Ibrayim Yusupov - Tumaris ham basqa poemalar

201

Tógemiz, sóytip, qarıqlarǵa

Shana menen qumdı tasıp.

Al házirshe turmay bunda,

Júr keleyik suwdı ashıp.

Sóytip, keshte úshew bolıp, Kinolarmız bir ház etip...

Degende boyǵa shadlıq tolıp, Kúldi Tanya kewli pitip.

Gey waqıtta shın doslıqtıń

Ot sezimi keter iyip?

Quwanǵannan Tanya biziń,

Qurbandı birden aldı súyip,

USÍNÍŃ ÓZI TOPÍLÍS ǴOY…

Jasıl japıraq sıldırlısın

Janı súygen rus qızı,

Jas toǵaydıń tárbiyasın

Bejerdi ol jazı-qısı.

Perzentindey jaqsı baǵıp,

Júrdi islep jas kelinshek,

Jazda aǵashlar sıldır qaǵıp,

Birte-birte jamıldı kók.

Esler kúlip:— "Bul jaǵada "Juwsan" kútiw qıyın is eń… "Asıqqıshpan-aw men oǵada

Pitse deymen bári birden.

Iske kerek batıl jiger,

202

Sonda bolar oylaǵanıń.

Dep miynetke ıqlas tóger Sharshamastan Tanyajanım.

Toǵayǵa bolǵan qumarlılıq,— Ómirge bolǵan ıqlası sol Topıraqtıń qunarlılıq

Sapasın da tekserdi ol.

Anaw terek ósti qáytip, Mınada nege az japıraq? Aq terek tur boyǵa tartıp, Birazı tutpay qaldı, biraq!

Basqa jerden bul aranıń Ózgeshe emes topıraǵı. Qáytip, sonda akaсiyanıń Ósti ǵaulap japıraǵı?

Hár aǵashtıń bayqap sırın,

Suwday endi tamırına, Talap etse qanday tógin

Berdi jaz hám qıs boyına.

Komsomollar qolǵa aldı Toǵay isin salıp jónge. Gúzde kóplep ekti náldi Jol boyına, kóshelerge.

Otırǵızdı mıqlap terek, Sozdı toǵay uchastkasın. Bos waqtında berdi kómek, Quwandırdı bul Tanyasın.

203

Uzaq túnler Tatyanam Otırdı ol kitap jayıp. Tábiyat sırın ayttı oǵan

Vilyams hám Dokuchaev

"Tábiyattan kútpe miyrim" Dep Michurin berdi sabaq.

Kojevnikovtıń "Qunarlı suwın", Oqıdı taǵı talay kptap.

Iske gilt ham miyge azıq,

Dep ilimge qoydı dıqqat. Terek egiw jóninde jazıń, VASXNIL ge jolladı xat.

Miynet, ilim, jiger, qıyal. Bir túyisip kirse iske. Shól kudayı, aytıńshı al, Ne shara bar jeńilmeske!

Jáne Ámu jaǵasına

Jıl aylanıp keldi báhár. Qayttı quslar baslap tırna,

Qubla jaqtan qatar-qatar.

Dolı dárya seńiń juttı...

Paroxodlar shıqtı jolǵa.

Jaqtı shopan qosqa ottı,

Mallar órip ketti qırǵa.

Átshók shıǵıp, aǵashlarda Shoq shımshıqlar ashtı jıynaq, Jol boyında qonıp sımǵa, Qarlıǵashlar qaldı sayrap.

204

Bay kolxozdıń padasınday, Ízǵır kókte ótkinshi bulıt. Qırda motor úni tınbay, "Egiske" dep atlandı jurt.

Toǵay kórgen bajbanday-aq, Dalalarda adım kerip,

Jasıl túske jerdi boyap,

Júrdi báhár ayday kórik.

Taxiatasta ketti burqıp, Qurılıstıń náwbáhári. Qulaq túrgen ańday úrkip, Qum shańǵıtar bir máháli.

"Bultı qalıń, jańbırı az, Túste samal, aqsham tımıq. Hawa ırayın uǵıp bolmas, Bar ózinde qanday qılıq.

Telegraftıń shertip sımın, Jańa, túnde esken samal Mine, házir tapqan tınım, Sharshatqanday jónsiz nama".

Deydi Tanya áyneginen Bozǵılt tańǵa kúle qarap, Sergey hálek uyqı menen,

Oyatpadı onı, biraq.

Suw ákelip qoymaqshı bolıp Áste basıp shıqtı tısqa, Qulaq saldı sımǵa qonıp,

205

Sayrap turǵan qarlıǵashqa.

Dedi oǵan házillesip:

- "Taptıq-aw bir sazendeni! Óler adam ishi pisip,

Tura berse tıńlap seni.

Bilgeniń tek jalǵız qosıq,

Artta qalǵan kompozitor...

Oy, ánekey, ketti-aw ushıp, Kritikanı súymes paxır..."

Dedi de Tanya kúlim qaǵıp,

Jup shelegin aldı qolǵa. Jazǵı salqın etine jaǵıp,

Sergitedi onı jolda.

Shıyraq basıp boyı balqıp, Qarar oyshań átirapqa. Aq qanatlı bultlar qalqıp, Barar, áne, qubla jaqqa.

Jalǵız janǵan shamǵa qusap Tań Sholpanı kókke órledi. Ushar qókte sheńber jasap Tınıshlıqtıń kepterleri.

Kala jatır karsı aldında, Generaldıń shatırınday. Tanyanı ol tań qoynında Topılısqa shaqırarday.

Trubalardan jalqawlanıp Sozıladı tútin ǵawlap.

206

Tuw alısta shań oranıp, Júyrik, "gazik" keler zuwlap.

Boy ozdırıp jas terekten

Ekskavator kranları, Buldır-buldır kók jiyekten Sazaradı qum gúzarı.

Sonda jaylar tasasınan Kórer Tanya jas toǵayın.

Perzentindey kúlip oǵan, Der eljirep: "Aynanayın!

Aynanayın jas bóbegim, Ós tezirek boyǵa tartıp. Keń dalanı búrkep kógiń, Jańa qonıs jatsın shalqıp.

Ushqır poezd aynasınan Kóz salǵan jan qumǵa mına, Shın súysinip ketsin saǵan, Sen komsomol toǵayına."

Turdı sonda kómkerilip, Nart aǵashlar mawjırasqan, Anasına antı berik

Jas áwladtay sóz baylasqan.

- Oy, jas toǵay-jasıl kórik,

Mayda jelden tapqan selteń, Japıraǵıń jer kórki bolıp

Ós kulpırıp, jayna erteń!

Shúmek burap suw toltırıp,

207

Bir shelegin qoyıp shetke,

Salqın suwǵa betin juwıp,

Keldi Tanya fontan betke.

Fontan suwı aydalada Aq terektey jalǵız ósken.

Shapshıp barıp, maydalana — Monshaqlanıp qayta túsken.

Sulıw fontan jiyeginde Otırdı ol qarap páske.

Sonda abaysız kelip demde

Birew kózin bastı áste.

Sóyletpek bolıi qol iyesin, Tanya sumlıq qurdı bále! -Tanısam eger, ne bereseń Júz túp terek egeseń be?

- Al egeyin! "Bul qay dawıs?

Kurban ba eken? Joq ózgeshe. Anton aǵa turar alıs

Hám onda joq bunday peshe, Sereja ma? Jańa úyde — Uyqı menen tóbelesip,— Jatqan adam qáytip demde Keler eken...

Bol tez, sheship! —

Dep sıbırlar qol iyesi. "Hayal qolı emes ǵoy bul. Kim de bolsa erkek kisi.

"Qurban" dewdi kórdi maqul.

208

-Qurbanbısan, wáy biyádep! Pay taptıń-aw, atın bilip!

-Ah, minletten qutıldım dep Politotdel turdı kúlip.

-Oh, Sizbisiz urlanıp kelip,

Qorqıtqan meni? Ápiw etiń: Ishimde, eger, balam bolıp — Túsip qalsa qáyter ediń!...

Ay—yay, sol bir júz túp terek, Jibermesten túslik asqa: Sanap berip jurttan bólek

Ektirgende men polntchastqa...

Dedi Tanya jumıp kózin. - Asıqqansań! Azturǵanda Tanıtar edim bálki ózim,

Endigi qıyal bermes iayda,—

Dedi politotdel oǵan, Papiros tartıp otırdı jay. Uyqı súymes qabaǵınan Parasatlı balqıp shıray.

- Múmkin be joldas politotdel,

Sawalım bar sizge qısqa? Qashan endi ótemiz, eń — Zor sheshiwshi topılısqa?

Tereń oylıkúlki menen Tanyaǵa kóz qırın salıp, Papirosın sorıp ásten,

209

Otırdı bir az oylanıp:

(Zor islerdi bejergenin Ańlamaydı-aw adam geyde,

Qarapayımlıq degenińniń— Ózi sol ǵoy tusingenge!)

-Senińshe qalay, aytshı Tanya, Qashan ótsek bolar maqul?

-Maǵan dese usı tańda...— Dedi Tanya, silkip shashın.

-Óytip, isti artqa súyrep –

Keshiktiriwge bermeymiz jol, Oylap kórshi tereńirek

Álle qashan baslanǵan ol:

Bunda hár bir tiklengen jay,

Hár bir kóshe, hár túp terek, Sen ósirgen nálshe toǵay Topılıstan berer dárek...

** *

Sóz kesildi, bólindi dıqqat, Ekewi de turdı jıldam,

Keldi tusqa sonda zuwlap

Júyrik "gazik" shań oranǵan:

Tústi onnan bas injener Kelemiz—dep Moskvadan. - Qáne, Tanya biylep jiber,

VASXNIL-den xat bar saǵan!

210

SUBBOTNIKTE

I

Jumalatqan altın sharday,

Bas kóterdi qumnan kuyash. Esnep turǵan jas ulanday

Túr kórsetti Taxiatas.

Shıqtı jaslar brigadası

Top-top bolıp subbotnikke. Kelip Anton otaǵası, Tatyanaǵa qıldı ókpe:

- Aytpadım ba, áy, sen qızǵa, "Araqızdan qaldırman" dep. Erinsheklik qıldıńız ba,

Bolarmız dep bosqa hálek?

Kuldi Tanya: - Anton aǵay,

Ayıplı ǵoy oǵan qızlar. "Usta kórse, qorqar toǵay", Degen "ırım" taptı olar.

- Sonı aytqan qaysı nadan? Sumlıq ǵoy bul, oy ne degen!

Jonıw ushın Rossiyadan

Aǵash tappay keldim be men?

Adam usta bola almas!, Jas aǵashtı súye almasa.

Jonıwǵa sheber qolımdı, ras, Kesermen-aw ege almasa...