Ibrayim Yusupov - Tanlawli shigarmalarinin 1 tomi

251

Kók suwlı bir ózek bunda aǵadı,

Krestler máńgilik uyqı guzetip, Jol shetinde qoyımshılıq qaladı.

Jamǵır jaz hawasın juwıp turadı, Muńlı salqın kewillerge uradı, Jas topıraqlı bir qábirdiń basında Eki hayal sıńsıp ǵana jıladı.

Ekewi de alıs jaqtıń hayalı, Biri káywanıdan ótken shamalı.

Haw, bayaǵı Arqash kóldiń boyında?..

Qoy, ol jaǵın bunda eslew gúnalı..,

Jıladı, jıladı, hayal jıladı,

Jas topıraqtı búrip, sıypap-sıladı. Qırıq jıllıq mumiyamuhabbat sheri

Qorǵasınday erip aqqan boladı.

Jasıraǵı óksir "ákejanım" dep,

"Bir kórip, erkelep toyalmadım" dep. Al men ókinemen bul hayallardıń Hásiret tereńligin jazalmadım dep".

Ana, kız qanshama mánziller asqan,

Qansha vokzallarda "kólik awmasqan", Arzıw-árman menen izlep kelgeni Diydar kórmeslikke bekinip "qashqan".

Vrach ayttı sonda: "Rahmet sizge,

Ne de bolsa izlep kelgenińizge...

Ol ájayıp gózzal bir insan edi,

Kútilmegen iske qıynaldıq biz de:

252

Telegramma berip, shıǵıpsız jolǵa, Aytıp edik, qattı quwandı sonda. Hátte búlbil bolıp sayrap jiberdi. Biraq jansız jatır kórsek azanda...

Mınaw qaǵazların, orden, medalın

Estelikke saqlap júriwge alıń". Qaǵaz arasınan shıqtı bir súwret,

Artqa jetelegen adam qıyalın.

Súwret tozǵan, qaǵazı da sarı dım. Ekewi suwǵarar qawın qarıǵın. Kózlerinde kúlki, jaslıq nurı bar, Iyt hasılı Muskattı da tanıdım...

Vrach aǵay ashıp stol tartpasın,

Bir kasseta magnitofon lentasın Aldı da, dawısqa qoyıp jiberdi,

"Sen yar qal endi" niń sherli namasın.

Izinen qosıqlar oqılıp ketti, Kewiller unırap, sógilip ketti.

Jaralı júrektiń ármanlarınan Sabır kásalarım tógilip ketti:

ONÍŃ QOSÍQLARÍNAN

Jap boyında jawdırap, Sútilmek gúllegende, Jazdır ılaqlarıńdı, Jayayın, anam meniń, Boyında Kegeyliniń Sheńgeller gúllegende, Íshqıńda búlbil bolıp, Sayrayın, yarım meniń.

253

** *

Tar okopqa jamǵır suwı tolǵanında, Úyde tezek jaqqan otıń jılıtar, ana.

Jaw shebinde men boranlap qalǵanımda,

Shinelimdi tanıs qolıń qımtar, ana.

Gúzar joldan atlar barar,

Jalın samal tarap ǵana.

Bos dizginli torı atqa

Sen jılaysań qarap, ana.

Tórt doynaǵın aq kóksime

Bassam deyseń, yarım meniń.

Márdana bol, qoy óksime,

Yarım meniń.

Kewil baǵında toy qılıp,

Jazıp shashıńnıń túydegin,

Ash kózińdi toydırıp,

Súymedim, yarım meniń.

Qattı samallar arqadan eskendi,

Túsimde kórip janım seskendi. Kólge ımırt túskendey kózińdi,

Burdıń mennen júzińdi, yarım meniń.

** *

Duz nesip tartqan quwıstı elge, Qaytqan quslar qonadı kólge. Kanatı sınıq bir jalǵız ǵazban, Jawtanlap kókke moyının sozǵan.

Aqsham aq besik tayanǵan anam,

254

Tún uyqıdan tórt oyanǵan anam, Bawırıńdı kábap ettiń be,

Jolıma karay-qaray kettiń be?

Aq bilegin dastanǵan yarım, Aq dastıqqa jas tamǵan yarım. "Qara xat" alıp, jesir qaldıń ba? Aq júzińe qollar saldıń ba?

** *

Taw basınan bult awǵanda, Tómende sel jawar bolar. El basına kún tuwǵanda,

Er namısqa shabar bolar. Ot ishinde qalsa Watan,

Jigittiń jan jarasınan Appaq qarǵa qırmızı qan

Aǵar bolar, aǵar bolar.

** *

Atakalarda birge juwırdım, Oqlar tiygende birge jıǵıldım. Birge tońdıq muzlı boranda, Qalalardı jawdan alarda.

Endi nege mensiz uyıqlap atır,

Ne jazıǵım boldı olarǵa?..

** *

Qar jawǵanda shar buzıp shıǵamız dúzge,

Sona-súylin dus keler nesibemizge.

Shikelimnen tart meni, Muskat iytim,

Qozǵalarǵa shama joq bizde...

* * *

255

Esik aldına ekewimiz ekken

Kawın pisipti, jarayın, yarım. Kúlip-oynap túsime bir en,

Toyıp-toyıp qarayın, yarım.

** *

Er jigitke eljirep, Ídıraw uyat, ana.

Appaq jawlıǵıńnıń

Bir shetin uzat, ana.

** *

Ayaqlarım bolǵanda edi,

Jeldey jelip barar edim, anam meniń.

Eger qollarım bolǵanda edi, Shashıńdı sıypar edim, yarım, seniń...

1 4

Tań aldında qayttım úyge awıldan, Jalǵız baratırman sol soqbaq joldan, Keshegi sumlıq sóz,—soldat taǵdiri, Qosıqları uyqı bermedi maǵan.

Bular qosıq emes, júrektiń qanı, Er jigittiń at basınday ármanı. Bunda bar urıs degen jawız bálege Nálet oqıp atqan insan hújdanı.

El dep etik sheshpey qan keshkenleri,

Awızlıqlı attıń suw ishkenleri. Watan muhabbatı,

Jawǵa óshpenlik,

Jigirma millionnıń jan keshkenleri.

Analardıń aqsham jollarǵa shıǵıp,

256

Bozlawları jasqa jawlıǵın sıǵıp, Qawıshpaǵan kushaq,

Jesir dastıǵı,

Qarındastıń sıńsıwları qamsıǵıp...

Jalǵız baratırman. Júregim sızlar.

Jımıńlasıp, tıpırlasıp juldızlar, Uyasında tań uyqıdan oyanıp, Ushıp ketip atqan quslarǵa usar.

May nápesli báhár, kógis átirap.

Mine tanıs mánzil kewilge inaq.

Sheńgel qońırawlaptı, gúllerin tógip, Buzılǵan uya tur, qusı joq biraq.

Ya ájep, tábiyat ne degen bilgir! Bul násilge sarań qus—edi búlbil. (Olardı shımshıqtay kóp jaratqanda,

Talant qádiri bolmas edi jerde bul.)

Ya insap tábiyat ne degen ádil! Sheńgel tikenekke pitken sulıw gúl. Tawısqa tús bergen, dawıs bermegen,

Shıraydan salıwsız xosh hawaz búlbil.

Biraq elespesiz usı qus eger Sayrasa, kewlinde ashılar gúller.

Túrin kórmey onı maqtap jırlasar Qanshama shayırlar, júyrik qálemler.

Sóz bar: gúl ıshqında sayrarda bul qus

Óz júregin shoqıp qanatadımıs. Sóytip bolıp, tań atqansha baǵlarda

Dártin sayrar deydi bir tınbay bayǵus...

257

Bul bir muxaddes qus hámme jerde bar.

Hár baǵdıń xosh hawaz búlbili bolar. Ashıqlarǵa muqlas,

Shayırǵa sırlas,

Baǵ tapbaǵan jerde shengelge qonar...

Tikenge tırnalıp ol uya salǵan, Qara dawıl onı buzıp ushırǵan.

Óz násilin qorǵap ólgen qustıń sol, Birli-jarım pári ilinip qalǵan.

Jetim qalǵan sarı awız palapan, Qaydan sezsin ne ekenin alaqan? "Eger túsip ketsem, juwap bereseń!"

Dep ele shúykildep turǵanday maǵan...

Sonnan berli qaysı elge barsaq da, Qay baǵda búlbilge qulaq salsam dá, Awıllasın tanıp sol bala búlbil,

Sayrap tur ma dep qalaman men sonda.

Hám esleymen tıńlap onıń namasın: Buzılǵan uyasın,

Essiz anasın.

Kırıq jıl óz oshaǵın kórmeske jazǵan, Dilgir mútáj soldat júrek jarasın. Esleymen anamnıń qayǵı-nalasın, Joqlap urısqa ketken úlken balasın. Esleymen sol ómirzaya juldızday Qansha aynalardıń sóngen shırasın.

Esleymen esitsem búlbil namasın, Arqashtaǵı kóldi.

Paxta arasın.

Qara kózi kólge ımırt túskendey. Tuńǵısh muhabbattıń mehrigiyasın,

258

Hár kimniń menshikli kewil baǵında, Oylayman, búlbil bar hámme waǵında. Insan hásiretin, shadlıq, ármanın Tárip eter ol sayraǵan shaǵında...

Dúnya házir arasatlı, topanlı, Oǵırı húreyli, esi alańlı.

Ol qáwip-qáterli sheńgel astında Qurıq basqan búlbildiń uyası yańlı.

Buzıwǵa qast etip dawıllar keler, Sel-burshaǵın aydap jawınlar keler. Saǵallar súykener,

Jılan órmeler,

Kóz-qulaq bolmasań biz oǵan eger.

Sarı awız, temir qanat palapan, Eplep uslar onı epsiz alaqan.

"Eger tusip ketsem, juwapkerseń!" dep,

Shúykildep turǵanday tuyılar maǵan...

Yanvar, 1987-jıl. Nókis

MAZMUNÍ

Júreklerge jol izlep. Ibrayım Yusupov

"Dáwir samalları" kitabınan

Tórtlikler.

Tilek.

At záńgisi zıńıldar.

Sen degende.

Izleniw.

259

Ómir vekselleri.

Ármanlar.

Taqıyatas tarnawı janında oylanıw. Búgingi kún.

Sen márdana xalıqsań.

Poezd emes, eldiń dáwleti keldi. Kewlińniń kóshpeli kúni bolarman. Awıl, awıl!

Usı jurtqa hayranman.

Keldim (Sulayman Rustamǵa).

Bulaq (Sırbay Máwlenovke). Sovet Bashqortstanına.

Saw bol, sovet tatarstanı! Tatarstan jollarında.

Sabantoyda.

Rimmaǵa.

Sonetler.

Qıyın hám ańsat.

Romantika.

Shayır hám ájel (ballada).

Gúzar joldan shette, tal sayasında. Muń qalmas.

Bolmasa.

Ǵazlardıń qanatında.

Úyńniń artındaǵı shoq kendirlikte. Yadıma tústi.

Orfeyge.

Shoydaniya.

"Qız dáwranı" atlı altın taxtıńnan. Kewil aspanımda juldızlar sónik. Pazıylet.

Kepti mine jas topıraǵıń.

"Alasatlı dúnya bul" kitabınan

Jol samalı.

260

Sáwbetli aqsham. Tájiriybe tamshıları.

Watan.

Men qalada oqıǵanda.

Isenim.

Gúz kórinisi.

Bir baxıtlı adam baratır. Tasqa kógergen gúl. Pálekli qosta túnew.

Túni menen qırǵawıllar shaqırdı. Kóp ǵániymet demler bos qalar izde. Jańalan dostım (Q.Nurımbetovke). Xoshdás (Gnejebay baqsıǵa). Umtılaman.

Ashıq sóz.

Dialektika.

Zaman menen ayaq qosıp júremen. Millionbay Azamatqa.

Keshki jol oyları. Jaqsı adamlar.

Qanday jaqsı usı zamanda.

Dos qádiri (Babash Ismailovtıń esteligine). Shınar, sen qalayınsha bir jerde turıp.

Jáne báhár keldi.

Adam.

Hamal.

Lavanda.

Házil (Akter R.Seitovqa Eshektiń shikayatı. Saǵalayaq.

Daǵstan tawlarında (Patimatqa). Taw dollarında.

Saqlań Gamzatovtı. Shóldiń iyisin alsa turmas.

Gazitseń.

Poseydonnıń ǵázebi (allegoriya).