Հին Այգեհատը և այգեհատցիները, Ս. Հոբոսյան, 2025

,

, ,, :28

, ­­ ­ ­ ­ ­ ­ :­ , , ­ ,­ ­ ­ ­ ­ ­ :­ ­ ,­ ­ ­ ­. « , , , , , ­»:29

( . 1906 .) ­, , ­, , ­: ,

: , XVIII . , : , ­ ­ ­ ( ­ ­ « » ­ « ­ »):30

, 1783 . ,: 1795 . - ,, ­( ):31

­1800 ., :32

1850–1869 ., , , ­ , , , , , ,

28­­ ­ ., ­ XVIII . ­  – XIX . - -­ ­­ ­ ­ ­ ­ ­ // , 2007, № 2, 189:

29., - -, -, 1892, № 107:

30 Դավթյանը:

31ЦГИА СССР, ф. 1343, оп. 33, д. 79, л. 35.

32, . 69, . 1, . 306/2, . 450:

10

, « », « ­ », , , :33

,: ­II1776 . , ­ ­ 1825 1850  .: 1850  . ­ ­ ­ . , , , , , ,, , , , ­, , , , , , , ­ , , :34

, «» :, , ­ , :

1850 ., ­1864 .:35

,. - ­ , :36

­, ­ ­ ­ ­, , ­ , , , , :37

,­ ­ ­ ­ ­ ­ ­

33, . 47, . 2, . 577, . 59–60:

34ЦГИА СССР, ф. 1343, оп. 33, д. 79, л. 35 ( ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­):

35ЦГИА СССР, ф. 1343, оп. 22, д. 275, л. 9 ( ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­):

36­ ­ ., , . ­ ,­ 2022, . 1, 5:

37. ., ­ ,­ « »,­ ,­ 1875, № 36:

11

, :, ­, , , , , , ­ , , , , , , , , ­ , ­ ­ ­ ­ ­ , ­:38

1948  . 100 :39 1970- .­, , 2024  . ­: 2024  . ,90 :

­: « »,40 « ­­ ­»,41 « ­ ( ) »42« »,43 « »,44« »45« » ­ :46 1859–1884 .,, ­ , ,: « » « » , « » , ­ ­ , : ­

38., ( , ­ )­ // , 2022, № 3, 183:

39­ ­ ., , ­ ­ ­ , . ­ ­ ( ­ ),­ 1948, . 3,5–6:

40, , « ­­ ­ »,­ 1859, № 8:

41., , « », 1860, № 25:

42, ­( ) , « », 1859, № 52:

43., , « », 1860, № 12–18:

44., ( ), « », 1884, № 70–73, 75–77, 79:

45., , « », , 1880, IV, :

46., . ( ­ ), ,­ 1875:

12

:, ­ ­ : « ­ »­ ­ ­ ­ ­­ : , :

:. : ., , , ­ , , :, « ­ » , , : 1874–1875  . ­

« » :

1859  . « » «»« » , «» «­ ( ) » ­ : 1860  . «­ » , « », :,­ ­­ ­ ­: ­:47

1859–1860  . . « ­», « » , « » , « », :­ ­ ­ ­ « ­ ­ ­­»: , ­

47., ( ), « ­ », 1864, № 25, 31, 40:

13

­ ­ , ­ ­ ­ ­­ ­ ,­ ­ ­ ­ 1860  . ­ ­­:

, , ­,­ ­ ­ ­ ­ XIX . ­ :­, ,, , , ­ , ,­ ­ ­ : ­ ­ ­ ­:, , , , , , , ­ , , , , , , , : ­:

. « »48 , , , ­ :,49 , ­, , :, ­, ­:

« » ­ ­ ­. « ­ ­ ­ ­ , ­ ­ ­­ ­ ­ ­ ­­ ,­ : ­, »:50

­ , ,

48,:

49­ ­ ­ ­ , ­ ­ ­ ­ ­­( ., - // , 1988, № 3, 24):

50., , « », ,­ 1908, № 2, 25:

14

. « ­, ­ »:51

­:« »:52 ­ ­24 (« »),­ ,­ ­ ­ ­ ­ :­53

, ­ :54 ­ ­ ­ ,55 ­­« », :56,10–12 ­ , ­ ­ 7–8 : ­ ­ ­3–4 4–5, ,, « ­

» « »:57

, ­: , :­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ 10–11 , ­, :58

­, 10–12 ­ ­ :­ ­ ­ ­ ­5–10 ­ ,­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ : ­ ­ ­ ­ ,­ ­­ ,­ ­ ­ ­ : ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ « » , ­ ­ ­ :­59

51­ ­ ,­ «-», 1887, № 136:

52., , , 1972, 306:

53., , , -, 1901, . , 297:

54, , 1914, № 19:

55., , ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ,­ ,­ 1970, 1, 27:

56­ ­ ., , ,­ , 1958, 6–7:

57. -., ­ ­ ­ ,­ «-», ,­ 1897, № 150:

58Ерицов А., Экономический быт государственных крестьян Казахского уезда Елисаветпольской губернии, МИЭБГКЗК, т. 2, ч. 2, Тифлись, 1886, ст. 163.

59., , « », ,­ 1896, №1, 99:

15

մաճկալի, « » :60

­­.

1.,

2.,

3.,

4.,

5.,

6.,

7.:

, , ­­ ­ ­ , ­ ­ ­ :­61

, ,, ­, « » :62

,, , , : ­ : ­ ­ ­ ­ ,­ ­ ­. :

, ,,, ,

:

,, ,,:

, ,:, ,,, ,

:

60­ ­ ., , ,­ , 1958, 6:

61­ ­ ., , ­ ­ ­ , . ,­ 1949, 11–12:

62., , « », 1873, № 25:

16

,, :

,63 ,,:64

,,, ,:

,,

, , ,, 65 :

, , , :,:66

::

, ,,, , :

,,, ,:

,, , ,:

, ,,

63, ( . ):

64, :

65( . ):

66, , :

17

, , ,:

,,,:

, , ,,,, :67

, , :68

« », ­­ ­ : ­ ­ , ­ ­ ­ ­- - , `« », ­­ ­ ­.

, , ,

,,,,,,

,, , ,

,, , , …69

­ , . « , , , , »:

67., , « », , . XI, 1904, 69–70:

68., , , 1972, 470:

69­ ­ ­ ., , ,­ . ,­ 1972, 49–50:

18

, , ­: ­, ­: ­: ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­ ­, ­, ­ :70

­ , ­ : « » ,: ­1,5–2: ­ 20–40 -, ­ ­ ­ ­ ­ ­ 4–12 ­ ­­ : : ,, , ,:

, , ­ , , ­:« ­ »­ ­ , ­: ­­ ­ ­ ­ :­ ­ ­,:71:72

70- ., , « - », 1891, № 94:

71Бахтадзе И., Кочевники Закавказского края, Свод материалов для изучения экономического быта государственных крестьян Закавказского края, т. III, ч. II, Тифлись, 1888, ст. 69.

72Чурсин Г., Очерки по этнологии Кавказа, Тифлись, 1913, ст. 42.

19