MD hám PQJ / Qaraqalpaq tilinde balıqshılıq leksikası

tolıǵıwına keń múmkinshilikler beretuǵın sózler, sóz dizbekleri kóplep ushırasadı. Bul sózlerdi jıynap, hár biriniń ózine tán belgilerine qaray toparlarǵa ajıratıw, ol atamalardı analizlew, eń sońında belgili bir ilimiy juwmaqqa keliw tilimizdiń ele de tolıǵıwına kóp ǵana tásirin tiygiziwi múmkin.

Usınday kópshilik sózlerdi keń túrde óz ornında ádebiy tilmizde paydalanǵanımızda ádebiy shıǵarmalardıń tilin izertlew, balıqshılıq leksikasınıń qanshelli bay ekenligin biliw ushın, tereń uǵınıwımız ushın bul jumıs keń múmkinshilik jaratıp beredi.

Qaraqalpaq tili balıqshılıq leksikası,ulıwma qaraqalpaq tiliniń bay sózlik quramǵa iye ekenliginiń guwası bolıp tabıladı. Balıqshılardıń jergilikli awızeki sóylew tili oǵada bay hám ondaǵı sózler ádebiy tildiń eń jaqın járdemshileri bolıwı itimal. Sonlıqtan qaraqalpaq ádebiy tilinde bunday balıqshılıqqa baylanıslı atamalardı retine qaray paydalanǵanda júdá orınlı bolar edi.

Juwmaqlap aytqanda, orıs tili hám orıs tili arqalı basqa tillerden awısqan sózler házirgi zaman qaraqalpaq ádebiy tiliniń leksikasın, sonıń ishinde, balıqshılıq leksikasın bayıtıw menen birge kúndelikli turmısta balıqshılar leksikasında ǵana emes, barlıq balıqqa qızıǵatuǵın shaxslar sózlik quramında keń túrde qollanılıp bárshege teńdey túsinikli sózler (atamalar) qatarınan orın almaqta.

Sóylewde usınday sırtqı forması boyınsha birdey, biraq ta ańlatıp turǵan mánileri birbirine hesh qanday tuwrı kelmeytuǵın sózlerden de paydalanamız.

Demek, hár qanday tildiń sózlik quramı bárhulla ózgerip hám rawajlanıp turadı. Turmısta h’ar qanday kásipke baylanıslı jańa atamalar payda boladı.

71

PAYDALANÍLǴAN ÁDEBIYATLAR DIZIMI

1.Prezident miynetleri

1.Каримов И.А. Юксак маънавият енгилмас куч. – Тошкент.: «Маънавият», 2008. –174 б.

2.Каримов И.А. Ўзбекистон буюк келажак сари. – Тошкент:

Ўзбекистон, 1998. –583 б.

3. Каримов И.А. Баркамол авлод–Ўзбекистон тараққиѐтининг

пойдевори, Т.: Ўзбекистон, 1998. Т.VI., –Б. 324-347.

Tiykarǵı ádebiyatlar.

1.Абдиназимов Ш. Бердақ шығармалари тили. Ташкент. 2006.

2.Aбдуллaeв Ф. Өзбeк тилининг Xoрaзм шeвaлaри, Тaшкeнт, 1961.

3.Aллaниязoвa Ш. Қaрaқaлпaқ тилиниң қoл өнeр лeксикaсы, Нөкис

1991.

4.Aрaзкулиeв С.Гaрaгaлпaкстaн AССРның Дөртгүл рaйoнындaғы түркмeн гeплeшиклeри. Aшxaбaд, 1961.

5.Баскаков Н.А. Состав лексики каракалпакского языка и структура слова, сб. «Исследования по сравнительной грамматике тюркских языков». IV лексика.М.,1962.

6.Н.А.Баскаков., С.Б.Бекназаров, У.Н.Кожуров. Русско-

каракалпакский словарь, М., 1974.

7.Баскаков Н.А. Каракалпакский язык. т.IV. Н., 1995.

8.Бaскaкoв Н.A. Кaрaкaлпaкский язык, ИВ. Лeксикa, Нукус 1996.

9.Бeгжaнoв Т. Қaрaқaпaқ тили Мoйнaқ гoвoрының лeксикaлық өзгeшeликлeринeн, Қaрaқaлпaқстaн филиaлының xaбaршысы ”, 1, 1964.

10.Бeгжaнoв Т. Бaлықшылық кəсибинe бaйлaныслы лeксикaдaн

”Вeстник кaрaкaлпaкскoгo филиaлa”, 4, 1964.

11. Бeгжaнoв Т. Қaрaқaлпaқ тили диaлeктoлoгиясының

мəсeлeлeринeн, Нөкис,1971.

72

12.Бeгжaнoв Т. Тлeўoвa З, Бeкбeргeнoвa Г, Бeгжaнoв К Из прoфeссиoнaлнoй лeксики рыбaкoв в кaрaкaлпaкскoм языкe. ”Вeстник кaрaкaлпaкскoгo oтдeлeния A. Н.Узбeкистaнa”, 2005, 3.

13.Бeгжaнoв Т. ”Тeрмины рoдствa в Муйнaкскoм гoвoрe

кaрaкaлпaкскoгo языкa”, ”Вoпрoсы диaлeктoлoгий тюркскиx языкoв” Бaку, 1965.

14. Бeгжaнoв Т. Нaсырoв Д. С. Тaxтaкөпир рaйoнындa жaсaўшы қaрaқaлпaқ тили бoйыншa бaқлaўлaр , Вeстник кaрaкaлпaкскoгo филиaлa,

1, 1962.

15.Бердимуратов Е. Əдебий тилдиң функционаллық стильлериниң раўажланыўы менен қарақалпақ лексикасының раўажланыўы. Нөкис.,1973.

16.Бeрдимурaтoв Е. Қaрaқaлпaқ тили тeрминлeри, Нөкис 1999

17.Л. Бeрг. Aрaлскoe мoрe, 1908.

18.Дəўлетов А., Бердимуратов Е. Тил билимине кириспе. -Нөкис.

1985.

19. Дoспaнoв O. Қaрaқaлпaқ тили қублa диaлeктиниң лeксикaсы,

Нөкис 1977.

20. Махмуд Қашғарий. Девону луғат-ит турк, 1-11-111. Ташкент,

1960, 1961, 1963.

21.Мaлoв С.E. Зaмeтки o кaрaкaлпaкскoм язикe. Нукус 1966.

22.Насыров.Д.С., К. Убайдуллаев. Т. б. Қарақалпақша-орысша сөзлик. М., 1958

23.Насыров.Д.С. Становление каракалпакского общенародного разговорного языка и его диалектная система. -Нукус, 1976.

24.Нaсырoв.Д.С. Вoпрoсы изуcҳeния диaлeктoв кaрaкaлпaкскoгo

языкa книгa ”Вoпрoсы диaлeктoлoгий тйуркскиx языкoв, Фрунзe, 1968.

25.Неъматов Ҳ., Расулов Р. Ўзбек тили систем лексикологияси асослари. Тошкент., 1995.

26.Сeйтoв. О. Қaрaқaлпaқ тилиндe бaлықшылық кəсибинe

бaйлaныслы лeксикa, ”Жaс лeнинши ” гaзeтaсы, 1962, 13-июль.

73

27.Қарақалпақ тилиниң тусиндирме сөзлиги . 1-IV. -Нөкис. 1982.

28.Үббиниязoв.Ж. Түслик Aрaлдa бaлық aўлaўшылық ҳəм бaлық сaнaaтын рaўaжлaндырыўдың гeйпaрa мəсeлeлeри, Нөкис 1961.

29.Досқараев Ж. Арал, Каспий балықшыларының тилиндеги професионалдың лексиканың материалдары. //Вопросы история и диалектологий казахского языка. Вып.1. -Алма-ата. 1958.

30.Жуманов М. А, Асенов Г. А,Бекбергенова З. О, Қощанов Д. Е.

Қаракалпакстанның хайўанат дүньясы, Нөкис 2014.

74