Abulqasim Otepbergenov - Tanlamali shigarmalar 6
.pdfIytler kórmes qorlıqtı, kórip mınaw bolǵanım».
***
Tik ayaqtan júrgende ulı-qızǵa mútájlik, Bolmas onsha zárúrlik, bolmas onsha kóp tarlıq, Belden quwat ketkende, ulı-qızıń qaramay, Qoysa onnan ótken bir, bolmas azap hám qorlıq.
***
Barsam bala dártinen kúygenligin aytadı, Jılay-jılay hátteki, esindaǵı joytadı, «Qapa bolma anajan, saǵan etken jábiri,
Kóp keshikpey ulınan, ya qızınan qaytadı».
***
Kóp jasasa anası endi bes kún ómiri, Qalǵanlıǵın oylamas, shaqpas miyi, zeyini, Iship alıp másirip, kelip yarım jalańash, «Ólmediń!» dep, baqırar qanǵanınsha meyili.
***
Ólim taqiyq, bir kúni saǵandaǵı jetedi, Kókireginde janı bar, gúlli janzat ótedi, Biraq este saqlaǵıl, jábir etken anaǵa, Eń keyninde qor bolıp, kózi ashıq ketedi.
***
Ol anasın sókti dep, esitkenli bunda men, Qápes yańlı tar bolıp, qaldı, jáhán sheksiz, keń, Yaratqannıń qáhári hár nárseden jamandur, «Lashı dúzde kómilmey qalmasa bolar» deń.
***
Anasınıń húrmetin qoymaǵanlar ornına, Ózi sorpa quyadı ózleriniń sorına,
Ya ulınan, ya qızdan, yaki qarap júrip-aq Túser bir kún táǵdirdiń mashaqatlı torına.
***
Birew berse anaǵa jábir menen japanı, Bunda júrip janıma oǵırı bir batadı,
«Bilmey qaldım ana» dep, keshirim bir soramay, Azan turıp, keshqurın qalay tınısh jatadı,
***
Jáne sol bir qorlanǵan ana haqta aytaman, «Táǵdirinen xabardar boldım-deyip- qaylardan?»
141
Dini Islam miyrimsiz, anasına perzenttiń, «Ornı bolar-degen-aw-Saqqar atlı jaylardan».1
***
1. SaqqarDozaqtıń jetinshi qatı, eń qorqınıshlı jayı.
30.09.2013j.
Iship kelip anaǵa jónsiz azap beredi,
Ana paxır «Qulınım jata ǵoy!» dep júredi, Jayparaxat, arqayın otırǵan bir kúni joq, Bunıńdayın perzentten bezip ketkiń keledi.
***
Araq degen es-aqıl, miydi jeyip qoyama? Hesh qandayın tıyıqsız, bawızlamay soyama? Araq sebep láń bolıp, óleyin dep atırǵan, Janǵa jábir islegen, máskúnemdi ayama.
***
Qanday ahmaq, qandayın maqluqlıǵın bilmedik, «Jaqsı bolıp keter» dep, úmit etip, shólleldik. Súzetuǵın ógizdey, iship alıp qutırıp. Máskúnemniń táwbege kelgenin bir kórmedik.
***
Araq degen burında qandaylıǵın bilmedim. Aytıp bolmas kórmegen, zattıń aziz jerlerin, Al hazirgi waqıtta gúlli úrdis bolǵan ba, Mayırmaqta talanttı, mıqlı Alp, erlerin.
***
Qurttay alǵan sıylıqqa, marapatqa shıdamay,
Ózin sezip kóklerde, júrgenler bar dep, «Hay-hay!». Araq iship wayraqlap, talant qalıp bir jaqta, Den-sawlıqtan ayırılıp, júrgenler bar, dep «Way-way!»
***
Gúldey názik talanttı qor etkenler arada, Tabıladı, házirde awıl menen qalada, Dáwlet penen baxıttı, araq deyip túsinip, Usap qalar, qulaqqa urılǵan bir tanaǵa.
***
Talantlınıń ońǵanı, arǵısında bolmasa,
Jas bir jerge barǵanda, ishiwin bir qoymasa, Barlıq jazǵan miynetiń kók tiyinǵa turmaydı,
142
Ózińnen hám sózińnen kópler úlgi almasa.
***
Qarap tursań, mayrılıp, nawqaslanıp jatqanlar, Araq iship, qanına ózi záhár qatqanlar,
Satıp alǵan awırıw, emin tappay jer-kókten, Eki kózi tórt bolıp, al-sal bolıp otqan bar.
***
Ol ishedi, men bunda «Táwbe!» deyip, júremen, Kórgen jerde aqılım, keńesimdi beremen, «Yaxshı, aǵa!» deyip kep, ant-suw iship ketedi, Erteńine báribir, más júrgenin kóremen.
***
«Gór dúzeydi búkirdi» degen yańlı buldaǵı, Nágiran bop tuwılǵan, kesel yańlı jandaǵı, Búkirdi gór dúzeter, nágiran da jazılar, Biraq, záhár ketpeydi, máskúnemniń qandaǵı.
***
Jaqınlama xabardar bolmay turıp sırınan, Ayaq segiz boladı, jamanlarda burınnan, Tiyip keter birewi, keleshegiń oylasań,
Jıraq qılǵıl, hár qashan, qızıń menen ulıńnan.
***
Qız shıǵarar bolsań da sora tórkin, negizin, Barlastırıp bilip al, ata tegi, jik jigin,
Erteń «Wax!» dep otırma, kórgensizge tap bolıp, «Quda degen mıń jıllıq» aytılmaǵan bul tegin.
***
Ul úylener waqtında, sorap alǵıl qudańdı, Qalay tawıp atqanın, bilip alǵıl ol nandı, Qolı taza, pákize, miynet penen kún kórse, Ílayıq dep bileber, qudalıqqa ol jandı.
***
Awlaq usla ózińdi, paraxordan, menmennen, Qashqıl juwha, jalatay, hiylekerden, jermennen, Aqsha turǵan orında, ar-namısı turǵanlar,
Bir patırat tabadı, sira daw joq jerlerden.
***
Sonıńdayın qudalıq ańsat sawda, is emes, Awdarsańız arbanı, ońlawıńa hesh kelmes,
143
Úylentirip ulıńdı, qız shıǵarar bolsań da, Jeti ólshep, arqayın, onnan keyin barıp kes.
***
01.10.2013j.
Qız balada intizam, izzet-húrmet bolmasa, Qulaǵına aytqan sóz, násiyat bir qonbasa, Akademiya pitkerip, kelsedaǵı báribir, Ne ilaj bar, tiykarı ata-ana ońbasa.
***
Qız da, ul da úyinde kórgenlerin isleydi, Úlkeygende balalıq dáwirlerin esleydi, Áke bala aldında araq iship, ya shılım,
Shekken bolsa bala da, onnan ótip ketpeydi.
***
Bala ushın shańaraq úlken akademiya, Áke bolsa biydáwlet, ana bolsa sırǵıya,
Bul mektepti pitkerip, shıqqanlardan úmit joq, Suwsızlıqtan shóldegi quwrap qalǵan bir giya.
***
Jámiyetke tártipsiz bala bergen atanı, Keshirmes eli-xalıq, bunıńdayın qáteni, Ol hám jáne Allanıń esabında turadı, Balasınıń dártinen hásiret, ǵamda ótedi.
***
Qız degeniń tártipsiz, jaman qılıq islese, Kóp aldında awızın ashıp, qattı esnese, Qızı tursın jayına, al anasın shaqırıp,
«Barma sende parasat, barma sende es!» dese.
***
Bir jasúlken balası, qarap turıp birewdi, Nabıt etip qoydı ol, ahmaq, kózi girewli, Máslik waqta jinayat islep qoyǵan perzenttiń, Ákesine jazanı, oylaw kerek beriwdi.
***
Áke menen balası jinayattı birlikte, Islep, uzaq múddetke, jaza alıp ketpekte, Balasın da jinayat iske jekken ákege,
«Adamshılıq sıpatın, joytqan ahmaq, nálet!» de.
***
144
02.10.2013j.
Shańaraqqa birinshi ata-ana tirenish,
Bolıw kerek olarda, aqıl, huwısh, bilim, kúsh. Mánziline jetkeriw ańsat emes kárwandı, Awıp-talıp, jollarda qalıw, awır, múshkil is.
***
Shańaraq bul túslenip ketetuǵın jay emes, Bir jaǵı pal, bir jaǵı gilkildegen may emes, Shańaraqtıń shatpaqlı, qıyır-shıyır jolı bar, Bir jerinde mini joq, on tórt kúnlik ay emes.
***
Bir jigitler túsindi shańaraqlı bolıwdı, «Mayǵa malıp otırıw-deyip-eki qolımdı», Aytıw kerek bundayǵa: «Ata-ana moynına, Minip almay, tezirek tawıp alǵıl jolıńdı!».
***
Bir jigitler boladı, ata-ana ólgenshe, «Aqıl-esti jıyıp al!»desedaǵı bir neshe, «Araq qoyıp, táwbege keler» deseń qaytama, Qıńırlıqtı qırsıǵıp, arttıradı on ese.
***
Aqıl-esli, sawatlı, maǵlıwmatı joqarı,
Biler payda, zıyannıń, artıq, kemin, muǵdardı, Biraq bilmes nápsiniń dushpanlıǵın ózine, Araq iship, oyqandı, qurıp, qıynar kóp jandı.
***
Qarap tursań sırtınan sulıw, sımbat, kórki bar, Ústinde millionlıq kostyum-shalbar, bórki bar. «Sırtqı beti jıltıraq, ishki beti qaltıraq»., Degen yańlı ishinde, náhán, kópek iyti bar.
***
Otırıspada, jıyında gezek bermey sóyleydi, Menmensinip, jurtlardı pátek shenli kórmeydi, Al, úyinde hayaldan qorqanınan hátteki, Ayda, jılda, anaǵa barıp sálem bermeydi.
***
Bala degen-«kompyuter», eslep qalar kórgenin, Esten sira shıǵarmas, birew azap bergenin, Ata-ana qaramay, óz halına taslaǵan,
145
Ballar ata-anaǵa isler, kórip, bilgenin.
***
Mámlekette issizlik, daǵdarıslar boladı, Aylandırıw kósherdi qıyın hal bop qaladı, Shańaraqta mámleket, ishinegi mámleket, Bunıńdaǵı birinshi-miynet mıqlı quralı,
***
Miynet penen tiklengen, shańaraqtıń óresi, Bekkem bolar tırnaǵı, bolmas hárgiz kemisi, «Al awırdıń ústinen, júrse jeńil astınan», Sóz joq onda boladı, bul awhaldıń terisi.
***
Miynet adam kelbeti, sıyqı menen sánidur, Umman yańlı sarqılmas, ómirlik bir kánidur, Ata-ana ya hayal, moynındaǵı musallat, Bilmes millet qádirin, jalqawlarǵa báribir.
***
Miynetkeshte qáwpeki, ótirik sóz bolmaydı, Hám kúnshillik, birewdi kóralmas, kóz bolmaydı, Kóralmaslıq, kúnshillik, is qos jaqpas ádeti, Ómirinde mazmun joq, turmısta ház bolmaydı.
***
Geybirewler «jetpeydi!» deyip, qattı nalıydı, «Qıs kiyerin jaz kiygen, jarlı qaydan bayıydı?», Degen yańlı jupını hám de miynet etpegen, Mol-molaqay mal menen nanǵa qalay jarıydı?
***
12.10.2013j.
Qushaq jetpes qarın bar, aqılı joq, pámi joq, Mestey qarın bárqulla orta bolmas, bárha toq, Usı sıpat, usı sın menen nápsin tıyalmay, Júrip, jurtqa min taǵıp, «atıladı misli oq».
***
Qarap turıp, ádeti, qılıǵına kúyeseń,
Hesh birewge qol qabıs tiygizbesin bileseń, Jeti bala ákesi, úyinde de, dúzde de,
Sóz mánisin uqpayın júrgenine ne deyseń?
***
13.10.2013j.
146
Appaq qıraw engenshe, saqal menen baslarǵa, Seksen jasta júrgen bar, kúlki bolıp jaslarǵa, Aqsaqal dep kópshilik, kózabaǵa sıylaydı, Kúyineseń húrmet-sıy, berilgen bir aslarǵa.
***
Hújdan menen ań degen, qartayǵanda bolmasa, Kóptiń jaman kórerin ańǵarmasa, ańbasa, Minip alıp minberge, pátiwasız kópirer,
Qáne onı bir adam, maqullasa, qollasa.
***
Jas alpıstan ótken soń, eń birinshi pám bolsın, Nápsiń insap qasında, qara jerge teń bolsın, Hár qádemiń, qıymılıń gúzetiwde boladı, Tisiń tildi júwenlep, aytar sóziń kem bolsın.
***
Jasúlken kóp, awzına ne kelgenin sandalap, Júrgen, eski patlaqtı qazıp, ezip, maydalap, Sırtta júrse almastay tawı sira bolmaydı, Al úyinde qatınınan qorqıp, júrer qańǵalap.
***
Shańaraqtı basqarıw turpatıńa qaramas,
Nar túyedey jigit bar, awma, ańqaw, bir mawbas, Awa deseń awa der, nawa deseń nawa der, Ul-qızı da ózindey, bolıp shıǵar jaramas.
***
Sırtta júrse kóplerge sheshensinip sóyleydi, Temirshiniń kórigi, yańlı lawlap gúrleydi, Al úyinde pıshıq bop, hayalınıń aldında, Súymeńlegen til sira, gúrmeliwge kelmeydi.
***
14.10.2013j.
Ishi gewek bir gubban, awızına kelgenin, Aytıp atır, jaslarǵa násiyatın, bilgenin, Ireti joq, ornı joq, pátiwasız sandalap, Bilmeydi ol jaslarǵa masqara bop júrgenin,
***
Sózdińdaǵı aytılmas hám aytılar orını bar, Orınsız sóz sóyleseń álip qáddiń bolar dal, Jas ótken soń birinshi tilińe bek bolmasań,
147
Ana sútiń awzıńa kelip, bolar qıyın hal.
***
Bir qam semiz más bolıp, maǵan kóp sóz aytqandı, «Aspan tirep turman!» dep, kókten bılay qaytqandı, Salawatlı, saldamlı jigit shıǵar dep júrsem, Bilmeppen men insanlıq sıpatların joytqandı.
***
Ol iyegim astına enip kelip kópirdi,
Kóbik shashıp awzınan hám de qattı jekirdi, «Bileseń be, sen meni qanday adam ekenim?», «Kórmegenmen-dedim men-sendey haywan sekilli».
***
Bir waqları bir jerge baslıq bolıp otırǵan, Hámel tiyip shontıqqa, menmenlikti qatırǵan. Janlarına tiygeni jámááttiń sonshelli,
Jaman kórer, kórgensiz, pasmanda bir qatınnan.
***
Sol bayaǵı aǵası, qollap turǵan waqların, Para alıp másirip, dáwlet penen baxların, Kúseydi ol, sonıńday bolıp júrebersem dep, Oylamaydı qılmısqa juwap berer jaqların.
***
Úlken turpat, gidiman, túyedeyin boylardan, Tek qulqunnıń jolında júrgen sıqmar baylardan, Jetpesinge yamasa jámiyetke paydası,
Tiymes, hárgiz, sebebi, mártlik shıqpas ondaydan.
***
Sonıńday bir sóziniń aldı-artın bilmegen, Tórt adamǵa dástúrxan jayıp, sira kórmegen, Jigitler bar arada júrgen saya, súlder bop, Hám de ardan, namıstan, uyattan bir ólmegen.
***
15.10.2013j.
Keyingi bir payıtta miyrim-shápáát, qáhát, Bolıp baratırǵanday, kópler etpey qánáát,
Iymansızlar, «Jixád!» dep, dawrıq salar, bilmeydi,1 Jihádttıń eń abzalı nápsińe qarsı jixád.
***
1.Jixád-qarsı urıs ashıw.
148
Taw qoparǵan, yaki bir arıslandı baylaǵan, Báygilerde birinshi gózzal zorın saylaǵan, Qara kúshtiń iyesi márt sanalmas hesh waqta, Márt sol adam, nápsiniń dushpanına aylanǵan.
***
Birewlerge mártebe, bax beredi birtalay,
Táwbe yaki shúkirlik etpes, deyip: «Ya Quday!» Yaratqanın umıtıp, nápsi qulı bolǵan soń,
Baxıt tayıp basınan, bále jawar bir talay.
***
Bilmeydi ol báleniń kelgenligin qayaqtan, Nápsi basqa bále bop, shalǵanlıǵın ayaqtan, Baǵ-dáwletten ayrılıp, mańlayına mushlaydı, Ayırması bolmadı, diywanadan, sayaqtan.
***
Keshe harlap hákimlik lawazımda turǵan bir, Jas jigittiń joldası boldı axmaq, górqaw gil, Marapatın berip kep, paraǵa kóp úyretti, Basın shatıp bálege, qashtı ján-jaqqa pútkil.
***
Lawazım bul qanaat, insap penen boladı, Insaplı jan hár qashan, húrmet, sıyın aladı, El basqarıp otırıp, nápsin alǵa shıǵarsa,
Sır ashılıp, keyninde shermende bop qaladı.
***
Lawazımda barshılıq, bunıńdayda basshılar, Gewish qoyıp, marapat berip júrer qosshılar, Marapat hám maqtawǵa, meyil bolǵan keyninde, El húrmeti, sıyınan, quralaqan bos qalar.
***
16.10.2013j.
Pátiwasız jasúlken, hár nárseden jamandı, Aytar bárha qırsıq sóz, jaramas bir tamandı, Shúkirlik bir etpeydi, mına jarıq kúnlerge, Oylamadı, hesh waqta Payǵambarıń, Allańdı.
***
Eski waqtı esleyip, onı-bunı otlaydı., Sovetlerdi maqtayıp, jan beriwden qaytpaydı,
149
Kommunistiń qulı bop, óz erkinen ayrılıp, Júrgenligin hesh waqta, hesh bir jerde aytpaydı.
***
Bir jasúlken basqospa, merekede sayradı, Tınısh otqan birewdi, mújip, qattı qayradı, Ólimnen de bes better boldı oǵan mına gáp:, «Pátiwasız ekenseń, qoysesh-dedi-ondaydı!».
***
Jasúlkenniń júznen nur jawılıp turmasa, Aǵı menen qaranıń parqına bir barmasa,
Sıy kórsetip, keńes hám sorap júrme ondaydan, Sıy húrmetti ne bilsin, tiykarında bolmasa.
***
«Jepis jastı qay jerde, qalay jasap júr?»-deyip. «Qalay sıyıp júripti, bul jáhánge bul?» deyip, Hámme hayran qaladı, qırshańqı qırt saǵalǵa, «Jala, dóhmet aytarı, hár bir sózi zil!» deyip.
***
17.10.2013j.
Támegóydiń alqımı oqpan deyseń bozdaǵı, Toltıralmas, dáryanıń náwpir suwı jazdaǵı, Oqpan gewlep, tum-tusın gúlli opat etedi, Oqpannan kem bolmaydı, adamzattıń azǵanı.
***
Támegóydiń basshılıq etken jeri ońbaydı, Ol barqulla túlkidey, óz quyrıǵın qollaydı, Bergenlerdi jarılqap, bermegendi múkitiw, Jolın izlep, arqayın islewge bir qoymaydı.
***
Men birinshi Yaratqan Jabbarımnan qorqaman, Eki qolım kóksimde, juwıraman-jortaman, Onnan kúshli qudiret, Iláh joqdur álemde, «Bendeligiń umıta, yadta tut-dep-aytaman!»
***
Qorıqpaǵanlar halları, ne bolmaqta búginde? Aytsam júrek shorshınıp, jiyrenbe hám túńilme, Elden jegen milliardtı, qayttan tólep, qamalıp, Atqanlar da barshılıq, shúkir áyle kúnińe.
***
150