Ibrayim Yusupov - Tumaris ham basqa poemalar

211

"Anton aǵa, jaslar, mine, Subbotnikke shaqırdı" dep,

Barǵanıńda kempirime Maqtanıp qoyar edim men de.

Keyiyin dep seni kórip, Shıǵıp edim ókpe jıynay.

Biraq ókpem ketti erip Jazda aljasıp jawǵan qarday;

Meyli, endi ókpesiz-aq, Jarasayıq bas qatırmay,

Jata almayman, biliń biraq

Sizler júrgen jerge barmay.

Saqalımdı qıraw shalmas, Araqızda ómir súrsem, Ǵarrılıq meni taba almas, Jaslar menen birge júrsem.

- Way, ayttım ǵoy, Anton aǵay, Usılayınsha jasırıp boy,

Ájeldi de aldap ońay

Kommunizmge jetpekshi ǵoy.

Gúwlep kúlip qorshadı jurt, "Bermeymiz,—dep—ǵarrılıqqa", Usta kúlip sıypadı murt,

(Sheber bále ol quwlıqqa).

- "Marsh izimnen!" dedi Anton, Kewilli top ketti júrip.

Jer basına jetkennen son,

212

Tuw tigildi kumǵa biyik.

Oqıwshılar mektep betten, Dúsirletii barabandı,

Qos qanattay qusqa pitken, Jigerli top kelip qaldı.

Is qaynadı, hár túp terek

Taptı ómir ter, ıqlastan, Hár kewilde toǵay gúllep, Soqtı júrek sharshamastan.

Tús awǵanda terbep samal,

Turdı sapqa nart nálsheler, Adam qolı gúl ǵoy mısal,

Erkin miynet etse eger!

Anton aǵa payın bolıp Járdemlesti Valyaǵa kóp. (Qıyalıńa búlbil qonıp,

Ege almapsan, ońlap terek.—

Dedi Tanya joldasına, "Romantiktiń" halın sorap. Valya ayttı: — Tábiyat ana Kógerter dá meni ayap!

- Aǵashtı tek shanshıw jerge Shaytannıń da qolınan keler. Tutpay qalsa ol egerde Búlbilińdi kim esirker?

Sonıń ushın, Valyajan-ay, Qalma sońıraq jaman atqa.

213

Puxtalap ek, He ... qoy bılay! Súyenbe, qızım, tábiyatqa.

Tábiyat degen sıqmar kisi, Onnan juwap alıw qıyın. Seniń menen bolmas isi, Islemese qol hám miyiń.

Mramordan qala salıp, Kór payǵazı onnan sorap. Eńbegińdi eske alıp,

Bermes biypul bir japıraq...

Tábiyattıń minezi mınaw,

Elesletti-aw búgin maǵan: Sonday sıqmar mújik edi-aw, Bir gezde meniń bayǵus babam.

Jupını ǵana dáskesi boldı, Dúnya qayda jatqan artıp! Ráhát kórmey ózi óldi, Shirkew bárin ketti tartıp.

Mújiklerdn tonawǵa patshań,

Sheber edn-aw sadaǵań ketkir. Tábiyatqa tek shirkew jaqtan

Qarawǵa ǵana boldı "ótkir".

Sıqmardan buyım alıwdıń jolı: Kórseteseń kózine janın. Basqa joldan kóndiriw onı ...

Reti joq-aw, bilseń janım,..

Dedide Anton Makarovich,

214

Kúldy kózin qısıp qarap, "Qáytip sizdi qıyarmız biz?" Desti jaslar onı orap.

Tanya baslap tús awǵanda,

"Toǵayshılar" ashtı suwdı. Janlı suw ol óz jolında Tunshıqtırıp shóldi buwdı.

Tanya kútken jas toǵayda

Búrtik jarıp, ósse ǵawlap,

Búgin jáne qaptalında,

Turdı mıńsan nálshe—áwlad.

Suw aldında tarbayaqlap,

Qashtı gúmgúm-shól balası.

Bir komanda kútkendey-aq

Tur Taxiatas qalası.

QUMDAǴÍ REVOLYUCIYA

Ashıq kewil atqan tańday,

Rus qızı-márt kelinshek,

Baxıtqa más bolǵan janday.

Tań qoynında tur kúlimlep.

Baslap toǵay brigadasın,

Kiristi ol qızǵın iske,

Kórip sol bir jas aǵashın,

Kelgen kúnin aldı eske.

Dáslep bunda egilgende

Narenjan bolıi solǵan bir túp,

Jayqalıp tur búgin, mine,

215

Gúlge aynalıp, jzrǵan búrtiq,

Toǵay shaqırıp bas bılǵaǵan

Jer betine salıp saya, Sheshek atıp sılaqlaǵan Turdı jiyren akaсiya,

Shól dalanıń ańızaǵı — Shalǵan arıw júznndey-aq Erteń búrshik gúl japıraǵı Solqımlanar júzimdey - aq.

Dedi Tanya: - Biz egerde,

Jigerlensek kúsh ayamay,

Akaсiya gúllegen jerde Óser sózsiz qalıń toǵan...

Kútkendey-aq usı sózdi

Qum shetinde burq etti shań, Silkindirip qumlı dúzdi Topılıs ashtı batır adam.

Bul topılıs—emes urıs, Búldpriwshi jay, qalanı: Urıs emes bul qurılıs, Janlandırǵan shól dalanı.

Bul-bombanıń úni emes, Tınısh jurtqa barıp túsken, Bul-azanıń kúni emes

Náresteniń demin kesken.

Bul shóldegi revolyuсiya,

216

Bul-tuwısqan xalıqlar baxıtı,

Adımlawshı dáw mashina

Júrer asap topıraqtı.

Zor kranlar sozıp moynın,

Shól qudiretin jatar taplap,

Titiretip qumnıń qoynın,

Mıń mashina ketti qaplap.

Bul ǵayratqa sálem berip,

Tógildi kún zer shapaǵı,

Tirilgendey ómir kirip,

Kóterildi qum qabaǵı.

Samoletler qustay qalqıp,

Toǵay dánin septi kumǵa.

Nart aǵashlar gúwlep, shalqıp,

Jatar nurlap, ósip bunda.

1952-jıl Nókis-Taxiatas.

218

«Bala-shaǵa, súygen yardıń Saǵınıshın esirkemey, Shańın jutıp kóp jollardın, Nege alısta júrmen birdey?

Sirá meni túrtken shıǵar,

Saadi 18 hasası menen,

Báse, maǵan ne payda bar

Tınım kórmey el geziwden?

Nege tınısh jatpadım men

Qara taldıń sayasında?

Ukraina súygen menen,

Jamǵır seni ayasın-ba!»

Ókinishke dizgin berip, Jattım nawqas qushaǵında.

Aq podnosta chay kóterip, Kemlir qirip keldi sonda.

Qarapayım adam eken,

Jaydarı júz atqan tańday.

Hal-jaǵday sorap mennen,

Aymaladı óz anamday.

«El aralap adam jasta,

Jer kórmese bolar ábes.

Qapa bolma, ulım, hasla,

Awırıw, bul-ayıp emes.

18 Saadi – erte zamanda ótken ataqlı farsı-tájik shayırı. Ol el aralap, jurt kóriwden toymaǵan desedi. I.Yu.

219

Júregim de, esigim de Doslar ushın ashıq mudam. Hátte seni álle kimge Shıramıtıp turman balam...

Ukraina ol kúnlerde Íńırandı jaw kolında...

Arqalap bir ofińerdi, Balam aqsham keldi bunda.

Telekke tez tósek salıń, Jasırdıq-ta, emley berdik. Poliсiya setem alıp, Úyimizdi ańlıp júrdi.

Hátte bılay boldı sonda: Bir aqshamı keldi satqın, Eki fashist júr kasında, —

- Ulın kelgen shıǵar bálkim? -

Dep soradı ǵarrımızdan, Úndemedi ǵarrım biraq,

Kommunisttiń ákesi hám Partizansań dep kaltırap, —

Tis qayradı bizge satqın, Qasındaǵı fashist sonda

Qolayladı avtomatın, Boyaw ushın bizdi qanǵa.

Biraq tamnın úsheginen Eki iret atılǵan oq.

Eki iytti jaylap birden,

220

Jawdın diydin boldırǵan joq.

Telektegi jaradardı Súyep dárhal túsirdik-te, Panalap tez ayǵabaǵardı, Kirdik barıp qalıń búkke.

Ah, sol gezde qaskır iytler

Timiskilenip taptı bizdi. Kókirekte qaynatıp sher, Tislep, jırtıp, qaptı bizdi.

Taǵı bizge jetti járdem, Ulım eken jetken bizge. Biz sheginip, Dneprden, —

Ótpek boldıq arǵı júzge.

Ǵarrım óldi oqqa ushıp, Jaradardı súyredim men. Basım keldi jawdın kúshi, Qolǵa tústik sharshap ábden...

Kórejaǵıń kóp eken-aw, Talayıńa atılsa tas. Qasında iyt, kolda buǵaw,

Eki ofiсer – eki joldas –

Turdı únsiz iyinlesip, Gestaponıń pánjesinde. Tırnaǵınıń astın tesip, Shólge qamap urdı kúnde.

Keyni qanday bolǵanın men Esittim urıs pitkennen son,