Ibrayım Yusupov - Ómir saǵan ashıqpan

133

XOSH KELDIŃ TÚRKMENIM, SAPA KELIPSEŃ!

Sháyda búlbil qonıp taza gúllerge, Íǵbal miywaların moldan teripseń. Kewliń ılǵal etip, biziń ellerge

Xosh keldiń túrkmenim. sapa kelipseń!

Sapar ánjamında sárwi rawanıń,

Góruǵlıday gúrlep súrgen dáwranıń.

Qurbanıń bolayın áziyz miymanım,

Xosh keldiń qardashım, sapa kelipseń.

Dos sálemi shiyrin ziban - tillerden,

Nar, mayalar shırpınısqan shóllerden,

Qara qumlı, murǵı-zarlı kóllerden,

Xosh keldiń túrkmenim, sapa kelipseń.

Átirek, Gúrgen, Báhri Hazar jaqlardan. Murǵap mánzilinen, feruz baǵlardan, Boz dumanlı Balxan, Kópet daǵlardan Xosh keldiń áziyzim, sapa kelipseń.

Júgirik jáyranlardı artıńa salıp,

Rayxan gúllerdiń juparın alıp,

Tuwısqan diydarın ańsap quwanıp,

Xosh keldiń túrkmenim, sapa kelipseń.

Xanlar bizdi jawlastırıp ta kórdi, Aldap, túrli jolǵa burıp ta kórdi, Biraq buza almadı dos kewillerdi,

Ázelden qardashım, sapa kelipseń.

Ata-baba bir jaylawda mal baqtı,

Muwsa, Súyew bir duwtardan tar qaqtı.

Keste tiksek birge búktik barmaqtı,

134

Namalas naǵısım, sapa kelipseń.

Ibrayım der, arjaq hám berjaq bolıp, Bir muqamǵa duwtar hám ǵıjjaq bolıp, Sen Seyidiy bolsań, men Berdaq bolıp,

Shadlı saz shalıwǵa sapa kelipseń!

1967-jıl.

QÍRǴÍZLARǴA

Eki suńqar eki tawǵa qonǵanda, Bir-birine shańqıldasıp tabısar. Torala ǵaz aydın kólge qonǵanda, Qanat qaǵıp, ǵańqıldasıp tabısar.

Doslar bir-birine miyman bolǵanda,

Dáryalar usaydı tasıp tolǵanǵa.

Hár kim tuwısqanlıq joldan barǵanda, Bizdey kún astında kúlip tabısar.

Eki dárya bir teńizge aqqanday, Eki bala bir qursaqta jatqanday. Ala tawdıń aspanında kún kúlip,

Qara tawda Sholpan tuwıp atqanday.

Eki tawda bir ot bizdi kúydirgen,

Azatlıq dep at quyrıǵın túydirgen, Ata-anamız ajırata almay balların, Bir qalpaqtı eki boyap kiydirgen.

Eki Shıńǵıs jawlap aldı elimdi, Birewin men jek kóremei ólgenshe. Ekinshisin, - ashıp júrek tórimdi, Saǵınaman, asıǵaman kórgenshe.

135

Doslıq kúshli, bir-birine berilse, Diydarıńa qarayman da toymayman, Ala tawdan aq qalpaǵıń kórinse, Qara tawdan qara qalpaq bılǵayman.

1969-jıl.

EPIGRAMMALAR

Qaraqalpaqqa

Atıń bar tórt buwınnan,

aytarda tilge awır,

Óziń kirttay-aq xalıqsań,

dástúriń pilge awır...

Bir dábdebeli ilimpazǵa

Egerde men patsha bolsam, jazalı qulǵa

Kitabıńdı oqıtar edim

satıp alǵızıp pulǵa :

Tayaqtaǵı jazıw

Jaman joldastan tayaq jaqsıdur.

1969-jıl.

BIRINShI MUǴALLIMGE

T.Tólegen aǵaǵa.

Ǵarrılıq miyzanınıń qırawı shalǵan Shashıńızǵa qarap oyǵa talaman. Úsh túp aq sókittiń astında qalǵan

136

Kishkene aq jayǵa kirip baraman.

Jez qońıraw tańǵı uyqını qashırıp Sıyıp otıraman eplep partaǵa. Shawqım súren hápzamatta basılıp

Siz payda bolasız jáne ortada.

Shaqırsańız altın balıq til qatıp,

«T» dan tay shapqılap, «Ǵ» dan ǵaz ushtı. Hárip zorlıq penen qaǵazǵa jatıp, Kewilge ájayıp bir sáwle tústi.

Ne aytsańız bizse sol boldı zakon,

Nurlı diydarıńız kewil toǵı edi. Besti beske qossań payda boldı on,

Siziń bilmeytuǵınıńız joq edi!

Shıbıǵıńız ushında kartalar sóylep, Dáryalar teńizge aǵa basladı. Maymıllar adamǵa aylanıp túrgep, Pil mamont quwıp, ot jaǵa basladı.

Al biz óziń jaqqan ottıń shalası, Janamız, Ózińiz adam ettińiz. Ata balası emes, Watan balası Bolıw álipbesin siz úyrettińiz.

Búgin kórip siziń aq shashıńızdı «Biz de kelipbiz aw birazǵa» dedim. Qansha úlkeysem de, kórgende Sizdi, Doskaǵa shıqqanday albırar edim.

Birew dana bolar, birew jurt sorar,

Juldızǵa jol tartar, al birazları. Siz ushın bayaǵı balalar olar, Bas kiyimin alar aldıńda bári.

137

Biz tayar! Keleshek bizdi shaqırdı,

Úyge tapsırmanı sorap alıń siz. Biz ushın siz ele jurttan aqıllı, Ele Áplatunnen beter alımsız.

1969-j.

«YOSH» kitabınan

1977

POSHSHA TORǴAYǴA

1

Sayra álhawada, poshsha torǵayım, Saz benen sáwbetsiz dáwran bolar ma. Shalqortama jatıp men bir tıńlayın,

Sóytsem qulaǵımnıń qurshı qanar ma.

Dawısıńdı bala gezde qarshaday Kewlime men jazıp alıp ketkenmen. Sonnan berli sayrap tursań sharshamay, Búgin konсertińe kelip jetkenmen. May topıraqqa awnap dur-dur silkinseń, Sen kókke shıǵasań qayta yoshlanıp.

Tuwǵan jer ıshqısı bul yosh, men bilsem, Bul sezimge meniń kewlim de qanıq.

2

Urıq arasında, suw jaǵasında

Talay kórdim men usqınsız uyańdı.

Elestirmes edim qus dep jasımda,

Súyip tınlasam da biypul namańdı.

138

Bul sánsiz jaǵalıq, orpań topıraq, Bildim, ekewmizdi, ańlasam, janım, «Biri jerde, biri hawada shırlap, Bizdi táriyp etsin» dep jaratqanıń.

Endi pámlep júrmen, tóbemde shırlap, Nege seni bunsha sayraydı desem,

Jalǵız kelte nalısh namań menen-aq Kewlime kóp sezim quyǵan ekenseń.

3

Hasla ókinbeymen, balalıq izim Asfalt jol astında qalǵanlıǵına. Tozıp eski shańlaq jayımız biziń, Ornı paxta atız bolǵanlıǵına. Hátte mına haǵlap turǵan Kegeyli Bir máhál arnasın jańadan alar.

Men júrgen soqpaqlar qalmasın meyli, Qalmasın men ılaq baqqan dalalar. Meyli olar qalsın yadımda meniń. Yoshlı xalıq miyneti jasartsın jerdi. Zaman shadlıǵına bólensin elim,

Ullı ózgerisler dáwranı keldi.

Qosıqlar ózgersin muńsız hesh qanday, Góne kórinislerdi kóz kórmey qalsın. Tuwǵan jerge degen insan ıshqınday Seniń dawısıń ǵana ózgermey qalsın.

4

Sayra sen, úrpek bas poshsha torǵayım. Ay-hay, tuwǵan jerdiń hawası qanday! Bir shalqama jatıp seni tıńlayın, Qaytadan jasarıp bala bolǵanday.

Men qanshelli gózzal eller kórmedim, Jer jánneti bolǵan tawlardan óttim.

139

Qanınday baǵlarda shaǵlap júrmedim,

Qansha búlbillerdi tıńlap ház ettim.

Men hámmesin súydim, qızıqtı kózim,

Sóytip júrip saǵındım bul shadlaqtı.

Kókiregimde sayrap shaqırdıń óziń,

Sayrawıń kóp ándiysheler ańlattı,

Sen ayttıń: «kel, meniń balalıq dostım,

Eń jaqsı namamdı sayrap bereyin».

Seniń sol qodireń sahrayı sestiń

Tebirenter eń sońǵı demime deyin.

5

Kegeyliniń boyı - darqan dalalıq,

Ne degen keń saray - konсert zalı bul.

Hámme biletińdi men satıp alıp,

Tıńlayman, sayray ber sen bolıp qumbıl.

Men de, sen de erkin, órisimiz keń,

Mınaw jer, anaw suw, báhár quyashı...

Bir topıraqta tuwıp ósirgen eken

Adamnıń watanı, qustıń uyası.

Sayra, dostım, álhawada pırpırlap,

Saz benen sáwbetsiz dáwran boldı ma.

Sen kókte, men jerde bunshelli shırlap,

Súymegende, onnan watan boldı ma!

1-mart, 1976-jıl.

ÁMIW JAǴASÍNDA JAYNAP TURARSAŃ

(Taqıyatas gidrouzeliniń ashılıw saltanatında oqılǵan qosıq)

Ullı qurılıs-abadanlıq tarnawı, Írıs qazanınday qaynap turarsań.

Biz dóretken dáwran bolıp nurlanıp, Ámiw jaǵasında jaynap turarsań.

140

Ayaǵıń tirelip aydın kóllerge, Ataǵıń jayılıp elden-ellerge, Abihayat suwın berip shóllerge,

Baxıt bulaǵınday haǵlap turarsań.

Mártler quyǵan seni dórpenbes tastan, Turarsań kóp dáwir ótirip bastan. Suw haqqında sen bir ájayıp dástan, Dáwirimizdiń dańqın jırlap turarsań.

Serleseń Xorezm shaxlardıń waqtın, Suw qıt bolsa, taslap qashtılar taxtın. Tariyxın tıńlasań qaraqalpaqtıń

Suw boyında «suw» dep shırlap turarsań.

Suw - bul ullı tariyx, tamırı arıda, Suw bolǵan xalıqtıń ahıu - zarı da. Hátteki Berdaqtıń qosıkları da Ele suw soraydı, tıńlap qarasań...

Minerseń Jáyhundi jalınan qarmap, Jigirma úsh toǵırtqadan sen harlap,

Qırqıwǵa aydalǵan qoyday toparlap, Asaw tolqınlardı aydap turarsań.

Óriń Túyemoyın shalqarlı háwiz,

Tınım tabar degish degen jalmawız. Qaraqalpaq hám Xorezm, Tashawız,

Áspek etpey kewlin shaǵlap turarsań.

Paxta káni bolar shólge suw barıp, Jantaqlı dalada baǵlar ırǵalıp. Altın kirpik aq salılar sallanıp,

Gúlte joqıshqa bolıp nurlap turarsań.