Ibrayım Yusupov - Ómir saǵan ashıqpan

202

Hár áwlad usınday záńgi qaǵısıp,

Gúwlep ketip barar ómir jolında...

Hár áwladtıń óz dúrkin, óz zamanı, Súrip barar dáwran atlı jorǵanı. Teńli-tusı menen oynap-kúlisip, Qanday jaqsı záńgilesip barǵanı.

El xızmeti degen bir ullı gúzar, Birew shańda qalsa, birewler ozar, Lekin jubın jazbas jolǵa bir shıqqan,

Toplımsız shapqan at tuyaqtan tozar.

Kórgenlerdiń alıp aqıl - eslerin, Aydań qaptallasıp, záńgileslerim! Meniń bala gezde súysingenimdey, Ballar yadlap qalsın záńgi seslerin...

1980-jıl, may.

SEN DEGENDE

Juldızlardıń eń jaqtısın

Terip - terip alaǵoyǵan,

Adamlardıń eń jaqısısı

Sol jaqtıǵa baraǵoyǵan.

Asqar tawday adamlıqtı,

Aǵın suwday hadallıqtı,

Ullılıqtı, edenlikti,

Kókiregine quyaǵoyǵan.

Sen tuwarsań aqıldı da, Sulıwdı da, batırdı da...

«Xalıq» dep seniń atıńda da, Kim qoysa da dana qoyǵan.

203

Sen quwansań, kewlim tasıp, Ay - juldızdı aralayman.

Sál injılsań, mazam qashıp, Saw janımdı jaralayman.

Bazda ózim danadayman, Bazda isim shaladayman, Seni kórsem, óz atama Erkelegen baladayman.

Sen yosh berseń, sóz tabaman, Birden eki dep sanamayman. Sen buyırsań, bassalaman, Duw - sıyıńa qaramayman.

Kewlińdi tabıwdı oylap, Bir sózdi bir sózge baylap, Qara túnde qálem shaynap, Aq qaǵazdı qaralayman.

Ármanım sol, tursam - jatsam, Sóz qusın ushardan atsam, Saǵan az - kem sóz unatsam, Basqa baxıt soramayman.

Ájiniyaz, Berdaq ótti, Abbaz, Sadıq jırlap ótti, Dárya bolıp haǵlap ótti, Sol dáryanı jaǵalayman.

Hamıs ushın at qashırǵan, Biyik ármanǵan asılǵan, Men de jurt qusap tasınǵan Bir japakesh shımalayman.

204

Qosıq - teńiz, bolsam - balıq,

Is buyırsa sizdey xalıq,

Ayaǵımdı qolǵa alıp,

Basım menen jumalayman.

IZLENIW

Ómir izleniwden tursa itimal. Izlenemen, kúndiz qolımda shıraq. «Izleseń tabarsań» degen de sóz bar, Durıs-nadurısın sınap kórmedim biraq.

Izleymen jol júrip, kitap aqtarıp,

Jurttıń sózlerine qulaq salaman, Samaldan sorayman shóllerge barıp,

Juldızlarǵa qarap oyǵa talaman.

Izleymen kún boyı bir kómik qazıp, Terim jawırnıma shıqqanǵa deyin. Izleymen tún boyı qosıqlar jazıp, Tańǵı uyqı kelip jıqqanǵa deyin.

Ańshı dúzge shıqsa izleydi tawshan, Tırna jalǵız qalsa tırnasın izler, Qızlar tań sáhárde bulaq basınan, Aqsham túsip qalǵan sırǵasın izler.

Hasla taqatım joq, hasla tózbeymen. Joq joyıtqan joqshıday salaman soraq. Ómirim boyı bir nárseni izleymen, Ne nárse ekenin bilmeymen biraq...

1979-jıl.

205

ÓMIR VEKSELLERI

Ómir – hesh ótelmes qarızdur baqsań… Ana súti menen, atalıq parız… Ómirimde úsh iret ózgerdi aqsha, Biraq hesh tólenip pitpes bul qarız.

Islesem jumıslar bolmaydı ada, Qálem tartıw menen tańlarım atar.

Tós qaltama qol juwırtsam, sondada - Ele tólenbegen vekseller jatar.

Kóz qıyıǵın salsam, jazǵan birinde: «Keshe lázzet alıp tań samalınan, Shadlandıń bul ǵániybetli júrimge, Sol ushın da veksel jiberdik saǵan».

Mınaday dep jazǵan bunnan bóteni: «Yadıńda ma alǵan ilhamıń-yoshıń? Óz elinde shayır atın kóterip,

Bazda jazǵan táwir qosıǵıń ushın.

Biraz dos arttırdıń, muhabbat taptıń, Bul hám qarız, - tólemeseń bolmaydı, Suwına shomılıp Kegeyli japtıń, Biypul tıńlaǵansań poshsha torǵaydı.

Tattıń ıshqı otınıń tatlı azabın, Sırlastıń aqshamı juldızlar menen, Bazda birewlerdiń kewliniń babın

Taba almay, zeynine tiydiń sen.

Bazı waqta jılap turǵan balanı

Bastan sıypap jubatpastan kettiń sen,

Birewlerdiń kewlindegi jaranı Kórip turıp biypárwalıq ettiń sen.

206

Ashıq aspan, yoshlı miynettiń zawqı,

Saǵan saya berdi qanshama terek.

Ómirde basılmas adamnıń mawqı, Ne alsań, hámmesin tólewiń kerek...»

Kózden uyqı, tınıshımnan qut urlap,

Bir prujina serpip mazamdı alar.

Jatsam-tursam shay qaǵazday shıtırlap,

Kóz óńimde sol bir vekseller turar.

Jan tásaddıq saǵan, himmetli ómir! Dáwletiń bunnan hám bolsın zıyada. «Insapsız» dep maǵan qılma sen jábir, Bergeniń yadımnan shıqpas siráda.

Ómirim boyı qarızıńdı tappaǵa Tırısarman, tapqanımdı tólermen.

Tolıq tóley almay ketken waqta da,

Júzlerińe tuwra qarap ólermen.

Fevral 1980-jıl.

POEZD EMES, ELDIŃ DÁWLETI KELDI

(Shımbayǵa birinshi poezd barǵandaǵı mitingte oqılǵan bayaz-qosıq, 22-fevral, 1980-jıl)

Bul zaman jol salıp juldızǵa-ayǵa,

Ne isleymen dese qurbeti keldi.

Poezd qıshqırıǵı jańlap Shımbayda,

Búgin ullı toydıń sáwbeti keldi.

Shayda búlbil qonıp taza gúllerge,

Xosh qılıqlı shiyrin ziban tillerde,

Qazı Máwlik bayaz etken ellerde,

207

Bizge hám mine, sóz náwbeti keldi.

Arqanıń ardaqlı Shımbay jayları, Kózge ısıq Kegeyliniń boyları, Qutlı bolsın poezd kelgen toyları, Poezd emes, eldiń dáwleti keldi.

Talay shejirelerde oqıp sózińdi, Tariyx dárbentinde kórdim ózińdi. Kóp zaman samalı jelpip júzińdi, Taza turmıslardıń sawlatı keldi.

Tariyxıńdı tolǵar edim bul waqta, Poezd bizdi kútip turmas biraqta.

«Daesh, Qaraózek!», arjaǵı-Taxta, Júrip ketetuǵın máwleti keldi.

Qansha kóp tiyeseń paxta, salıńdı, Bul jol sonsha qurǵınlatar halıńdı. Bul naǵız aydın jol, nanı qalıńdı,

Ishseń suw ornına sherbeti keldi.

Shayırlar dúr shashıp shiyrin tillerden, Zaman súyinshi sorap biziń ellerden,

Amangúl, Baǵdagúl, Raygúllerden Jolashardıń qáde-qáwmeti keldi...

Táriypin aytayın bul kelgen zattıń, Teplovozda kúshi altı mıń attıń, Abadanlıq penen mádeniyattıń Aǵar bulaq ırıs dáwleti keldi.

Sarras relsleri soldat qayıstay, Ushqan qustan, esken jelden qalıspay, Taw tiyeseń tartıp keter qayıspay, Ullı texnikanıń qúdireti keldi.

208

Shımbayda shay iship shıqsań esikten, Poezd minip terbelerseń besikte.

Tek bolǵanı miner waqta keshikpeń, Gudok shalsa, júrer múddeti keldi.

Arba emes, bul asıqpay bararǵa, Taksi emes sawdalasıp turarǵa. Zamanınıń suw tulparı bul arba, Saqıy dáwranlardıń himmeti keldi.

Umıt bolar ne qıyınlıq kórgeniń, Shifer izlep, taxtay sorap júrgeniń,

Taqıyatastan kómir tasıp búlgeniń, Bári umıt bolar áwmeti keldi.

Ketseń bir kupede tórt adam bolıp, Máskewge bararsań eki taq qonıp. Poezd emes, aytsam ataǵın tolıq:

Zamannıń kóshpeli jánneti keldi.

Tashkent hám Nókistiń tayar jayları, Sibirdiń kók súzgen qaraǵayları,

Áljir, apelsini, hindi shayları, -

Stanсiyańa túser náwbeti keldi.

Rahmet ádillik, danalıqlarǵa, Turmıs qanday tolı jańalıqlarǵa! Bizler ılaq baqqan dalalıqlarǵa, Jańa dáwranlardıń kelbeti keldi.

Mıń alǵıs bul joldı salıp kelgenge,

Tulpardı noqtalap alıp kelgenge. Zaman qádirin bilip, dáwran súrgenge, Shadlı turmıslardıń ziyneti keldi.

209

Kewil sharlap ushqan kustay talpınar,

Ullı eldiń tuwısqanlıq saltına. Azamat, miynetkesh Shımbay xalqına Qutlı bolsın aytar náwbeti keldi.

AWÍL, AWÍL!

Shayırlar awılda tuwılıp, qalada óledi. (rus naqılı)

Úlken sháhár arqasında, Qalıń terek arasında

Elespesiz bir awıl bar,

Kegeyliniń jaǵasında, “Tuwǵan jerim” degen sózdiń, Máni berip payqasına,

Qoyar edim juldız etip,

Aspandaǵı ay qasına...

Anam tuwıp, háyyiw aytıp, Sóylep júrip til úyretken, Umıtarman onı qáytip,

Es bildirip, adam etken!

Quldıraǵan soqpaqların, Sıldıraǵan salmaların, Til dúzetken taqmaqların,

Shúllik penen ańǵalaǵın...

Bala gezde nan batırıp Sarı maydıń tortasına, Ílaq-qozı baǵıp júrip Ayaqtaǵı arqashına,

Malı menen, shóbi menen

Úykelesip bir óskenmen, Iytleriniń kóbi menen Iyt tilinde sóyleskenmen.

Kewlim sonda qalǵan uǵıp

210

Kereksizin, keregin de.

Oylaǵanman, bar jaqsılıq

Usı jerde dóregen dep ...

** *

Kóp awıllar qublamızda Gózzal jáne qurǵın keler, Qalalardan qashıp barıp, Ol jerlerde turǵıń keler. Biziń awıl bul dizimge Kirmese de kewli biyik. Bunday awıl jer júzinde

Men oylayman joq pa diyip.

Qanáátshil xalqı sonday, Ne islese háli keler. Qız-kelini tuwǵan ayday, Jigitleri dáli keler.

Shópkerden jay salıp alsa, Bir “jiguli” alıp alsa, Qatereli qalalıǵa Qudamdalı bolıp alsa;

Baǵ háremi bolmasa da,

Úy qasında qorası kóp. Diyqanshılıq qılmasa da, Egis jerge talası kóp.

Sheńgel qora qıspalatıp, Buǵa baylap, mal saqlaydı, Arıǵın semirtip satıp, Bazar kúni shaljaqlaydı. Óńi túwe, túsinde de Qalaǵa bir barıp qaytar. Geshir-piyaz ekpese de,

Qawın-qámek alıp qaytar...

* * *