Obyektler diagramması
Obyekt klass nusqası bolıp, ol atributlar hám operaciyalardıń áwelden berilgen mánislerine iye. Eger kir juwıw mashinası mısalında kórip shıqsaq, bul halatta onıń atributları tómendegi kórinislerge iye boladı: islep shıǵarıwshı kompaniya – “Santexnika”, model atı – “Moydodır”, servis nomeri – “13-666-13” hám kólemi 16 funt.
Tildiń keńeyiwi
Táriypler nege xızmet etedi? Diagrammanıń usı bólimi ushın mine usı jerde jaylasqan hám bunı menen qanday islew kerek, degen sorawǵa juwap beredi. Stereotipler UML nıń bar elementlerin qollaw hám qayta ózgertiw imkaniyatın beredi. Interfys kontsepciyası, yaǵnıy atributlarına iye bolmaǵan klass buǵan jaqsı mısal bola aladı.
Associaciyalar
Eger klaslar kontseptual tárepten bir-biri menen baylanıs ornatsa, bul baylanıs associaciya dep ataladı. Associaciyalar sheklewshilerge (máselen {gezek boyınsha}, {yaki}), kvalifikatorǵa (“birewi kópke” qarata qosımsha informaciya), klasslarǵa, bóliwlilikke iye, refleksiv bolıwı múmkin.
I
Násillik, boysınıwshı bolıwı múmkin.
Agregatlaw, kompozit obyektler, interfeysler hám engiziw
Bazıda klass komponent-klaslardan ibarat boladı. Bul óz-ara baylanıstıń agregaciya dep atalıwshı bólek túri. Tańlawdı kórsetiw maqsetinde {yaki} den paydalanıw múmkin. Agregaciya “Bólim-pútin” qatnasların qáliplestiredi.
Kompozit agregaciyanıń tiykarǵı túri bolıp, hár bir element tek bir pútinge tiyisli ekeni menen klassifikaciyalanadı. Qaytalap qollanılatuǵın operaciyalar kópligin ajıratıp alıw hám bir toparǵa birlestiriw múmkin. Interfeysti belgilewdiń eki túri bar: dóńgelek hám stereotip. “Kórimlilik” ataması atributlar hám operaciyalarǵa qarata qollanıladı hámde olardan paydalanıw múmkin bolǵan basqa klaslar túrlerin keltirip shıǵaradı.
Ashıq taraw “+” – hámme paydalanıwı múmkin.
Qorǵalǵan taraw “#” – tek miyrasxorlar tárepinen qollanıladı.
Jabıq taraw “ – ” – tek klass kiriw huquqına iye.
Engiziw interfeys operaciyalarınıń ashıqlıǵın názerde tutadı.
Statik atributlar hám operaciyalar (klasqa tán, usı klastıń barlıq obyektleri ushın jalǵız) dıń astı sızıladı.
Pretsedentler diagramması (Use case)
Pretsedent – sistemadan paydalanıw cenariylarınıń kópligi. Hár bir is-háreketler izbe-izligi basqa sistema, paydalanıwshı hám t.b. tárepinen waqıttıń qandayda bir minutında at beriledi. Mańızlar, atalıwshı cenariyler orınlawshısı dep ataladı. Pretsedentlerden takrar paydalanıw múmkin. Usıllardan biri jalǵaw, al ekinshisi keńeytiriw.
Pretsedentlerdi, klaslar sıyaqlı, ulıwmalastırıw (násillik etiw) múmkin. Násillik etiwde sekciya pretsedent áwladınıń pretsedentine óz adımın qosadı. Orınlawshılar da násilden násilge ótiwi múmkin. Basında joqarı dárejeli pretsedentler diagrammasın jaratıw zárúr.
“jalg’aydı”
Ken’eytedi
“jalg’aydı”
Halatlar diagrammaları
Júz berip atırǵan waqıyalarǵa juwap retinde hámde waqıt ótiwi menen obyektler óz halatların ózgertedi. Halatlar diagramması obyekt halatları hámde olar arasındaǵı ótiwlerdi, sonday-aq, obyekttiń dáslepki hám aqırǵı halatın kórsetedi.
Taymer hám schochikler sıyaqlı halatlar ózgeriwshileri bazıda paydalı bolıwı múmkin. Iskerlik túrleri waqıyalar hám is-háreketlerden ibarat boladı. Kiriw (sistema halatına kirgende ne júz beriwin), shıǵıw (sistema halatınan shıqqanda ne júz beriwin), orınlaw (sistema halatında turǵanda ne júz beredi) iskerliginiń standart túrlerine kiredi.
Kompyuterdi jag’ıw
[waqıt tamamlandı]
Knopkanı basıw
O’shiriw
Juwmaq
UML sistemalı arxitekturanı hám barlıq onıń bólimlerin hújjetlestiriw haqqındaǵı mashqalanı sheshiwge múmkinshilik beredi, sistemaǵa qoyılatuǵın talaplardı analizlew hám testlerdi anıqlaw ushın tilde usınadı, hám sońında jobanı rejelestiriw hám boljawlardı basqarıw basqıshında jumıslardı modellestiriw ushın qurallardı usınadı. UML tili birinshiden baǵdarlamalıq sistemalardı islewge arnalǵan. Onı paydalanıw búgingi kúnde mına tarawlarda ásirese paydalı: kásiplik dárejedegi informaciyalıq sistemada; bank isi hám finans xızmetlerinde; telekommunikaciyada; transportta; aviaciyada; usaqlap satıw sawdasında; ilimde; Web sistemalarda.
UML nı qollanıw sheńberi baǵdarlamalıq tamiyinleniwdi modellestiriw menen sheklenbeydi. Uqıplılıǵı nızam tarawındaǵı hújjetler aylanısı, emlewxanalarda emleniwshilerge xızmet kórsetiw sistemasınıń dúzilisin hám xızmet kórsetiwin, apparat qurallarına jobalawdı modellestiriwge múmkinshilik beredi.