MD hám PQJ / Qaraqalpaq tilinde kelbetlik feyillerdiń morfologiyalıq ózgeshelikleri
.pdftirkewishler hám kómekshi atawıshlar menen dizbeklesedi. Bayanlawısh xızmetinde qollanılǵan kelbetlik feyiller betlik affikslerin qabıl etedi yamasa betleniwshi “edim” sózi menen dizbeklesedi hám feyildiń belgili bir meyilleriniń máhállerin jasaw ushın xızmet etedi.
4.Qaraqalpaq ádebiy tilindegi kelbetlik feyillerdiń máhál kategoriyasına qatnaslılıǵı sheklenbegen. Kelbetlik feyiller dórendi formasında máhál kategoriyasınıń hámme túrin bildiriw menen qatar, feyildiń hámme máhál túrleriniń jasalıwı ushın tiykar boladı. Biraq kelbetlik feyiller sol dórendi forma sıpatında konkret meyillik mánige iye bola almaydı. Kelbetlik feyildiń meyil kategoriyasına qatnaslılıǵı onıń betleniw forması menen baylanıslı qaralıwı tiyis.
5.Kelbetlik feyiller máhál mánisin bildiriwshi arnawlı affiksler arqalı
jasaladı. Kelbetlik feyil jasawshı affikslerdiń máhál kategoriyasına qatnasına qaray qaraqalpaq ádebiy tilinde úsh túrli qáliplesken: ótken máhál kelbetlik feyil formaları, házirgi máhál kelbetlik feyil formaları, keler máhál kelbetlik feyil formaları. Bul formalardıń hár biriniń tilimizde ózine tán kategoriyalıq hám sintaksislik ózgeshelikleri bar.
Juwmaqlap aytqanda házirgi qaraqalpaq ádebiy tilindegi kelbetlik feyiller kategoriyası grammatikadaǵı qıyın hám qospalı grammatikalıq kategoriya bolıp tabıladı. Biz jumısımızda kelbetlik feyil formaların
úyreniwde onıń tiykarǵÍ formaların morfoligiyalıq jobada izertlep, olardıń ózine tán ózgesheliklerin úyreniwdi, bul kategoriyanıń qaraqalpaq tiliniń grammatikalıq qurılısındaǵı ornın hám xızmetlerin anıqlawdı baslı maqset etip qoydıq.
Jumısimızǵa házirgi qaraqalpaq ádebiy sóylew tiliniń materialları hám házirgi kúnde turmızımızda qollanılıp kiyatırǵan qaraqalpaq tili
orfografikası tiykar bolıp xızmet eti. Onıń juwmaqları qaraqalpaq tiliniń geypara máselelerin sheshiwde, morfologiya tarawında leksiya kursların dúziwde hám ádebiy tilimizdiń keń múmkinshiliklerin, ózgesheliklerin
úyreniwde teoriyalıq baza sıpatında xızmet etedi dep oylaymız.
Paydalanılǵan ádebiyatlar
1.Алланазаров Ж. К вопросам форм прошедщего времени глагола изъявительного наклонения в каракалпакском языке. Нукус, 1964
2.Аймурзаева А. Ҳәзирги қарақалпақ тилинде субстантивлескен келбетликлер. Өз.И.А. Қарақалпақстан филиалының хабаршысы, 1979, №2 57-60-бетлер
3.Аймурзаева А. Қарақалпақ тилинде келбетлик ҳәм келбетлик фейиллердиң субстантивлесиўи. Нөкис «Билим», 1932
4.Аймурзаева А. Условия субстантивации имен прилагательных в каракалпакском языке. – Қарақалпақ тил билиминиң айырым мәселелери. Нөкис, изд-во НГУ, 1987, стр. 72-78
5.Баскаков Н.А. Каракалпакский язык. II, Фонетика и морфология, часть первая, М., 1952
6.Дәўлетов М. Ҳәзирги қарақалпақ тилинде фейилдиң функциональ формаларының системасы. Нөкис, 1990
7.Дәўлетов М. Қарақалпақ тилинде фейилдиң инфинитив формалары. Өз И.А Қарақалпақстан филиалының хабаршысы, 1984, №4, 73-79-бетлер
8.Насыров Д.С. Қарақалпақ тилинде көплик категориясы. Нөкис,
1961
9.Насыров Д.С. Қарақалпақ тилинде келбетлик фейил. Қарақалпақ мәмлектлик баспасы, Нөкис, 1964
10.Мелиев К. Ҳозирги туркий тилларда сифатдошлар, Тошкент, 1974
11.Садикова М. Ҳозирги ўзбек тилида сифат, Тошкент, 1974
12.Ўзбек тили грамматикаси, I том, Морфология, Тошкент, «Фан»,
1975
13.Қазақ тiлiнiң грамматикасы, I, Морфология, Алматы, «Ғылым»,
1967
14.Убайдуллаев К. Категория прошедшого времени глаголов в изчевительном наклонении в современном каракалпакскогом языке, Нукус, изд-во «Каракалпакстан», 1978
15.Ҳәзирги қарақалпақ тили, I бөлим, Морфология, Нөкис, 1974
16.Ҳәзирги қарақалпақ тили. Морфология, Нөкис, 1981
17.Ҳәзирги қарақалпақ әдебий тилиниң грамматикасыю Сөз жасалыў ҳәм морфология. Нөкис, «Билим», 1994
18.Ысқақов А. Қазирги қазақ тiлi. I, Морфология. Алматы, «Мектеп»,
1974