Ibrayım Yusupov - Ómir saǵan ashıqpan

171

Joralarım Yuriy, Óserbay, Abat, Orazaqsız maǵan ashshıdur nabat. Saparbay filosof, Qalıy, Xalmurat,

Takabbırlıq tuwın jıǵayın sizge.

Máten, Ulmambetsiz mende joq júrek, Tuyana Keńesbay, kishkene Tólek, Kewil bir, shayırlıq jolımız bólek,

Mendaǵı maqsetles aǵayin sizge.

Joldasbay, Ismayıl, Qabıl doslarım, Jańabay, Tolıbay, Kamal jaslarım, Tarawǵa Qırıqbaydıń qalıń shashların, Usta bolıp taraq soǵayın sizge...

Dáwran atın súrsem, - siz benen súrdim, Merekeles bolıp, májliske kirdim,

Hamalı bir deser zamanı birdiń, Sharshasańız bir at bolayın sizge.

Quyash nurı - kewil aspanımızǵa, Ájeliy muǵallaq-dushpanımızǵa Bálent párwaz áylep ushqanıńızda, Qoltıǵında qanat bolayın sizge.

Kóp uwıqta bolar bir maqset - tilek:

Bári bir shańaraqtı kóterer tirep. Sonda gúldirewish turar gúrkirep, Mendaǵı bir uwıq bolayın sizge.

Dos-yaranlar iyni kelgen waǵında Aytısar-shertiser xızmet babında. «Tatıwlıq» degen bir iyisli sabınǵa

Juwsaq kewil kiri jolamas bizge.

172

Oqıp kórsem «Shejiresin» Berdaqtıń, Birlik penen arba soqqan jer taptım.

Baxtı gúrlep búgin qaraqalpaqtıń, Atı xattan shıǵıp, túsip tur kózge.

Xalqım tatıp taza baǵdıń almasın, Burqıp aqtı kórkem sózdiń arnası. Biz aydaǵan ádebiyat arbası

Dúnya bası múlkdur ol hámmemizge.

Jańa qosıq jańa dáwirden nıshan, Áwel bul arbanı aydadı Asan. Bul bir ájep arba serlep qarasań,

Xalıq qızıǵıp turar aydaǵan gezde.

Nójim, Ámet, Jolekeńler basında, Olar hám aydaǵan bizdey jasında, Abbaz, Sadıq minip altaqtasında, Xalıqqa sóz unatıp, kóp túsken kózge.

Xojekeń de buǵan kóp kórgen shara, Marat hám jolına bolran párwana, Arısın tóbelep Ádenbay bala, Maqtawın asırıp, ısırǵan bizge.

Qıyqıwın jetkizip kóplep-kómeklep, Aydap kiyatırmız bizdaǵı eplep,

Shıyqıldasa maylap, sawsasa seplep,

Shúyin qataytamız bosasa tezde.

Ońlaymız, sazlaymız ortaǵa alıp, Jumıstan keyin hám qasında qalıp, Gúpshekleymiz hámme qıyqıwdı salıp, Arba shıǵarlıkqa bet alǵan gezde.

Arbamızdı jurt maqtasa quwanıp,

173

Jamanlasa, - qısırımız suwalıp,

Bir kún hám qoymaymız onı tuwarıp, ASÍǴAMÍZ maqset - mánzilimizge.

Jolawshı jol qarıp, sharshar bolmayma, Arbakesh hám jaqpay keter sondayda,

Kótergini julıp alıp, sol jayda Ursaq deymiz onı, keltirmey sózge.

Aldıń kesh, qonaq jay tapqanıń hesap, Dus keler bir otaw, jaǵıwlı oshaq, Tınıǵıp, qaytadan biz apaq-shapaq,

Tań sáhárden taǵı jol tayın bizge...

Paxtakesh aq altın kárwanın tartıp, Mashinalar barar jollarda shalqıp, Biz eldiń ruwhıy baylıǵın artıp, Aparamız altın dáwirimizge.

Túr bolsın dep bul bir tımsallı qosıq, At jektim, doslarım, arbanı qosıp...

Siz benen bir jasap, siz benen yoshıp,

Sáwbetles bolıw zor ǵániymet bizge.

Aqsham tawıqlar hám uyqıǵa jatar, Sigareta sorıp tańımız atar, Nanları minletli, sorawı qatal,

Bir baxıtlı hóner berilgen bizge.

Kóz nurıńnan tamǵan kórkem sóz qanday, Bul bir iyne menen qudıq qazǵanday,

Xalıqqa sóziń jaǵıp ketse azǵantay, Shesheń kız tuwǵanday, nur ener júzge.

Ózińe sezilmes jurttıń sezgeni, Kim unatsın kóp sóylegen ezbeni,

174

Qaltqısız ólshegen xalıqtıń bezbeni

Naq bahasın berer hár awız sózge.

Ustalar jay salar berip ıqlasın,

Diyqan minlet etpes ekken paxtasın,

Maqtasa sózińdi xalqıń maqtasın,

Hasla salıǵı jok aytqannıń júzge.

Qálemles, záńgiles áziyz doslarım, Hesh bir ortaymasın tolı yoshlarıń, Ámiw boylarınıń búlbil qusların Házir kóp jer tanır ellerimizde.

Zaman kórkin tınbay sayrap júrsin dep, Hawazına jáhán qulaq túrsin dep,

Jas áwladqa jan azıǵın bersin dep, Shiyrin ziban bergen tillerimizge.

Sóz marjanı ol hám eldiń dáwleti,

Qızsın altın qálemlerdiń sáwbeti,

Bizde bolsa xızmet qılıw náwbeti,

Ayanbay xızmetler qılayın sizge.

Kóz tiymesin, zaman alǵa ketip tur, Xalıqtıń kewlindegi bir-bir pitip tur,

Dáwir bizden tóreli sóz kútip tur, Keńnen ashıp kewil sarayın bizge.

Sentyabr 1976-jıl.

BIZIŃ AWÍLDÍŃ QÍZÍNA

Saǵan kóldiń aq quw kusın

Megzetkenin kóp esittim.

Tırnalar óz otırısın

Sennen alǵan dep esittim.

175

Árwanalar botalaǵına Usatıp kóz kórisińdi, Kiyikler óz ılaǵına Úyretermish júrisińdi.

Toyda kórsem, hámme saqıy, Jollarıńa shashar barın.

Iste kórsem, bir iláhiy Muzıkaday qıymıllarıń.

Ayta bersem, jurt aldında

Maqtanıwday bolıp keter,

Sen báhárde shıqqanıńda,

Shóller gúlge tolıp keter.

Tórinde shól dalalardıń

Oynar erkin aq marallar! Ash kóz zalım ańshılardıń Túslerine ener olar…

Sen hesh kimge berme erik,

Umıt, janım, bayaǵıńdı. Kókirekti sál kóterip, Tigirek bas ayaǵıńdı.

Saǵan minásip dóretip

Mártlik, zeyin sanaların,

Jigitlerdi ǵoshshaq etip,

Tuwar gózzal anaları.

Ishin kúydir sen olardıń, Nazdan beliń sınıp ketsin, Menmensigen qalalardıń Kórip kózi tınıp ketsin.

Bilemen, jol alısına

176

SHÍǴÍP, sırtqa barmaǵansań.

Sulıwlardıń jarısına

Túsip, «missis» bolmaǵansań.

Biraq, sendey arıw ushın

Nege dárkar onday ermek?

Seni dúnya tanıwı ushın

Maǵan júyrik qálem kerek...

Sál sabır et, ele men de

Kórkińnen yosh alıp turıp,

Salayın bir súwretińdi,

Jer-jáhánǵa tanıttırıp.

Kóreyin tap, sonda seniń

Dańqıń kókti qushpaǵanın,

Dalanıń sum Demonınıń

Seni aylanıp ushpaǵanın.

Kóreyin men, sonda maqtap,

Seni dúnya súymegenin,

Afrodita albıraqlap,

Kiyimin tez kiymegenin…

KÓL BOYÍNDA

Qaytqan qusqa tolıp kók jiyek,

Íssı jaqqa ushar tırnalar, Mashinaǵa úylerin tiyep,

Kól boyınan ketti sharwalar.

Oshaq túter suw jaǵasında, Ketken onı iyesi taslap, Bul oshaqtıń aynalasında

Shay ishkenmen talay jambaslap.

177

Ǵarrı shopan úyin jıqtı da, Kabinaǵa otırdı endi,

Qos burımın qoynına tıqtı da, Qızı júktiń ústine mindi.

Júk ústinde iytin qushaqlap,

Barar bizge shay quyǵan sol qız,

Qız jurtında qalǵan oshaqqa

Qarap turman esirkep jalǵız.

Kólde quslar bazarı tarqap,

Íssı jaqqa ushıp baradı. Jaslıq dáwran otawın jıynap, Bizdi taslap kóship baradı…

VENERANÍŃ SKULPTURASÍNA

Súwretińdi qanday sheber saldı eken, Kelbetińdi qaysı hayaldan aldı eken. Qansha dáwir, qansha áwlad qılǵınıp, Sınǵan qolıń qaysı jerde qaldı eken?

Arıwlıqta árman etse jan neni, Sulıw tulǵań óz boyına jámledi, Qolsız mınaw jurttı iyirip turǵanıń, Qolıń bolsa qırasań ǵoy HÁmmeni…

May, 1973-jıl, Moskva.

GEDEYLIK

Dúnyada ne jaman-gedeylik jaman, Júziń tómen etip, qoymaslar aman.

«Atıń shıǵıp, abırayıń artsa da,

Bizdey bayǵuslarǵa túspedi-aw sayań».

Dedi bir ámekim awıldan kelip,

178

Tıńlay berdim onı zeynimdi berip. Aǵayin azarda, bezeri bolmas, Ayap kettim barıp awhalın kórip:

Biyshara ırastan ábiger tartqan, Bir basına sonsha mashaqat artqan,

Ruzıger mashqalasın arqalap, Mal tabıw jolında juwırıp-jortqan.

Bes gektardan zıyat háwli-háremi, Bes sıyır, otız qoy - malım degeni. Bes mıń túp aq terek, bir ferma tawıq, Bes tanaptay jońıshqasınıń kólemi.

Úy bolıp solardı baǵadı eken, Tınbay janın otqa jaǵadı eken, Ol da azday, úyden jırılǵan waqta Sovxoz jumısına shıǵadı eken...

Dúnya mal jigittiń aqılın alǵan, Ol qaralay óship, ózegi talǵan. Turmısında ráhát joq, tınım joq,

Kiyiniw, iship - jew dástúrden qalǵan.

Háwlisi aylanǵan tawıq qoraǵa, Átirapı tolǵan gúdshek, uraǵa, Qat-qat gilem, kiyiz arsha ústinde Bir tóselmey jatır izeyxanada.

Kún-tún juwıradı maldan kúsh alıp, Balları oqıwdan «eki», «úsh» alıp, Órmekshi awına túsken shıbınday, Jigit bayǵus qalǵan jipsiz tusalıp.

Qurdas patlı edi, ketken azıp ta,

Úyden, maldan bir shıǵalmay jazıqqa.

179

Ákesiniń egip ketken baǵları Aylanıptı mal baylaytın qazıqqa.

Bıyıl jigit bir qıdırıp qalmaqshı, Boy tiklep dúnyaǵa názer salmaqshı. Moskvaǵa barǵandaǵı maqseti, Arzanıraq úsh-tórt gilem almaqshı...

Gedeymen degenin bilmeńler jalǵan:

Qońısılar sıylıqqa «Jiguliy» alǵan. Bul «sorlıda» hátte motocikl joq,

Televizorı da kórsetpey qalǵan...

«Gezek pada» menen baǵıp júr malın, Malǵa pida etip bir shıbın janın, Shınında da ayap kettim joramnıń Adam shıdamastay gedeylik halın.

Ayttım oǵan: Sondaymısań ele sen? Bul júristen ájel jetpey óleseń.

Ákeń quwmay ketken dúnyanı quwıp, Bunıń ráhátin qashan kóreseń?

Dúnya quwıp jaslay qáddiń dal bolıp, Zamanıń aldında tiliń lal bolıp,

Abıray barda esińdi jıy, jorajan,

Ózińdaǵı ketpey turıp mal bolıp…

1973-jıl.

MARAPAT UYÍǴÍ

«Ór betten kóp jańa kanallar alıp, Dáryada suw qayttı» desip atqanda,

«Aǵash kuyrıq» aǵam quwaqılanıp,

«Hasla olay emes» depti ol sonda.

180

«Maqtawdan kay nárse ketpeydi azıp? Ámiwdi marapat uyıǵı tepti:

«Jáyhun dárya», «asaw dárya» dep jazıp, Dáryanı shayırlar qurıttı» depti.

1976-jıl.

DAŃQ ARBASÍ

Dańq arbası gúpshekke zer jalatqan, Bógenegin kómkergen sap gúmiske. Dańqtıń júgin tartıw ushın jaratqan, Bolmaydı ol shańlı jolǵa miniske...

AYaǴÍŃDÍ puta tırnap, tas qıyıp, Órmeleyseń asqar tawdıń basına. Jol azabı qastın tiger qasqıyıp, Taw qarınan qıraw túser shashıńa.

Hámme qaytar mashaqatqa kóne almay, Tek sen kettiń shıńǵa ayaq basıwǵa.

Aqırında mindiń, jurtlar mine almay, Eteklikte telmirisken asıwǵa.

Bultlar awnar ayaǵıńa bas urıp, Biraqta kún jerdegidey qızdırmas.

Túserlikte kiyatırsań másirip, Ayaq talıp, kirpigińe muz turmas.

Kiyatırsań túserlikte sen áste, Mánzilińe jetiwge az qaldı dá.

Kóbinshe sol kólik kerek emeste,

Dańq arbasın tartar seniń aldıńa...

Jurt gúwlesip kótermelep baratqan Bul arbanıń jolı dımnan jińishke. Marapattıń mort aǵashınan jaratqan,