MD hám PQJ / Qaraqalpaq tilinde balıqshılıq leksikası

esteliklerdiń leksikasında orıs tili arqalı basqa tillerden awısqan sózler menen terminlerdiń orın alatuǵınlıǵı da anıqlanǵan.

”Qaraqalpaq tili leksikasınıń quramı hám sóz qurılısı” atli jumısta sózlik quramǵa tariyxıy kóz-qarasta sıpatlama beriledi. Onda túpkilikli sózler menen bir qatarda basqa tillerden awısqan birliklerdiń bar ekenligi, olardıń awısıwındaǵı tariyxıy jaǵdaylar tuwralı bahalı maǵluwmatlar bar.

N. A. Baskakov túrkiy tilleri leksikasınıń eski qatlamı kóp sanlı túrkiy hám monǵol tilleri ushın ortaq leksikalıq qatlam ekenligin kórsetedi. Olardıń monǵolsha hám qaraqalpaqsha túrleri salıstırıladı da, mánileri orıssha sıńarları menen túsindiriledi. Jumısta házirgi zaman qaraqalpaq tiliniń leksikasında qıtay hám iran tilleri elementlerinń orın alatuǵınlıǵı, olardıń da túrkiy tillerine sóz awısıwdıń dáslepki dáwirlerinde kelip kirgenligi kórsetiledi. Usınıń menen birge arab hám parsı tillerinen awısqan sózlerdi mánilik hám xızmetlik kóz-qarastan qarap, olardı tematikalıq jobada, altı toparǵa ajıratadı: diniy mánige iye sózler, ilimiy terminologiya, óndirislik-ekonomikalıq terminologiya, kúndelikli turmıs leksikası hám abstrakt grammatikalıq mánige iye sózler.

Jumıstıń belgili bir bólimi qaraqalpaq tiline orıs tilinen hám orıs tili arqalı awısqan internacionallıq leksikaǵa arnaladı. Avtor orıs hám internacionallıq sıpatlamadaǵı sózlerdiń basım kópshiligi sońǵı dáwirde awısqanlıǵın dál mısallar tiykarında júdá durıs kórsetedi.

Qaraqalpaq ádebiy tiliniń ósip baratırǵan talapları tildiń leksikalıq quramı boyınsha ilimiy hám ámeliy jaqtan úlken áhmiyetke iye mashqalalardı tereńırek

úyreniw zárúrligin keltirip shıǵaradı. Ilimpaz

R. Esemuratovanıń monografiyalıq miynetinde usınday áhmiyetli máseleni ilimiy kóz-qarastan táriplewge arnalǵan.

Qaraqalpaq tiliniń sózlik quramın izertlewde orıs ilimpazlarınan A.S. Morozova, A. M. Ivanov, A. I. Davlet, S. E. Malov, E. D. Polivanov, A.K. Borovkov, A. A. Sokolov, V.I. Filonenko, N.A. Baskakov, V.V. Reshetov

11

h.t.b. ilimpazlar bir qansha miynetler járiyaladı. Al, shet el ilimpazlarınan Karl Mengen, Martti Rasyanen, Stefan Burm sıyaqlı ilimpazlardıń miynetlerinde qaraqalpaq tilin izertlewge baǵıshlanǵanlıǵın kóremiz.

Tildiń tiykarın quraytuǵın sózlik quram menen sózlik baylıqtı izertlew, ayırım tillerdiń qurılısın izertlew, sóz baylıǵın úyreniw, oǵada úlken áhmiyetke iye. Sonıń menen birge tildiń sózlik baylıǵın izertlew isi onıń ishki rawajlanıw nızamların ashıwda da ámeliy jaqtan áhmiyetke iye zárúrli is bolıp tabıladı.

Bunday miynetlerdiń qatarına ilimpaz E. Berdimuratovtıń ”Házirgi zaman qaraqalpaq tili. Leksiká” atlı monografiyalıq izertlewin kirgizsek boladı. Bul miynette qaraqalpaq tili leksikasınıń semasiologiyalıq ayrıqshalıqların leksikalıq quramın ilimiy kóz-qarastan analiz etiledi. Leksikalıq quram tariyxıy shiǵısı, qollanılıw órisi, qollanılıw dárejesi uslublıq ózgeshelikleri boyınsha dál materiallar tiykarında bahalanadı. Sonıń menen birge bunda házirgi zaman qaraqalpaq ádebiy tilindegi frazeologiyalıq sóz dizbekleri tuwralı da sóz etiledi. Filologiyalıq sózliklerge sıpatlama beriledi.

Bul miynet ulıwma qaraqalpaq til ilimi leksikasin sóz etip , ol ilimiy tiykarda jazılǵan miynetlerden esaplanadı. Balıqshılıq leksikasına bul miynette az ǵana orın ajıratılǵan bolıp, ol da bolsa kásiplik sózlerdiń ishinde qarap, túsinik berip ótken. Degen menen, bul miynet qaraqalpaq til ilimi ushın, sonıń ishinde leksika tarawı ushın bahalı miynet bolıp otır.

Qaraqalpaq tili – qaraqalpaq xalqınıń milliy tili bolıp e saplanadı. Ol tariyxıy dáwirler dawamında payda bolıp, qaraqalpaq xalqınıń tariyxı menen tıǵız baylanısta rawajlandı hám qáliplesti. Bul rawajlanıw dúnyadaǵı basqa da tillerdiń rawajlanıw tariyxınday áyyemgi kelip shıǵıwınan baslap házirgi kúndegi qaraqalpaq milliy tili bolıp qáliplesken dárejesine shekemgi dáwirdi óz ishine aladı. Qaraqalpaq tiliniń payda bolıwı menen rawajlanıwın túsiniw ushın ulıwma hám ana tili degen ne, ol qalay payda boldı hám qalay rawajlandı degen másele boyınsha sóz

12

etiwimiz kerek. Bizge málim, qaraqalpaq tili basqa túrkiy tilleri sıyaqlı rawajlanıp, kem-kem bayıp otırdı. Sol arqalı turmıs shınlıǵınıń úzliksiz bolıp turatuǵın ózgerislerin, jańalıqların bayanlawda eń aldı menen ana tilimizdiń bar múmkinshiliginen paydalanıp otırıldı.

Qaraqalpaq tili xalıq turmısına baylanıslı hár tárepleme rawajlandı, onıń jámiyetlik xızmeti keńeydi. Tildiń jámiyetlik xızmetiniń keńeyiwi, sáykes

funkcionallıq uslublardıń rawajlanıwına keń múmkinshilikler jaratıp berdi.

”Ádebiy tildiń funkcionallıq stilleriniń rawajlanıwı menen qaraqalpaq

leksikasınıń rawajlanıwı” atlı monografiyalıq miynet usı mashqalalardı ilimiy kóz-qarastan izertlewge qaratılǵan. Jumısta ádebiy tildiń funkcionallıq uslublarınıń payda bolıwı, qáliplesiwi haqqındaǵı máseleler hár tárepleme analiz etiliwi menen qatar olardıń qaraqalpaq leksikasınıń bayıwına sebepshi tiykarǵı derekler ekenligi ilimiy jaqtan bahalandı. Publicistikalıq kórkem ádebiyat, ilimiy, terminologiyalıq, óndirislik-texnikalıq, rásmiy is qaǵazlarına baylanıslı leksikalıquslublıq qatlamlarǵa sıpatlama beriledi, sinxroniyalıq baǵdarda olardıń rawajlanıw jolları táriyplenedi.

Sońǵı dáwirde dialektologiyalıq izertlewler túrli dialektler menen govorlardıń tiykarında keńnen óris aldı. Nátiyjede kóp ǵana monografiyalıq

miynetler jarıq kórdi. Máselen, D. S. Nasırov, O. Dospanov

”Qaraqalpaq dialektologiyası1”, O Dospanovtıń ”Диалектная лексика каракалпакского языка в лингвогеографическом аспекте” (Нукус,1992), T.

Begjanov ”Qaraqalpaq tili dialektologiyasınıń máselelerinen” miynetlerin atap kórsetsek boladı. Bul miynetlerde awızeki sóylew tilindegi dialektlik sóz toparları boyınsha ilimiy juwmaqlar islendi. Degen menen, dialektologiyalıq materiallar jıynaw hám onı arnawlı túrde izertlew jumısları 1930-jıllardan baslap qolǵa alınǵanlıǵın bayqadıq.

S.E. Malovtıń ” Qaraqalpaq tili hám onıń izertleniwi” (1934), N. A. Baskakovtıń ” Qaraqalpaq tiliniń qısqasha grammatikası (1931-1932)

1 D. S.Nasırov, O. Dospanov. Qaraqalpaq dialektologiyası, Nókis, Bilim, 1995.

13

atlı miynetlerinde dialektologiya sonıń ishinde tilimizdiń leksikalıq

ózgesheliklerin az da bolsa sóz etedi.

”Qaraqalpaq tili dialektologiyasınıń máselelerinen” miynetinde Moynaq

rayonı territoriyasına 1960-1961- jıllardaǵı dialektologiyalıq ekspediciya materialları, sonday-aq avtordıń jeke bayqawları tiykarında júzege kelgen. Bul

miynette qaraqalpaq tiliniń leksikası sóz etilip, ol ilimiy tiykarda jazılǵan

miynetlerden esaplanıp, qaraqalpaq til ilimi, sonıń ishinde dialektologiya tarawındaǵı bahalı miynet bolıp otır.

Hár qanday ádebiy til sol tildiń dialektleri hám govorları tárepinen de

tolıǵadı, bayıydı hám rawajlanıp otıradı.

Biz joqarıda hár qanday milliy ádebiy til sol tilde sóylewshi xalıqtıń

turmısı menen tıǵız baylanıslı boladı degen edik. Aldınları ádebiy tilimiz

xalıqtıń kún kórisine, etnografiyalıq, tariyxıy jaǵdaylarına baylanıslı bolǵan bolsa, al házirgi kúngi qaraqalpaq ádebiy tili kúndelikli jańalıqlar menen tolıǵıp, bayıp baradı. Tek bir ǵana dáwirdegi ádebiy tildiń norması menen xalıqtıń

talabın qanaatlandırıw múmkin emes. Biz bul jerde Moynaq govorında

ushırasatuǵın balıqshılıq terminlerin názerde tutıp otırmız. Sebebi, Moynaq

govorında balıqshılıq kásibine baylanıslı bay leksika bar.Bul baylıqtı ele de

bolsa izertlew, tolıqtırıw kerek. Balıqshılıq kásibine baylanıslı leksika oktyabr revolyuciyasınan keyin ilimniń hám texnikanıń ǵawlap ósiwi nátiyjesinde keń

órisalıp rawajlanbaqta.

Respublikamızdıń ekonomikasın kóteriwde balıq sanaatınıń tutqan ornı

úlken. Balıqshılıq tuwralı kóp ǵana ilimiy miynetler júzege keldi. Olardan L.

D. V. Albanovtıń ”Qaraqalpaqstanda balıq xojalıǵı” miynetlerin kórsetiwge boladı. Usılar menen bir qatarda Ózbekistan Ilimler Akademiyası Qaraqalpaqstan filialınıń sektorları hám labaratoriyalarınıń alıp baratırǵan problemalıq temalarınıń ishinde balıqshılıq xojalıǵına

14

arnalıp izertlengen hám izertleniwge tiyisli jumıslar salmaqlı orındı iyeleydi. Degen menen balıqshılıq leksikası boyınsha ele izertlew joqtıń qasında.

Bir ǵana O. Seytovtıń1 balıqshılıq kásibine arnalǵan maqalası hám jol jónekey aytılǵan pikirler ǵana ushırasadı.

Ilimpaz T. Begjanov óziniń ”Qaraqalpaq tili dialektologiyasınıń máselelerinen” atlı miynetinde balıqshılıq kásibine baylanıslı bir qansha atamalar jóninde pikir júritedi. Ol bul miynetinde ádebiy tilimizde qollanılmaytugin balıqshılıq leksikasına toqtap, jergilikli xalıq tilinen mısallar keltiredi. Bul miynettiń ekinshi babında ”Terminalogiyalıq xarakterdegi atamalar” dep atap, onda tiykarınan balıqshılıq kásibine baylanıslı leksika, balıqta ushırasatuǵın awırıwlar, balıqtıń dene qurılısına baylanıslı atamalar, balıqtı awlaw qurallarına baylanıslı atamalar dep bólimlerge bólip, Moynaq govorına tán leksikalıq birliklerdi keltirip ótken. Sonday-aq , basqa tillerden kirgen balıqshılıq atamalarınıńawızeki sóylew tilinde aytılıwlarin keltirip ótken.

Bul kásipke baylanıslı leksika ádebiy tilimizde qollanılǵanda, ádebiy tilimizdiń tolıǵıwına, jetilisiwine, bayıwına kómek beretuǵın til materiallarınan esaplanadı. Balıqshılıq kásibine baylanıslı leksika ilimniń hám texnikanıń tez pát penen rawajlanıwı nátiyjesinde bayıp barmaqta. Mısalı: basqa tillerden kirgen balıq atamaları tiykarında óz sózlik qatlamǵa kiretuǵın balıq túrlerinen basqa, awlaw quralları, balıqtı óndiriste islep shıǵarıwǵa h.t.b. baylanıslı tolıp atırǵan atamalar payda bolmaqta. Biz ózimizdiń magistrlik jumısımızda mine usı bar bolǵan maǵluwmatlarǵa súyenip, olardı terminologiyalıq jaqtan toparlarǵa ajıratıp, pikirlerimizdi jámlengen materiallar, mısallar tiykarında dáliyllewge, analizlewge umtıldıq.

1 O. Seytov “Qaraqalpaq tilinde balıqshılıq kásibine baylanıslı leksika”, „Jas Leninshi“ gazetası ,42, 19-may, 1962.

15

Qaraqalpaq tiliniń sózlik quramı bir neshe tariyxıy dáwirlerdi basınan keshirdi hám sol dáwirler dawamında tolıp atırǵan ózgerislerge ushıradı.

Tildiń sózlik quramı xalıqtıń ekonomikalıq, mádeniy hám siyasiy turmısınıń ózgeriwi hám rawajlanıwı menen tikkeley baylanısta bolatuǵınlıǵı belgili. Usıǵan baylanıslı tildiń ishki rawajlanıw nızamları arqalı ishki hám sırtqı derekler tiykarında jańa túsiniklerdi ańlatatuǵın jańa sózler sózlik quramǵa enip, al basqaları gónerip, hátteki sózlik quramnan shıǵıp qalıp ta otıradı.

Házirgi qaraqalpaq tiliniń leksikası turmıstıń barlıq táreplerin óz ishine alatuǵın bay sózlik ǵáziyneden turadı. Ol tildiń ishki rawajlanıw nızamlarına sáykes sózdiń payda bolıw, jasalıw usılları, sonday-aq basqa xalıqlar menen qatnas nátiyjesinde sóz awısıwı arqalı keńeyip, jetilisip kiyatır. Balıqshılıq leksikası da basqa tillerden sózlerdiń awısıwı, qaraqalpaq tiliniń sózlik quramına sol xalıqlar menen qatnaslar nátiyjesinde dóregen sózler kelip kiredi hám sol arqalı tilimiz bayıp otıradı.

Hár qanday tildiń sózlik quramınıń tiykarın kórsetetuǵın sózlik qatlam sol tildiń óz sózleri bolıp tabıladı. Olar xalıqtıń pútkil rawajlanıw tariyxı menen birge jasap atırǵan onıń milliy ózgesheliginiń sózlik quramdaǵı tiykarǵı kórinisinen derek beretuǵın leksikalıq birliklerdiń toparınan turadı. Biziń temamız ”Balıqshılıq leksikası” bolǵanlıqtan bul jumısımızda sózlik qatlamǵa kiretuǵın balıq atamalarına toqtap, bildirilgen pikirlerge analiz jasaymız.

Máselen,

1. Balıq-suwda jasawshı, suwda júziw ushın qalash hám quyrıqlarıbar, saǵaqları menen dem alıwshı omırtqalı suw jániwarı.

Balıqtıń ómiri suwda óter. Balıǵı bolmaǵan kóli qurısın,

16

Kiyigi bolmaǵan shóli qurısın.

Kóldiń atın balıq shıǵaradı.

Misalı: Balıq tolı úlken jılımdı tabanlap tartqan atlardıń pısqırǵanı, adamlardıń biri-birine súren salǵan dawısları, shaqalaq atıp kúlgeni, birewlerdiń birewlerge jekiringeni, tarıs-kerisi, mektep oqıwshılarınıń qosıq aytqan hawazları, taǵalı etiklerdiń tabanınıń muzǵa tiygen shaqırlısı, shanalardıń sıqırlısı – barlıǵı qosılıp Aral teńiziniń keń qoynında simfoniyaday jańlar edi. (K.Sultanov. “Aqdariya”)

2.Bekire-balıqtıń bir túri, awzı alqımında, tumsıqlı, tikeneksiz balıq. Ol balıqtiń kóp jasaytuǵin túrine jatadi. Bekireniń uzinliǵi 2 metrdey boladi. Bekire suwdaǵı jánlikler menen , ayırım jaǵdaylarda mayda balıqlar menen de awqatlanadı. Araldaǵı eń bahalı baylıqlardan esaplanadı.

Bekire, sazan ushın awları bardı,

Qast etken kisige dawları bardı. (Berdaq)

Bekirege baylanıslı ”Bekireniń tumsıǵi tasqa tiymey qaytpaydı” degen maqal da aytıladı. Ol balıqtıń osetr túrine kiredi.

3.Bórge-sazan toparına kiretuǵın balıqtıń mayda túri. Ol qara bórge dep te ataladi. Moynaq govorında balıqtıń bul túrin móńke , bórge, qara bórge dep atalıp júrgen túrleri bar. Bular kóbinese kóldegi suwlarda kóp boladı.

Ana bórgeni berman tasla!-dep qolın sozdı. (N. Dawqaraev) Kólge barıp qaza saldım,

Anda-sanda bórge aldım. (Berdaq)

4.Aq marqa-balıqtıń bir túri, iri balıq, uzınlıǵı 85 sm, salmaǵı 6 kg ǵa shekem baradı. Aq marqa jırtqısh balıqlar qatarına jatadı.

Onıń qabırshagı aqshıl boladı. Tikeni qattı iri bolıp , eti mazalı balıqlar qatarına jatadı. Moynaq sóyleminde bul balıqtı ”aq marqa” yamasa ”kókjon” dep te ataydı. ”Jergilikli xalıqtıń ”Kókjon”, ”kók torta”, ”erniqızıl” dep ataytuǵınlıǵın G.V. Nikolskiy ”Ribi Aralskogo morya”

17

degen miynetinde kórsetip ótken. Bunday dep atawshılıq ádebiy

shıǵarmalarda da kózge taslanadi.

Mısalı: Suwda kók jon balıqtay júzetuǵınlıǵımdı biletuǵınediń ǵoy. . (K.Sultanov. “Aqdariya”)

Aq marqa, súwenniń hár biri qoyday, Teńizde

ılaqa júzedi qoyday. (A. Begimov)

5.Aq sazan-balıqtıń túri. Barıp kórsek qazaǵa,

Aq shabaq penen aq sazan Sıyǵanınsha tolıptı.

6.Aq shabaq- balıqtıń bir túri. Ortasha salmaǵı 2-2,5 kg boladı. Balıqshılıq kásibindegi eń áhmiyetli balıqlardıń biri. Uwıldırıq shasharda dushshi suw bar jerlerge órlep kelip shashadı. Moynaq sóyleminde bul balıqtı

”Tiran shabaq” dep te ataydı. Maydaraq balıqlardıusılay ataydı. Kanalda suw astın-ústin lepirip,

Aydınında aq shabaqlar sekirip. (I. Yusupov)

7. Aq torta-balıqtıń bir túri. Uzınlıǵı 40 sm, salmaǵı 1200g Aq torta jırtqısh emes balıqlar toparına jatadı. Forması sazanǵa

uqsaǵan bolıp, karp balıqlar semyasına kiredi. Torta túrlerine qaray : aqtorta , qızıl qanat torta, kók moyın torta bolıp bólinedi. Moynaq sóyleminde bul balıqtıń ”qara torta ” degende túri bar. Ol kóldiń suwınıń qara bolıwınan túri qara bolıp, sonnan qara torta dep atalıp ketken.

Mısalı: Al tortalardıń kóp bolıwı yamasa birden joq bolıp qalıwıadam hayran qalarlıq nárse. Egerde hár kúni awǵa torta kútá kóplep túsip tursa, gey kúnleri qápelimde dım da túspey qaladi.(A.Bekmuratov)

Bekire, súwen, aq marqa,

Aq shabaq, sazan, aq torta,

Balıqtıń orda kániseń (K. Sultanov)

18

Sonıń ushın da tortanıń kóplep júrgen kúnleri qádirli waqtıńnıńhár bir

saatınan durıs paydalanıp, aw-quraldı tolıq salıw kerek. (A.Bekmuratov)

8. Súwen- balıqtıń bir túri, uzınlıǵı 1mden aslam, salmaǵı

20 kgnan artıq keletuǵın iri balıq. Ol jırtqısh emesler qatarına jatadı. Súwenniń eti mazalı , semiz, eti tıǵız boladı, sonlıqtan bul balıqtıń óndirislik áhmiyeti zor. Moynaq sóyleminde bul balıqtıń tómendegidey atamaları bar .

„Panaxanı súwen“ bası úlken eti mazasız boladı.

9. Sazan-iri, tez ósiwshi balıq, uzınlıǵı 80-90 sm, 15 kg ǵa jetedi.

...Ekinshi qolın sazannıń saǵaǵınan ótkerip jormalına tas etip baylap, shanıshqı menen silkip-silkip jibergende, shańıshqıdan jırılǵan sazan suwǵa dúmp ete qaldı. (A. Begimov)

Sala qulash sarı sazan,

Sorpası boldı bir qazan.

10. Qılısh shabaq- ortasha úlkenliktegi balıq, uzınlıǵı 45 sm, salmaǵı

800 grammdı quraydı. Bul balıqtıń bawırı qılıshtıń júzindey boladı. Ózi kishkene bolsa da tikeni kóp boladı. . Moynaq sóyleminde bul balıqtı qılısh shabaq, qılısh balıq dep te túrlishe aytılatuǵinlıǵı bayqaladı.

Joqarıdaǵı mısallarda kórgenimizdey, xalqımızdıń tiykarǵı baylıǵı balıq bolǵan. Ásirese, dárya hám teńiz jaǵasında jasaǵan xalıq tiykarınan balıq awlap, kún keshirgen. Olar: súwen, bekire, sazan, shabaq, marqa, ılaqa, torta, qılısh balıq, shortan, tıran, toqı balıq h.t.b. bolıp tabıladı.

19

Balıqshılıq leksikasın izertlew barısında balıqlardıń túrleri, atamaları júdá kóp ekenligin bayqadıq. Máselen, balıqtıń túrlerine baylanıslı táshir yamasa táshir bekire, shoqır, sumıray (sumuray, panaxanı sazan, sıpayı balıq, panaxanı súwen, qayaz, aq torta, qızıl qanat torta, kók moyın torta, kók jon, erniǵızıl, qarakóz, shamay, jumır, sıla, tisli meshel, qarasheshek, toqı balıq, qurtqa balıq, qumır balıq h.t.b. tolıp atırǵan balıqatamaları ádebiy tilimizde ushıraspaydı.

Ádebiy tilimizde sonday-aq, jergilikli jazıwshılarımızdıń shıǵarmalarında ushırasatuǵın bekire, sazan, súwen, taban, shortan, alabuǵa, h.t.b. atamalar Moynaq govorında semantikalıq jaqtan ózgeshe mánide qollanıladı.Máselen, biz hámmege belgili „sazan“ sózin alıp qarayıq. Sazan dep sóylemde 4,5 kg nan artıqların ataydı. Ádebiy tilimizdegi maǵanası asımlıqqa jarasa sazan dep ataladı. Hátteki sazandı jınısına bólip qarap, sazannıń erkegin „panaxanı sazan“ dep ataydı.

Ayırım ádebiyatlarda „sazan“ dep iri, tez ósiwshi balıqtı ataydı, Uzınlıǵı

80-90 sm, salmaǵı 15 kg ǵa jetedi. Biziń leksikamızda „sazan“ termininiń keń en jayıwında bul balıqtıń hár qıylı jaǵdaylarǵa jaqsı iykemlese alatuǵın bolǵanlıqtan xalıq arasında balıqshılıq kásibinde keń tarqalǵan balıqtıń bir túri.

Sonday-aq, bekire sózin alıp qarasaq ta ulıwma ádebiy tilimizde awzı tumsıǵınıń astında bolsa bekire balıq dep túsinile beredi, al sóylemde bekire dep bir metrden asqanların ǵana atap, bir metrge jetpeytuǵın maydaların táshir, táshir bekire dep ataydı.

Mısalı, Bekireniń tumsıǵı tasqa tiymey qaytpaydı. Bular naǵız „domalaq arzashıl“

Bekirege de jazǵan arzasın...(S. Z)

Jáne bir ádebiyatlarda kórsetiwinshe, bekire Araldaǵı eń bahalı balıqlardan esaplanadı. Bekire 125-175 sm, salmaǵı 19-31 kg boladı dep kórsetedi. Bekire-balıq túri tolıq joq bolıw aldında turǵan, ekologiyalıq

20