдзеліце тэрміны, раздзяліўшы іх на дзве групы:
- •1) Словы, 2) словазлучэнні.
- •6. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Вызначце адметнасці нормы беларускай мовы і іх тыпы ў параўнанні з рускай.
- •8. Прачытайце тэксты, выдзеліце прыметнікі, параўнайце іх ужыванне, ролю ў кожным.
- •10. Прачытайце тэксты. Выдзеліце ў іх пабочныя словы. Якое значэнне яны маюць? Якая іх роля?
- •11. Прачытайце тэксты. Звярніце ўвагу на тыпы сказаў у іх паводле будовы ў залежнасці ад стылю тэкстаў. Якія тыпы простых і складаных сказаў пераважаюць у навуковым стылі?
- •4.Тэарэтычны матэрыял да тэмы «сістэма жанраў навуковай літаратуры» Сістэма жанраў навуковага стылю і агульныя патрабаванні да іх.
- •4.1. Матэрыялы для стылістычнага практыкума «Сістэма жанраў навуковай літаратуры» Пытанні для самакантролю і падрыхтоўкі да заліку:
- •Тэсты: Заданні для самакантролю і індывідуальнай працы пад кантролем выкладчыка
- •2. Перакладзіце на беларускую мову.
- •4. Перакладзіце на беларускую мову.
- •5.Афіцыйна-справавыя дакументы Віды афіцыйных папер і агульныя патрабаванні да іх
- •5.1. Матэрыялы для самакантролю і падрыхтоўкі да заліку па тэме « афіцыйна-справавыя дакументы»
- •1. Прачытаць наступныя дакументы і вызначыць асноўныя асаблівасці іх афармлення.
- •I. Аб адзіным моўным і арфаграфічным рэжыме школы
- •II. Вытрымкі з правілаў бібліятэкі
- •2. Прачытаць складзены настаўнікам педагагічны кодэкс і выказаць адносіны да напісанага.
- •3. Аб'ява
- •3.1. Аб'ява
- •3.2. Аб'ява
- •3.3. Аб'ява
- •3.6. Напісаць аб'яву пра дыспут па кнізе, папярэдзіць, што на дыспуце будзе прысутнічаць аўтар кнігі.
- •4. Заява
- •4.1. Заява
- •5. Аўтабіяграфія
- •5.1. Аўтабіяграфія
- •5.2. Прачытаць аўтабіяграфію к. Чорнага (1926). Звярнуць увагу на асаблівасці яе формы і зместу.
- •5.3. Напісаць аўтабіяграфію.
- •7.1. Даверанасць
- •7.2. Даверанасць
- •8.1. Акт
- •9. Пратакол
- •10. Справаздача
- •11. Пісьмо, тэлеграма
- •12. Моўныя штампы
- •5.2. Матэрыялы да практычных заняткаў «Афіцыйна-справавыя дакументы»
- •Тэсты і заданні для самакантролю і індывідуальнай працы пад кантролем выкладчыка
- •1. Вызначце, у межах якога стылю прыведзеныя выразы заканамерныя. Складзіце з імі (па сваёй спецяльнасці) сказы выразнай функцыянальна-стылявой прыналежнасці.
- •2. Знайдзіце ў сказах памылкі, выправіце іх; замяніце выразы-штампы словамі, якія дакладна перадаюць думку.
- •3. Напішыце аб’яву пра ўрачысты вечар, прысвечаны 90-годдзю з дня нараджэння Аркадзя Куляшова (80-годдзю з дня нараджэння Васіля Быкава). У аб’яве пакажыце парадак вечара.
- •Модуль «культура прафесійнага маўлення»
- •2. Мова і маўленне
- •2.1.Матэрыялы да стылістычнага практыкума «мова і маўленне»
- •Заданні для самакантролю і індывідуальнай працы пад кантролем выкладчыка:
- •1. Заслухоўванне і рэцэнзіраванне рэферата «Ластоўскі Вацлаў Юстынавіч – грамадска-палітычны дзеяч, гісторык, публіцыст, пісьменнік, літаратуразнавец».
- •2. Вызначце характар памылак, дапушчаных абітурыентамі ў сачыненнях. Прапануйце сваю рэдакцыю сказаў.
- •3. Вызначце эмацыянальна-экспрэсіўную афарбоўку выдзеленых слоў (памянш.-ласк., пагардл., іранічн., неадабр., жарт., зневаж., груб., высак., памянш.-зніж.).
- •4. Падбярыце адпаведныя сінонімы кніжнай афарбоўкі да прыведзеных слоў.
- •11. Прыдумайце сказы, у якіх прыведзеныя словы праяўлялі б іранічнае адценне.
- •12. Якая асаблівасць прыведзеных тэрмінаў (юрыдычных, металургіі, эканомікі, глебазнаўства). Вызначце арфаграмы і растлумачце правапіс прыведзеных тэрмінаў.
- •13. Дакажыце, што ніжэйпрыведзеныя фразеалагізмы адлюстроўваюць нацыянальную спецыфіку беларускай мовы. Вызначце іх стылістычную характарыстыку.
- •14. Выпішыце з тэксту тэрміны і вызначце, якія яны паводле будовы.
- •3. Дакладнасць выказвання і моўныя нормы
- •3.1.Матэрыялы да стылістычнага практыкума «Дакладнасць выказвання і моўныя нормы» Пытанні для самакантролю і падрыхтоўкі да заліку:
- •Заданні для самакантролю і індывідуальнай працы пад кантролем выкладчыка
- •1. Прачытайце ўрывак з артыкула р. Шкрабы. Да якога стылю належыць тэкст? Вашы аргументы.
- •2. Запішыце словы і словазлучэнні і вызначце, людзі якіх прафесій часцей за ўсё імі карыстаюцца.
- •3. Замяніце прыведзеныя сказы канструкцыямі размоўна-гутарковага характару, робячы неабходныя лексічныя змены.
- •4. Назавіце ў сказах навукова-тэрміналагічную лексіку і вызначце стылістычную мэту яе выкарыстання.
- •5. Спішыце і абазначце асноўны і, дзе трэба, пабочны націск.
- •6. Запішыце наступныя выразы і пакажыце сэнсаадрознівальную ролю інтанацыі.
- •7. Выпішыце перыфразы і падбярыце да іх сінонімы.
- •8. Размяркуйце ўстойлівыя звароты па стылях (навуковы, афіцыйна-дзелавы, публіцыстычны, гутарковы і стыль мастацкай літаратуры). З двума фразеалагізмамі (на выбар) кожнага стылю складзіце сказы.
- •3. 2. Тэмы дакладаў (рэфератаў) для прэс-канферэнцыі (на выбар выкладчыка):
- •4.Маўленчы этыкет і культура зносін (Тэарэтычныя звесткі да тэмы модуля)
- •4.1. Пытанні і праблемныя заданні для дыскусіі «Дакладнасць выказвання і культура маўленчых паводзін»
- •4.2. Матэрыялы для стылістычнага практыкума
- •3. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Падрыхтуйце рэкламу тавара беларускіх вытворцаў.
- •4. Перакладзіце тэкст на беларускую мову. Падрыхтуйце паведамленне на экалагічную тэматыку.
- •5. Перакладзіце на беларускую мову.
- •6. Напішыце службовую характарыстыку-рэкамендацыю на калегу (па вучобе, працы, камерцыі).
- •3. Слоўнік паняццяў
- •Літаратура
- •4.3. Тэксты для перакладу (кантрольныя заданні)
- •1. Перакладзіце на беларускую мову.
- •2. Перакладзіце на беларускую мову.
- •3. Перакладзіце на беларускую мову.
- •Кантрольныя тэсты і заданні Прадмова
- •Раздзелы «Фанетыка. Арфаэпія. Арфаграфія»
- •22. Устаўце прапушчаныя літары і растлумачце іх напісанне.
- •Модуль «лексікалогія»
- •Тэсты і заданні для пісьмовага кантролю:
- •8. Запішыце сказы, выбіраючы са слоў у дужках патрэбныя.
- •9. Да падкрэсленых слоў запішыце сінонімы.
- •10. Вызначце, з якой мовы запазычаны словы.
- •11. Запішыце дзесяць тэрмінаў па вашай спецыяльнасці.
- •12. Зрабіце лексічны аналіз падкрэсленых слоў.
- •13. Да архаізмаў і гістарызмаў падбярыце сучасныя беларускія словы. З пяццю ўстарэлымі словамі складзіце і запішыце сказы.
- •14. Заміж прапушчаных слоў устаўце адпаведныя па значэнню неалагізмы.
- •15. Словы-тэрміны беларускай флоры размясціце ў алфавітным парадку і падбярыце да іх рускія адпаведнікі.
- •6. Назавіце аўтараў крылатых выслоўяў.
- •7. Укажыце аўтараў фразеалагізмаў.
- •8. Адкажыце, у якім сэнсе гаворыцца, што:
- •9. Назавіце ў фразеалагізмах характэрныя асаблівасці беларускай мовы.
- •10. Затранскрыбіруйце фразеалагізмы.
- •31. Падбярыце і запішыце беларускія адпаведнікі.
- •32. Запішыце сказы і падкрэсліце дзейнікі і выказнікі. Пастаўце, дзе трэба, працяжнікі,
- •33. Спішыце сказы, расстаўце знакі прыпынку. Складзіце схемы сказаў.
- •34. Вызначце стылістычную характарыстыку фразеалагізмаў (міжстылёвы, гутарковы, кніжны).
- •35. Знайдзіце ў сказах адхіленні ад норм літаратурнай мовы. Выпраўце сказы.
- •Матэрыялы для кантролю кіруемай самастойнай работы студэнтаў Пытанні для абмеркавання і падрыхтоўкі да заліку:
- •1. Прадоўжыце. Паводле функцыі, якую знакі прыпынку выконваюць у сказах, яны падзяляюцца на раздзяляльныя і выдзяляльныя.
- •2. Абазначце графічна ў сказах прыдаткі, якія выражаны агульнымі назоўнікамі.
- •4. Расстаўце знакі прыпынку і абазначце графічна аднародныя члены сказа, адасобленыя члены сказа.
- •5. Запішыце сказы, расстаўце знакі прыпынку і абгрунтуйце іх.
- •6. Складзіце сказы, каб адзін і той самы назоўнік у форме назоўнага склону выступаў у сказе ў функцыі дзейніка, выказніка, зваотка, прыдатка.
- •7. Расстаўце знакі прыпынку пры постай мове. Сказы запішыце.
- •Модуль «Стылістыка і культура мовы» Кантрольныя дыктанты
- •Прыкладныя тэмы вусных паведамленняў I рэфератаў
- •Умоўныя скарачэнні
- •Спіс выкарыстанай літаратуры
- •211440 Г. Наваполацк, вул. Блахіна, 29
6. Слоўнік паняццяў
|
Амонімы |
(гр. homos – аднолькавы, onyma – імя) словы, якія пры аднолькавым гучанні маюць у залежнасці ад кантэксту рознае значэнне. |
|
Антонімы |
(гр. anti – супраць, anyma – імя) пары слоў з супрацьлеглым значэннем. |
|
Аргатызмы |
(фр. argot – жаргон) словы спецыяльнай мовы, якія ўжываюцца ў вузкапрафесіянальных групах людзей. |
|
Архаізмы |
(гр. archaios – старадаўні) слова, словазлучэнне, граматычная або сінтаксічная канструкцыя, якія выйшлі з агульнага ўжывання (не з’яўляюцца нормай у сучаснай мове і служыць для стварэння гістарычнага каларыту). |
|
Гістарызмы |
разнавіднасць архаізмаў, якія адрозніваюцца тым, што прадметы і паняцці, імі абазначаемыя, выйшлі з ужывання. |
|
Дублеты |
аднакарэнныя сінанімічныя словы з рознай афіксацыяй. |
|
Дыялектызмы |
словы або словазлучэнні, уласцівыя якой-небудзь гаворцы, але не ўжываемыя ў літаратурнай мове. |
|
Жаргон |
(фр. jargon) адгаліненне ад агульнанароднай мовы, якое вызначаецца толькі спецыфічным складам сваёй лексікі і ўзнікае ў асяроддзі розных сацыяльных пластоў насельніцтва. |
|
Лексіка |
(гр. lexikos – слоўнікавы) уся сукупнасць слоў дадзенай мовы. |
|
Лексікаграфія |
(гр. lexikon – слоўнік, grapho – пішу) сукупнасць слоўнікавай літаратуры. |
|
Лексікалогія |
(гр. lexikos – слоўны, logos – вучэнне, навука) раздзел мовазнаўства, які вывучае лексіку (слоўнікавы склад мовы). |
|
Неалагізмы |
(гр. neos – новы, logos – слова) слова або словазлучэнне, якое з’яўляецца ў мове ў сувязі з узнікненнем новых прадметаў або паняццяў. |
|
Паронімы |
(гр. para – каля, onyma – імя) аднакаранёвыя словы, якія належаць да адной часціны мовы, маюць блізкае гучанне, але адрозніваюцца па значэнню. |
|
Полісемія |
шматзначнасць слова, здольнасць слова мець не адно, а некалькі значэнняў адначасова. |
|
Прафесіяналь-ная лексіка |
спецыфічныя словы, што ўжываюцца ў мове людзей адной прафесіі. |
Літаратура
1. Антанюк Л.А. Беларуская навуковая тэрміналогія. Мн., 1987.
2. Беларуская мова / Пад рэд. М.С. Яўневіча. Мн., 1991.
3. Лексікалогія сучаснай беларускай літаратурнай мовы. Мн., 1994.
4. Сучасная беларуская літаратурная мова: Лексікалогія. Фанетыка. Арфаграфія. Мн., 1993.
5. Сцяцко П.У., Гуліцкі М.Ф., Антанюк Л.А. Слоўнік лінгвістычных тэрмінаў. Мн, 1994.
6. Тлумачальны слоўнік беларускай мовы: У 5 т. Мн., 1977–1984.
7. Этнаграфія беларусаў. Мн., 1989.
8. Этымалагічны слоўнік беларускай мовы: У 4 т. Мн., 1978–1988.
9. Юрчанка Г.Ф. Сучасная народная лексіка. Мн., 1993–1998. Ч. 1–3.
10. Янкоўскі Ф.М. Беларуская мова. Выд. 3-е. Мн., 1978.
Модуль «функцыянаванне беларускай мовы ва ўмовах білінгвізму» Уводзіны
Дапаможа сістэматызаваць і паглыбіць веды першакурснікаў па дадзенай тэме, засвоіць паняцці «білінгвізм», моўная інтэрферэнцыя як вынік білінгвізму, «віды інтэрферэнцыі», «моўная норма». Гэтаму будуць спрыяць разнастайныя заданні і тэсты, якія, дарэчы, дапамогуць пазбавіць заняткі аднастайнасці і шаблону, нададуць ім творчы характар, тым самым садзейнічаючы свядомаму і трываламу засваенню норм беларускай літаратурнай мовы.
Супастаўленне і аналіз розных моўных фактаў у беларускай і рускай мовах дасць магчымасць выкладчыку фарміраваць у студэнтаў навыкі і ўменні навуковага і творчага падыходу да вывучэння дысціпліны як неабходнага элемента ў іх далейшай працоўнай дзейнасці.
Фактычны матэрыял заняткаў мае і немалаважнае выхаваўчае значэнне.
Соседние файлы в папке умк_Вялюга_Зянько_2010