Ibrayim Yusupov - Tanlawli shigarmalarinin 1 tomi

101

Pútkil álem qosıq dáryası bolıp, Ruwhım arqalı aǵıp turǵanday. Háwlirtip, túnlerge urıp tańımdı, Hallaslatıp júrektegi qanımdı,

Sol dárya biyráhim degishi menen Iyrim tartıp gewlep atar janımdı.

Sonda men ózimdi shayır sezermen, Kewlim—segbir tartqan bir haq Bázergen, "Malıma qarıydar tabılǵay dá" dep,

Janǵa qısım qılıp, shólge tózermen. Jollarım qulazıp, bazda bos shıǵar, Gá usınday bir pálekli qos shıǵar.

Geyde gúlxan jaǵıp joldıń shetine, Túnep atqan bir sáwbetles dos shıǵar, Jolshıǵa taptırmas baxıt bul áne, Kawıshıw—ǵániymet, jol júriw—báne. Gúrrińlesip, kóz ilgitip azıraq.

Tań sáhárden jolǵa túsemiz jáne...

Alısta munartar awıl teregi, Tawıqlar shaqırıp, iytler úredi. Tınǵan kerizinen nasos salmanıń

Qurbaqalar tınbay konсert beredi.

Túnge úńilseń kewliń húreylenedi, Kirpisheshen tısır-tısır keledi. Balların qımtaǵan ana qolınday, Biysheklerin qımtar qawın pálegi,

Hákke shıqılıqlap tabar sum xabar, Shıq tústi mawjırap, hawada ızǵar. Samal oynap ústin ashıp ketkendey, Jalańash teńkiyip uyqılar ǵarbızlar. Awıl sırtında yar kútse intizar,

Sholpan "uyqılap qalıp" qılıq shıǵarar...

Qara shashıń menen aq bilegińe

102

Peshexana sırtınan ay sıǵalar. Sen oyanıp ayttıń: "Ele jatpadıń.

Boldı, qıynay berme qıyal atların...

"Men ayttım: "Azıraq tamashalayın Dúzde tańnıń qulan iyek atqanın..." Áne, túnge tań gezegi awısıp, Juldızlar birimlep túńlik jawısıp,

Esitiler geyde palız shetinen "Ǵarrınıń "hayta-hayt!" degen dawısı. Qorıqshısı saq bolmasa serlegen, "Qawınnıń jaqsısın saǵal jer" degen. Sonday poeziya palızında da

Usıǵan tákabbil isler bar degen...

Táájjúb qalasań zamanǵa qarap: Ne degen keń saya, miywalı daraq. Jan awırtpay onıń jemisin terip,

Kópler tili menen orıp júr oraq. Kim is jaqpas bolsa akılı zayıl, "Shayır bolıp" shıǵar ǵayıptan tayıp, Eńbek penen ekken pálek óskenshe, Iyt túynekler sırǵır urqanın jayıp. Márt bolsań julıp kór...

Bolarsań aqmaq,

Tum-tustan shuwlasar olardı jaqlap.

Ataq-abıray atın tartıp aldına, Kitapların basar altınǵa qaplap.

Tiyip ketseń, aytar "koy, tiymeńler" dep,

Baqırar: "talanttı qádirleńler!" dep, Arzasına viza sheger aǵamlar, "Kitabın shıǵarıń, jábirlemeń" dep. Jawshımshıq tiygendey pisken tarıǵa, Tapsıp aqıl aytıp tiyer janıńa. "Atshabarı hám Kókaman" degendey, Ózlerindey jáhil sınshıları da...

104

* * *

Túni menen qırǵawıllar shaqırdı.

Uzaq tentiredik awıl sırtında. Qorıqshı ǵarrınıń góne jurtında Túni menen qırǵawıllar shaqırdı.

Anshı quwǵan arqardayın juwırǵan Bulıt artında barar ay kókti sholıp. Ekewmiz baramız: elden quwılǵan Ertektegi eki ashıqtay bolıp.

Gezenip turǵanday ǵıybat sadaǵı, Baramız aylanbay biz artımızǵa. Adamlarsız jasay almasadaǵı, Adam adamlardan kashadı bazda...

Jipek lebi menen júzińdi jelpip, Seni jubatadı avgust aqshamı.

Shegirtkeler tınbay úshbólek shertip,

Jandı juldızlardıń biyhesap shamı.

El uyqıda. Salıkerlik tusınan Esken samal ǵana húkim súredi. Írǵalǵan nar qamıs kapellasınan Jan terbetkish muńlı sazlar keledi,

Bolshoy teatrdıń zer lojasında Otırǵan xanımday sabırlı, únsiz, Sen uzaq otırdıń meniń janımda, Sharshawlı oylarǵa shúmip kewilsiz.

Samal ayttı "sulıw, qısınba" dedi,

105

"Nalıshqa shertbegil kewil tarıńdı. Hár dayım kelip tur usında" dedi,

"Keptireyin essiz kóz jaslarıńdı.

Bilgir hám tákabbır adamzat degen, Onıń kóp qılwasın jaqtırmasam da, Bir gózzal isi bar "muhabbat" degen,

Soǵan tán beremen men hár qashan da.

Súygen-ayıp emes, súyilmek-ıǵbal, Kızǵanısh qálweni tırnaydı gúldi. Meniń sazlarıma qulaǵıńdı sal,

Bálkim sergitermen qapa kewilińdi",—

Dep samal jaǵımlı elpildep eser, Ruwhımızdı bólep bir sırlı sazǵa. Insan-tábiyattıń perzenti" deser, Nege samal shenli bolmaymız bazda?

Tıńlap kór, ne degen miyrim onda bar,

Janǵa jaǵımlısın qáyterseń onıń.

Hesh bir djaz orkestr, hesh qanday duwtar

Ornın basa almas bul kapellanıń.

Onıń qarapayım namalarında

Bir de ǵálet ses joq úylespey turǵan...

Tún boyı tentirep awıl sırtında, Juwdıq hásiret daǵın zeyinge urǵan.

Ómirge qushtarlıq qayta nurlanıp, Jubattıń, sergittik kewil paqırdı. Túni menen nar kamıslar ırǵalıp, Túni menen qırǵawıllar shakırdı.

Mart, 1985-jıl.

106

* * *

Kóp ǵániymet demler bos qalar izde, Bulıtlarım jamǵırsız, tawlarım qarsız.

Az-kem jasaw nesip bolmadı bizge,

Sensiz, telefonsız, jıynalıslarsız.

Biypul sóz bulaǵı aǵılar bunda, Bayǵus Muzam turar esik awzında.

Birge keter edim men alıslarǵa,

Sensiz, telefonsız, jıynalıslarsız.

Olay deyin desem, bekinip awlaq,

Jan házligin buzbay, shawqımnan jıraq, Jazıp atqanlar da qarıq emes biraq,— Sensiz, telefonsız, jıynalıslarsız.

Negedur yosh kelmes shetkeri jursem,

Shınar sayasında qıyallar súrsem,

Demek endi bizge jasaw joq bilsem,— Sensiz, telefonsız, jıynalıslarsız.

Fevral, 1987-jıl

JAŃALAN DOSTÍM…

N . K . - Ǵ A

Jurtqa aytpaǵan sırımdı,

Aytayın saǵan, dostım:

Zamanıń jańarǵanda,

Sen de jańalan, dostım.

Eskilik tozıp barar.

Jańalıq—ozıq bolar.

108

Jańa dos jaqsı bolar.

Biraq ta mendey bolıp

Seni túsinbes olar.

Kansha jasasań, qasıńda

Súygen qosgarıń bolsın.

Jańa zamanlarda da

Eski doslarıń bolsın.

Jasawdıń qızıǵı joq Ózińnen bólek maǵan. "Háy, shayır!

Kelmey kettiń ǵoy!..." Degeniń kerek maǵan.

Sentyabr, 1985-jıl.

XOSHADÁS

T. Genjebay baqsıǵa

Ala moynaǵıńdı alıp qollarǵa, Párlerin titiretip ushır "Tarlandı" Asırımı bálent yoshlı jollarǵa,

Súr márdana haǵlap ,,Qara jorǵańdı".

Qulaqtan ter alıp, kósile túser, Gá háwijge minip, pásine túser.

Qayta bastan góne dártim qozǵalıp, Essiz balalıǵım esime túser.

Esimde awılǵa baqsı kelgeni, "Shasenem-Ǵáripti" aytıp bergeni.

109

Baqsını dástanǵa salar aldında "Qáne, ballar, barıp uyıqlań!" degeni,

Gewish arasında, esik artında, "Shıkpayman" dep jılap, aqır sońında Bir baxıtlı bala uyqıdan qalıp,

Tań atqansha baqsı tıńlaǵan sonda...

Mardıyǵan jigitler, tuyana qızlar, Ayaq uyısa da, ótse de ızǵar, Otırısın buzbay sáhárge deyin, Baqsı tıńlar edi uyıp, enaǵar.

Háwijge mingende súygen naması, Qıyqıwın jetkizer jigit aǵası. Bárakalla" dep ǵarrılar ırǵalıp, Jaslıǵın esleydi-aw bilsem shaması...

Bul kúnde baqsınıń qaytqan dáwleti,

Estrada, magnitofon náwbeti.

Úyden shıqpay sayrap turar jer jahan, Hár zamannıń óz sazı, óz sáwbeti.

Dártli kewil biydárt penen oynamas, Taza baǵda "góne búlbil" sayramas. Atlardı qıynamas uzaq aydawǵa, Jurt jıyılıp endi baqsı tıńlamas.

Onnan kóre oynap-kúlgeni abzal,

Keshte televizor kórgeni abzal.

Mal kóbeytip, tawıq saqlap, pul tawıp, Barıs-kelis penen júrgeni abzal.

Jurtqa tańsıq emes bul kúnde baqsı, Dúnya quwıw boldı kewildiń naqshı.

110

Toy berip, pul jıyıp jaqın-juwıqtan,

Ulına ,,Jiguli" alǵanı jaqsı...

Basqa quslar sayrar baǵlarda biziń "Sanalı geldiń" nen oyanbas sezim.

Ǵárip segbir tartpas Álepshırwannan, Sánemler kóshkiden taslamas ózin...

Ala moynaǵıńdı alıp qollarǵa,

Párlerin titiretip ushır "Tarlandı".

Mashina júrmegen awlaq jollarda

Súrip-súrip alǵıl "Qara jorǵańdı".

Kimseler xosh kórmes, kimge jaǵarsań, Begligińdi buzba, ınjılma hárgiz. Bálkim sen eń sońǵı baqsı shıǵarsan, Biz hám sońǵı tıńlawshıńız bolarmız...

Sentyabr, 1986-jıl.

UMTÍLAMAN

Umtılaman jan-tánim menen, Ómir, seni sulıw jasawǵa. Kemis jerlerińdi toltırıp, Artıq jerlerińdi qashawǵa, Umtılaman jan-tánim menen.

Bir túp emen tırmasıp ósken,

Jabayı shıń jarqabaǵınan,

Bir sandıktas saqıy taǵdirden

Berilgendey sıylıqqa maǵan.

Jasıl jaǵısınan dáryanıń

Baqtım oǵan suqlanıp basta.

Nurlı tulǵań—sırlı ármanım,

Bekingendey kórdim sol tasta.