Qaraqalpaq ádebiyatın oqıtıw metodikası

oqıwshılar bayan jumıstıń tekstti boyınsha kórkem etip sóylep beriwi tiyis.

Joba muǵallim hám oqıwshılar qatnasında dúziledi. Joba boyınsha oqıwshılar teksttiń mazmunın jazadı. Oqıwshılar bayan jumısın jazıp bolǵannan keyin, muǵallim tárepinen jıynap alınadı. Bayan jumısın muǵallim tekserip, oǵan eki túrli baha qoyıladı. Mazmunına baylanıslı qoyılatuǵın baha bayan jumısınıń mazmunın bayanlawı, oqıwshınıń oy-pikirleriniń izbe-izligi, gáplerdiń óz-ara baylanısı, pikirleri anıq bolıwı sıyaqlı máselelerge tiykarlanıp qoyıladı. Sonlıqtan oqıwshılardıń jazba jumısın bahalaw hám tekseriw ádebiyatshı muǵallim ushın juwapkerli metodikalıq máselelerden sanaladı. Bayan jumısların teksergende oqıwshılardıń joba dúziw uqıplıǵı, olardıń tekst mazmunına sáykes keliwi sózlerdi orınlı qollana biliwi, teksttegi waqıyanıń izbe-izlikte bayanlanıwı, jazba sawatlıǵı dıqqatqa alınadı. Oqıwshılardıń jazba jumısların bahalaw hám onı tallaw barısında eń jaqsı jazılǵan jumıslardı úlgi sıpatında xoshametlep ótiliwi tiyis. Klass oqıwshılarına oqıp berilgeni de maqsetke muwapıq boladı.

Oqıwshılardıń jazba tilin rawajlandırıwda shıǵarma jumısları áhmiyetli orındı iyeleydi. Shıǵarma jumısı – bul ulıwma orta bilim beriw mekteplerinde, kásip óner kolledji hám akademiyalıq liceylerde oqıwshılardıń dóretiwshilik jumıslarınıń biri. Ádebiyat sabaqlarında shólkemlestiriletuǵın shıǵarma jumısı oqıwshılardıń teoriyalıq bilimlerin ámeliyatta durıs hám dóretiwshilik jaqtan qollana alıwın baqlaw, juwmaqlap barıw, sóylewdi jetilistiriw maqsetinde ótkerilip barıladı. Olar tómengi klaslardan baslap úyrengen. 5-7-klaslarda shıǵarma jazıwdıń ápiwayı hám qısqa túrlerin úyrenip baradı. Sonlıqtan shıǵarma jumısı oqıwshılardıń jas ózgesheligine hám mazmunına sáykes ótkeriledi.

Ulıwma orta bilim beriw mekteplerinde, kásip óner kolledji hám akademiyalıq liceylerde shıǵarma jumısların úyde hám klasta ótkeriw kóp nátiyjeler beredi. Dáslep klasta ótkergen maqul. Shıǵarma jazıw ushın keminde 1,5-2 saat waqıt beriliwi kerek. Sebebi oqıwshılar shıǵarma jazıwdıń texnikasın tolıq meńgerip ala almay qalıwı, pikirlerin tolıq bayanlay almawı múmkin.

141

Ulıwma orta bilim beriw mekteplerinde, kásip óner kolledji hám akademiyalıq liceylerde oqıwshıları shıǵarma jumısların eki baǵdarda jazıwı kerek. Birinshisi, ádebiy shıǵarmalarǵa baylanıslı, ekinshisi, erkin temalarǵa arnap jazıladı. «Kúnxoja shıǵarmalarınıń kórkemligi», «Kúnxoja shıǵarmalarında el-xalıq, ádillik hám keleshek haqqında», «Ájiniyaz shayır lirikasında Watan teması», «Berdaqtıń «Amangeldi» dóretpesinde watanǵa súyiwshiliktiń jırlanıwı», «Maqtumqulı shıǵarmalarında ulıwma insanıylıq ideyalardıń jırlanıwı», «Meniń súygen qaharmanım», «Ózbekstan - Watanım meniń», «Qaraqalpaqstan súyikli úlkem», «Folklor - biybaha baylıq», «Nan - tirishilik tiykarı», «Aralım - dártim meniń», «Ǵárezsiz Watan - bul meniń Watanım», h.t.b. temalardı tańlap alǵanı maqul.

Shıǵarmanıń qurılısı úsh bólimnen turadı. Kirisiw bóliminde shıǵarmanıń temasına baylanıslı túsinik beriledi. Onıń áhmiyeti, sheshiliw maqseti, derekleri bayan etiledi. Jobanıń tiykarǵı bóliminde mazmunı bayanlanadı. Sol mazmundı beretuǵın faktlerden mısallar keltiriledi. Juwmaqlaw bóliminde temaǵa qısqasha juwmaq beriledi. Mektep, kásip óner kolledji hám akademiyalıq liceylerde oqıwshılar joba dúziwde qıynalmaydı. Óytkeni olar tómengi klaslarda birneshe márte shıǵarma jazıp, joba dúzip úyrenip qalǵan.

Oqıwshılar shıǵarmanı jazıw barısında óziniń oyın, pikirin mısallar menen tolıqtırıp baradı. Qaraqalpaq ádebiyatın oqıtıw metodikasında shıǵarma jazıwdıń metodikalıq tárepleri anıq hám durıs berilwi kerek. Oqıwshılar erkin temada shıǵarma jazıwda óz tájiriybelerine baylanıslı nelerdi kórgenlerine tiykarlanıp jazadı. Ekinshiden, oqıǵan shıǵarmalarına baylanıslı jazba jumıslardı da jazıp baradı. Sonday-aq tábiyatqa baylanıslı báhár, gúz, jaz, qıs máwsimlerine tiykarlanıp shıǵarma jumısları jazıladı. Súwretke qarap shıǵarma jumıs jazıw oqıwshılar arasında úlken qızıǵıwshılıq oyatadı.

Mektep, kásip óner kolledji hám akademiyalıq liceylerdiń oqıwshıları ushın shıǵarma jazdırıw dóretiwshilik jumıs esaplanadı. Sonlıqtan olarǵa oqıǵan kitapları boyınsha shıǵarma jazdırıw, qaharmanlarǵa minezleme beriw jaqsı nátiyje beredi. Olar shıǵarma jumısın jazıwǵa aldın ala tayarlıqlar kóredi.

142

Ádebiyatshı muǵallim shıǵarma jumısın bahalaǵanda onıń mazmunına, gáplerdiń dúzilisine, kórkemligine, grammatikalıq jaqtan sawatlılıǵına itibar beriw kerek. Jazba jumıslardıń mazmunına baylanıslı temanı asha alıwı, temaǵa durıs túsinip, onnan shıǵıp ketpewi, jobaǵa sáykesligi, materiallardıń izbe-izligi, bayanlanıwı esapqa alınadı.

Ádebiyat sabaǵında test jumısların ótkeriw metodikası. Ulıwma orta bilim beriw mekteplerinde, kásip óner kolledji hám akademiyalıq liceylerde oqıwshılardıń bilimin hám kónligiwin tekserip kóriw múmkinshilikleri test jumısın ótkeriw arqalı ámelge asadı.

Ǵárezsizlik dáwirdiń baslanıwı menen oqıwshılardıń bilimin, kónlikpelerin tekseriw jańa talaplardı júzege shıǵardı. Usıǵan baylanıslı respublikamızda test sorawların qollanıw 1993-1994-oqıw jılınan baslandı. Joqarı hám orta arnawlı oqıw orınlarında 1994- 1995-oqıw jıllarınan baslap studentlerdiń bilimin reyting sistemasında tekseriw hám bahalawǵa ótildi. Usıǵan baylanıslı metodist alımlar test jumıslarına baylanıslı dáslepki metodikalıq kitapların baspadan shıǵardı. Solardan Q.Orazımbetov50,

I.Ótewliev51, Q.Yusupov52 h.t.basqalardıń mámleketlik baspadan qaraqalpaq tili hám ádebiyatınan test sorawları hám sınawları boyınsha dáslepki tájiriybeleri qollanba bolıp shıqtı.

Oqıwshılardıń bilimin tekseriw menen bahalawdıń reyting sistemasın jetilistiriw maqsetinde 2000-jılı ―Ulıwma orta bilim mekteplerindegi oqıwshılardıń bilimin reyting tekseriw sisteması haqqında waqıtsha reje‖ hám

2001-jılı «Ulıwma orta bilim beretuǵın mekteplerde oqıwshılar tayarlıǵı dárejesiniń reytingi haqqında reje» qabıl etildi. Reyting sistemasın qollanıwdaǵı tájiriybeler «Ózbekstan Respublikası xalıq bilimlendiriw

50Қ.Оразымбетов, М.Қудайбергенов. Қарақалпақ тили ҳәм әдебиятынан тест сораўлары ҳәм жуўаплары. Нӛкис, «Қарақалпақстан», 1994.

51И.Ӛтеўлиев, Қ.Юсупов. Қарақалпақ тили ҳәм әдебиятынан тест сораўлары. Нӛкис, «Қарақалпақстан»,

1994.

18Юсупов Қ. (Авторлар менен) Қарақалпақ тили ҳәм әдебиятынан тест сынаўлары. Нӛкис, «Билим»,

1995.

143

ministrliginiń 2009-jıl 27-maydaǵı 10-sanlı buyrıǵı menen tastıyıqlandı. Reyting sisteması haqqındaǵı mámleketlik hújjetlerdi hám olardı qollanıwdaǵı tájiriybeleri mekteplerde jetilistiriw dawam etpekte.

Ulıwma orta bilim beriw mekteplerinde, kásip óner kolledji hám akademiyalıq liceylerde test jumısı ádewir quramalı boladı. Test jumısların qaraqalpaq ádebiyatı boyınsha tayarlaǵanda muǵallimnen sheberlik talap etiledi. Qaraqalpaq ádebiyatınan ótkeriletuǵın test sorawları ashıq hám jabıq testler bolıp bólinedi. Jabıq test sınawınıń shárti berilgen sorawǵa oqıwshı óziniń juwabın belgileydi. Onıń tórt juwabı bolmaydı. Al, ashıq testke tórt juwap berilip, sonnan bir juwabı durıs boladı. Oǵan tómendegi mısallardı keltiriw múmkin:

1.Berilgen qosıq qatarları qaysı sóz sheberine tiyisli?

Xalqım maǵan qosılsa, Oǵan sebep ózińnen,

Xan boldım dep qan bolıp, Malday etip sabadıń, Adamzat balasın.

A)Jiyen jıraw tolǵawı; V) Soppaslı Sıpıra jıraw tolǵawı;

S) Dospanbet jıraw tolǵawı; D) «Qırıq qız» dástanı.

2.Berilgen qosıq qatarları qaysı sóz sheberine tiyisli?

Xalayıqqa sóz salmasa, Aǵayindi tanımasa, Balań tilińdi almasa, Ishiń janǵan otqa megzer.

A) Berdaq shayır; V) Soppaslıı Sıpıra jıraw tolǵawı;

S) Dospanbet jıraw tolǵawı; D) «Qırıq qız» dástanı.

3. Berilgen mısal qaysı súwretlew quralına jatadı?

Qızı kelip aman-esen,

Dárya kibi tastı ana.

A) Giperbola; V) Teńew; S) Epitet; D) Metafora;

Oqıwshılardıń test boyınsha juwapları muǵallim tárepinen bahalanıp barıladı.Test sorawlarınıń mazmunına tiykarǵı talaplar qoyılıwı kerek.

Hárbir test sorawı ótilgen materiallar tiykarında dúziledi.

144

Ulıwma orta bilim beriw mektep, kásip óner kolledji hám akademiyalıq licey oqıwshılarına arnalıp dúzilgen test sorawlardıń tárbiyalıq áhmiyeti bolıwı tiyis.

Hárbir test sorawı oqıwshılardıń oy-pikirin, oylaw qábiletin rawajlandıratuǵın bolıwı kerek. Sonlıqtan test sorawları tomendegi úlgide berilgeni maqul.

1. Berilgen qosıq qatarlarında qaysı tema jırlanǵan?

Astırdı darǵa Asandı,

El dep Asan berdi jandı,

Onı qurtqan zalım xandı,

Gelle qıldı Amangeldi.

A) Watanǵa súyiwshilik; V) Asannıń óltiriliwi;

S)Xannıń jawızlıǵı; D) Amangeldiniń batırlıǵı;

2.Berilgen mısal qaysı súwretlew quralına jatadı?

Góruǵlı bektey er edi,

Qatarda qosa nar edi,

Tolı jurtqa dárkar edi,

Sheyit óldi Ernazar biy.

A)Giperbola; V) Teńew; S) Epitet; D) Metafora;

3. Berilgen mısal qaysı súwretlew quralına jatadı?

Láshkerdiń birazın tas penen urıp óltirdi,

Birazların balıqtay nayza ushına ildirdi.

A)Giperbola; V) Teńew; S) Epitet; D) Metafora;

4.Berilgen mısal qaysı súwretlew quralına jatadı?

Ór qoyanday búgildi,

Taw kiyiktey kórindi.

A)Giperbola; V) Teńew; S) Epitet; D) Metafora;

5.Berilgen mısal qaysı súwretlew quralına jatadı?

Esheyinde sayrasańda bul jola jumǵan awzıńdı ashıwǵa bata almadıń.

145

A) Ideoma; V) Teńew; S) Epitet; D) Metafora;

Qaraqalpaq ádebiyatı boyınsha test jumısın birneshe saatlıq materiallardı, bólimdi, baptı ótip bolǵannan soń, sherekler dawamında úsh-tórt márte ótkergen maqul. Sherek yaki semestr dawamında ótkeriletuǵın test sorawlarınıń sanı 50 sorawdan kem bolmawı kerek. Oqıwshılar hárbir sorawǵa

1 minuttan artıq oylanıp otırıwǵa bolmaydı. Test sorawlarınıń mazmunı ulıwma orta bilim beriw mektepleri, kásip óner kolledji hám akademiyalıq liceylerge arnalǵan ádebiyat baǵdarlamasına tiykarlanıp dúziliwi kerek.

Baǵdarlamada berilgen qaraqalpaq ádebiyatı, ádebiy baylanıslar, qaraqalpaq ádebiyatında shıǵıs xalıqlar ádebiyatınıń dástúrleri, kórkem metod, shayırlardıń dóretiwshiligi, onıń shıǵarmalarında xalıq turmısınıń sáwleleniwi, shayırdıń ózi jasaǵan zamanına bolǵan kózqarası, el-xalıq, ádillik hám keleshek haqqında qosıqlarınan test sorawlarına mısallar keltiriw kerek. Test sorawları teoriyalıq hám ádebiy materiallarǵa qurılǵan bolıwı kerek. Máselen, Kúnxojanıń dóretpelerine salıstırıw maqsetinde Ájiniyaz, Berdaq, Ótesh, Omar, Qulmurat, Sarıbay, Gúlmurat, Sıdıq, Annaqul shayırlardıń dóretpelerinen mısallar keltiriw oqıwshılardıń oylanıw qábiletin hám izleniwin jetilistirip baradı. Oqıwshılar ótilgen materiallar menen tanısıp, umıtıp qalmaw maqsetinde bul shayırlardıń ómiri hám dóretiwshiligine baylanıslı materiallardı qaytalap, yadlarında uzaq saqlawǵa háreket etedi.

Oqıwshılar test sorawların úyreniw barısında dúnya ádebiyatınıń úlgilerinen materiallar menen tanısıp baradı. Mısalı, Á.Nawayı, Maqtumqulı, Abay dóretpeleri menen Kúnxoja, Ájiniyaz, Berdaq shayırlardıń shıǵarmaların salıstırıw kerek. Test materiallarına bulardıń dóretiwshiligine baylanıslı test sorawları sapalı dúzilip metodikalıq jaqtan durıs qurılǵan bolıwı zárúr.

Test sorawlarınıń mánilerinde tárbiyalıq sıpat basım bolıwı kerek. Oqıwshılardıń ruwxıy dúnyasına, sana sezimine ádewir tásir jasawı, olardıń oylaw qábiletin tereńlestiriw zárúr.

Berilgen qosıq qatarları qaysı shayırǵa tiyisli?

Muhabbatsız dúnya joq,

146

Qızıǵı onıń bir tóbe,

Kerek perzent hám yar dos,

Barlıǵı da mártebe.

A) Abay; V) Berdaq; S) Ájiniyaz; D) Nawayı;

Berilgen qosıq qatarları qaysı shayırǵa tiyisli?

Qıpsha bel, boyı sulıw, kishkene ayaq,

Ushıraydı usınday qız tekles soyaq,

Qıyǵash qas, júzin kórsem pisken alma,

Unataman sondayın kórgennen-aq.

A) Abay; V) Berdaq; S) Ájiniyaz; D) Nawayı;

Test sorawları hárqıylı temalarǵa, janrlarǵa qurılǵanı maqul. Sebebi oqıwshı izlenedi.

Túrk tilles xalıqlarında bes qatardan, on bes, on altı buwınnan turatuǵın qosıqtıń forması ne dep ataladı?

A) Muhalles; V) Rubayı; S) Oda; D) Sonet;

Berilgen qosıq qatarlarında didaktikalıq sıpat basım. Bul didaktikalıq pikirlerdiń kópshiligi xalıq danalıǵı menen shıǵıs klasikalıq ádebiyatınıń úlgi sıpatında payda bolatuǵınlıǵı ayqın seziledi. Mısalı:

Berilgen qosıq qatarları qaysı shayırǵa tiyisli?

Bes nárseden qashıq bol, Bes nársege ashıq bol, Ósek, ótirik, maqtanshaq,

Erinshek, biykar pul shashpaq, Bes dushpannıń belgisi, Talap, miynet, tereń oy,

Qanaat, rehim bilip qoy,

Danıshpanlıq elshisi.

Oqıwshılar bul test sorawların jabıq túrde sheshiwge háreket etedi. Bunda birinshiden, test sorawların sheshiw barısında qosıq qatarların oqıp, ondaǵı

tárbiyalıq sıpattı túsinip baradı, oylaw qábiletin rawajlandıradı.

Ulıwma orta bilim beriw mekteplerinde, kásip óner kolledji hám akademiyalıq liceylerde oqıwshılar test sorawların túsinip sheshiwge

ádetleniwi kerek. Bunıń ushın ótilgen materiallardı tereńnen bilip, oylaw

147

qábiletin jetilistirip, pikirlerin rawajlandırıp baradı. Oqıwshılardıń test jumısına

Bul test sorawlarına qoyılǵan bahalaw ólshemi metodikalıq talaptan kelip shıqqan. Bul máselege metodistlerdiń kózqarası birdey. Óytkeni mámleketlik bilimlendiriw standartlarına muwapıq bahalanadı. Ulıwma orta bilim beriw mekteplerinde, kásip óner kolledji hám akademiyalıq liceylerde oqıwshılarǵa test jumısları tómendegi juwapkershilikli máselelerdi sheshiwge baǵdarlaydı:

Оqıwshılar qaraqalpaq ádebiyatın túsinip oqıwǵa, ótilgen materiallardı yadında uzaq saqlawǵa háreket etedi. Óytkeni, oqıwshılar sol pán boyınsha testlerdi sheshiw ushın tınbay izlenedi. Ótilgen materiallardı qayta-qayta oqıwǵa ádetlenedi. Demek, oqıwshılardıń bilimin hám kónlikpelerin bahalaw ushın, sonday-aq test jumısları sherek yaki semestr dawamında, sherek aqırında, jıllıq materiallardı tekseriw maqsetinde ótkeriledi.

Sorawlar hám tapsırmalar:

1.Ádebiyat sabaǵında oqıwshılardıń awızeki sóylew hám jazba tilin rawajlandırıw usılları haqqında túsinik beriń.

2.Jazba jumıs hám onıń túrleri haqqında maǵlıwmat beriń.

3.Ádebiyat sabaǵında jazba jumıslardıń aldına qanday talaplar qoyılatuǵının túsindirip beriń.

5.Bayan jumıstı ótkeriw metodikasın túsindirip beriń.

6.Bayan jumıstı ótkeriwde qollanatuǵın metodikalıq talaplar haqqında túsinik beriń.

7.Akademiyalıq liceylerde ádebiyat baǵdarlamasındaǵı berilgen materiallar boyınsha ótkeriletuǵın shıǵarma jumıstı jazdırıw tártibin túsindirip beriń.

148

§ 13. Ádebiy janrlardı úyreniw

Qaraqalpaq ádebiyatın oqıtıw metodikasında ádebiy janrlardı úyreniw

juwapkershilikli metodikalıq máselelerden esaplanadı. Sabaq barısında oqıwshılarǵa folklorlıq dóretpelerdiń janrlıq qásiyeti boyınsha ilimiy teoriyalıq túsinikler beriw kerek. Nátiyjede olar awizeki xalıq dóretpelerin izbe-iz úyreniwge, hárbir janrdıń mazmunın, syujetin, ózgesheliklerin tiyanaqlı túsinip alıwǵa múmkinshilik tabadı.

Qaraqalpaq folklorın izertlewshi alımlar N.Dáwqaraev, Q.Ayımbetov, Q.Maqsetovler haqqında maǵlıwmat beriw tiyis. Alımlardıń ilimiy

miynetlerinen siltemeler keltirip ótiw júdá paydalı. Bul alımlardıń miynetlerinde awızeki dóretpelerdi túr hám janrlarǵa ajıratıp ketedi. Máselen, belgili alım N.Dáwqaraev qaraqalpaq xalıq awızeki dóretpelerin lirikalıq hám epikalıq janrlarǵa bóledi. Lirikalıq janrǵa qosıqlardan jaydarı qosıqlardı, aytıs hám juwaptı, diniy folklordı kirgizedi, dástúr jırlarınan háyyiw yamasa besik jırın, toy dástúrleri qosıqlarınan (sıńsıw, betashar, háwjar) kirgizedi.53

Oqıwshılarǵa sabaq barısında awızeki dóretpelerin janrlarǵa bóliw máselelerin aytıp ótiw zárúrli. Jas áwladtı mártlikke, batırlıqqa, watandı súyiw hám adamgershilik sezimlerge tárbiyalawda naqıl-maqal, jumbaq, qosıq, ertek hám dástanlardıń áhmiyeti júdá úlken. Sonlıqtan baǵdarlamadaǵı berilgen awızeki dóretpelerdi oqıtıw hám úyretiw barısında ilimiy teoriyalalıq

izertleniwi, olardı túrlerge ajıratıw máseleleri haqqında aytıp ótiw zárúr. Belgili ilimpazlar N. Dáwqaraevtıń «Shıǵarmalarınıń tolıq jıynaǵı»

(1979), Q.Ayımbetov «Qaraqalpaq folklorı» (1977), «Xalıq danalıǵı»

(1988), K.Mámbetovtıń «Folklor hám ádebiyat» (1978), Q.Maqsetov, Á.Tájimuratovlardıń «Qaraqalpaq folklorı» sabaqlıǵı (1979), Á.Qojıqbaevtıń «Tariyxıy qosıqlar» (1980), Q.Mámbetnazarov «Qaraqalpaq ertekleri

53 Н.Дәўқараев. Шығармаларының толық жыйнағы. (2 том, 3 том). Нӛкис, «Қарақалпақстан», 1977.

149

haqqında» (1981), T.Niyetullaevtıń «Qaraqalpaq naqıl-maqalları» (1982),

I.Saǵitovtıń «Ádebiyat hám folklor» (1983), A.Alımovtıń «Qaraqalpaq liroepikalıq dastanları» (1983), Q.Maqsetovtıń «Qaraqalpaq jıraw-baqsıları» kitapları baspadan shıqtı. Bul ilimiy miynetler arqalı akademiyalıq licey oqıwshılarına folklor boyınsha kóp ǵana ilimiy izertlew jumıslardıń bolǵanlıǵın túsindirip, sol arqalı olarǵa kóbirek ilimiy maǵlıwmatlar beriledi.

Oqıwshılarǵa qaraqalpaq folklorınıń túrlerge ajıratılǵanı haqqında ilimiy maǵlıwmatlar beriw júdá paydalı. Sebebi, olardıń awızeki xalıq dóretpeleriniń janrlıq jaqtan bóliniw máselelerine túsinigi tereńlesip baradı.

Qaraqalpaq folklorın túrlerge bóliwge arnalǵan maqalasında Q.Ayımbetov penen O.Kojurov janrlarǵa bólmesten burın dástanlarǵa sıpatlama berip, keyin tómendegi janrlardı atap ótedi: ―1. Ertek (folklordıń ertedegi túri); 2.Naqıl (usınıń ishinde jırawlardıń termesi de bar); 3.Jumbaq;

4.Jańıltpash; 5.Juwap; 6.Ótirik óleń; 7.Bet ashar; 8.Joqlaw; 9.Tolǵaw;

10.Bádik, gúlápsan; 11.Jaydarı qosıqlar; 12.Yaramazan; 13.Dástanlar.54

«Aytımlar hám qosıqlar. I.Xalıq dóretpeleriniń turmısqa baylanıslı janrlarına:

1.Balalar qosıqları; 2.Qız-kelinshekleri qosıqları; 3.Toy qosıqları; 4.Ólimge baylanıslı qosıqlar; 5.Qosıqlar; 6.Ertekler; 7.Báyit; 8.Xalıq dóretpeleriniń mayda formaları; II. Tariyxıy epikalıq janr. (tariyxıy qosıqlar, ańızlar, tolǵaw – tariyxıy jırlar, qaharmanlıq epos, dástan, jir) – dep bóliwdi maqul

54Мақсетов Қ. Қарақалпақ халқының кӛркем аўызеки дӛретпелери. Нӛкис. 1996. 64-бет. (Қ.Айымбетов, О. Кужоров. «Қарақалпақ әдебиятының түрлери» мақаласы туўралы мағлыўмат усы китаптан алынды. )

55Қ.Aйымбетов. Қарақалпақ фольклоры. Нӛкис. «Қарақалпақстан», 1977.

150