Qiriq qiz dastani

Aq otawdı sayladı,

Alıp kelip tazıńdı,

Óz kewlinen Buwrabay, Iqırar kelip awzınan, SHalabaydıń jolına, Qızın baǵısh áyledi. Qutılıp quday qarızınan, Kewilin shad áyledi. Awıldıń qatın, balasın, Nárse qoymay jıynadı, Basa-bastı saladı,

SHalabayday tazdı qatınlar, Dál ortaǵa aladı. Quwanıshqa meyri qanadı, Bas kúyewge sanadı.

Aq kiyizge saladı, Tumlı-tustan kóterip, Qol ushına aladı. SHın mehriban boladı. Qatarına ergizdi, Qolınan qáde bergizdi,

Kórimlik berip kórgizdi, SHadlı dáwran súrgizdi, Esik ashıp qatınlar,

Aq otawǵa kirgizdi, Basın jerge iygizdi, Urıp-soǵıp qatınlar, Bosaǵaǵa tiygizdi.

Jawıp jipek shapanın, Basına qundız kiygizdi, Aq qılqasın qatınlar, Teberik etip bólisti. Tamashagóy qatınlar, SHaqalaqlap kúlisti.

171

Neshe juwan qatınlar,

Qushaqlasıp kóristi.

Ullı, kishi jám bolıp,

Toǵız qáde úlesti,

Sırtınan kórip Buwrabay,

Júdá kewli astı,

Qarızınan qutılıp, Tórt túligi say boldı, Kózi talıp jámine, Daǵazalap awılına, Aqılı jetpey sońına, Ańbay istiń qopalına, Asıqtırıp óz toparına, Túsinbey namıs-arına,

Kóz salmay qızdıń zarına, Bayın ǵayrat salıp atır, Gúlayımdı tazsha menen, Bir qospaqtıń ǵamına. Jıynatadı basshı aǵa, Basqa kún tuwıp asıǵa, Qaramay jaǵday jaǵına, Bir qanshanı jıǵıp mayǵa Xabar shashıp óz orayǵa, Xabarlandırıp ullı toyǵa, Buwrabayday bayıńız, Tarqattı elge daǵaza, Gúlayımday periyzat, Bul xabardı esitip,

Qara baylap tuttı aza, Júdá qayıl ólimge,

Sebepsiz jetpedi qaza,

Úlken záwlim salıp atır, Asıqtırıp bay baba, Saladı kópke biymaza,

172

Elin tolıq jıynattı,

Tum-tusqa atlar oynattı,

Tamashalı dabıl qaqtı,

Ańǵarmay qaranı-aqtı,

Dúnya-malın tarqatıp,

Tumlı-tusqa at shaptı.

Tuttı úlken saltanat,

Buwrabay xosh bolıp waqtı,

Eldi tolıq jıydırdı,

Toparlap mal soydırdı,

Tórt qırlap oshaq oydırdı,

Kersenlep tabaq qoydırdı,

Jasullınıń basın qurap,

Hizzet penen qondırdı.

At shaptırıp,

Naqıra sırnay tarttırıp,

Waqtı xoshlıq ettirdi. Umıt bolar sońǵa dep, Dúrden shıra jaqtırdı, Sońǵa yadta qalsın dep, Altın qazıq qaqtırdı.

Sarkoptıń elin qoymay jıyıp. Toltırıp tabaq shashladı, Eldiń waqtın xoshladı,

Ilaq berip úsh jerden, Túrli órnek basladı, Áweli renish bolsa da, Tazıń kewlin xoshladı. Házirgi waqta jubanıp, Bolar iske júdá qanıp,

Oylay-oylay qarasa,

Aqıbeti júdá anıq. Tumlı-tusqa kózin salıp, Qol urmaǵa sulıwǵa,

173

Qıdırıp júr hár jerden,

Qızdıń qolay jerin alıp.

Bir kóre almay kúyip-janıp,

Saltanatqa meyri qanıp,

Aqıl-esin jıymaǵa, Aq nekesin qıymaǵa,

Bulǵarı oymaq oymaǵa, Háwes bolıp tur tazıń, Gúlayımday arıwdıń, Aq júzinen súymege, Qara baǵrı bolıp qan, Basına túsip zimistan, Tar kórinip keń jahan,

Endi xabar aytaman,

Áwel bastan na ırza, Gúlayımday sulıwdan, Ketip qalıp baǵına, Qıyın boldı arzıw-hal, Tazǵa zaya qılǵan quday,

Amanatıń kelip al» — dep, Gúlayım baǵında jılap, Júrgen qusaydı.

SHıdadıń zalım bay namısqa, arǵa,

Qarattıń qızıńdı iytten de qorǵa,

Ata bolıp nátiyjeńiz usı ma,

Tazıńdı iyt talap, shoqıǵay ǵarǵa.

Zaya boldı maqset penen oylarım,

Iytler tislep adıra qalǵan boylarım,

Soramadıń qızıńızdıń halınan,

Asqa dóńgey berip atqan toylarıń.

Bir pul ettiń mıń tuwarlıq bul baham,

174

SHeshilmesten shiye bayladım saǵam,

Búgin ólsem riyzaman qudayǵa,

Bul dúnyadan bolsa usı sıbaǵam.

Názer salar shın pendeniń allası, Qozar boldı kewilimniń jarası, Usı bolsa ata sennen nátiyjem, Keshke jetpey házir ólgenim jaqsı.

Bar bolsań qudayım bir tuwrı qara, Saǵadan baylandım men baxtı qara, Túp atamız dártlerime názer sal, Irastı, haramdı kóz benen barla.

Jamanlıq qılǵannıń shırası sónsin,

Hár kim súygeni menen oynasın, kúlsin,

Qaramadıń qızıńızdıń kewline,

Toyıń tazıńızdıń asına dónsin.

Jetinshi bólim

Alqıssa sonı aytıp Gúlayım, Óksip-óksip jıladı.

Esitken biraz múhminniń, Quyqa-túgi juwladı.

Maqul sózge mal mańırar, Aytqan sózdiń salmaǵına, Bayabanlar shuwladı.

Kewilin ashıp Gúlayım, Járdem tilep bárhaqtan,

Kewil berip túrli jaqtan,

175

Alǵa basıp baratır. Jazdırılmay túsken qaqpan,Suwǵa ketken shóp qarmar, Táme qıldı Gúlayım, Qatarlas jigit jan jaqtan, Aqıl shashıp qıdırdı, Qatarın el-elattan,

Iǵbalı ızǵar tap alıp, Jan shıǵarǵa kelip tur, Temir torǵa qamalıp, Gúlayımday sulıwǵa, Túrli ǵaramat jamalıp, Otır edi baǵında,

Ash búrkittey shabınıp,

Hesh jerden járdem tabalmay, Otır edi tazǵa arnalıp.

Batıl bolıp tuwǵan ayı, Jarılqamay bir qudayı, Hesh bir sózi tıńlanbay, Atadan alınıp ayı,

Jambas urmay bir jaqtan,

Bir qatarlıq teńi-tayı, Aqıl-esten ayırılıp, Ketip jaman qolayı. Atasınıń kewilin jıqpay, Tayın boldı bir qardarı, Ashıǵınan xabar tappay, Otır edi hayranda,

Úsh ret shaqırtıwshıǵa barmay, Hesh kimniń aytqanın qılmay Otır edi Gúlayım.

Qas qarayıp kún battı, Xalayıq shıra jaqtı, Birewdi birew, baqtı,

176

Ashıqtıń júrer waqtı,

Árman sherin molayttı. Uyalǵannan Gúlayım,

Betine perdesin shalıp,

Hár túrli maqset oylanıp, Jeńgesin aldına salıp, Otawǵa qarap jol tarttı. Qırıq qızına bas bolıp, Bawırı qara tas bolıp, Áyne jatar baǵında,

Aq otawǵa kiredi,

Gúlayım sulıw bas bolıp, Bul xabardı esitip,

Ne ármanlı jigitler, Ǵawlap úyge toladı. Gernay-sırnay tartılǵan, Qız-kelinshek jıynalıp, San tartıp tárep tutılǵan, Qızadı meylis maydanı, Qara shashın taraydı, Pinhamı kózler qaraydı, Gúlayımǵa kóz sharlap, Ne ármanlı jigitler, Biyıqtıyar qulaydı,

Ne ármanlı jigitler, Eslerinen tanadı, Batırǵa ózin sanadı, Gúlayımnıń kelbetine, Tásiyin qalıp turadı, Árman, sherin tarqatıp, Qayta-qayta qaraydı. Sóyleskendi bir awız, Erksiz tartıp baradı. Beti ayday jarqırap,

177

Irke almay ózin albırap,

Kózi túsken waǵında,

Jigit tuwe aldında,

Ǵarrı tura almay qaltırap, Yoshlandırar kórgen kózdi, Júzi túsken jerinen, Qásteler tabar salamat. Qaray ǵoysa bet aldı, Ashıqqa berer daramat. Susı basıp bársheni, Gúlayımday periyzat, Haqıyqat zardıń zamanı, Izǵıǵan túrli bálamat. Baslanıp qızıqlı dáwir, Birewden birewi táwir, Qatarı menen kese alısqan, Súrilgen qızıqlı dáwir. Otırıspa tarqamay,

Tún jarpısı boladı, SHayıw-sheker qanadı. Qatarında nar edi,

Ishi tolı ar edi, Gúlayımǵa talaman,

Jasınan-aq bir jaǵında bar edi, Ólgeyliden júdá qardar,

Ishine kelse tilla sardar,

Hadaldan joq tawıǵı, Haramnan joq pıshıǵı, Ólgeyliden jarlı edi, Mańlayda joq, tilge bay, Atı shıqqan sorlı edi. Gúlayımnıń halınan, Júdá xabardar edi.

Sarı tawdıń dalası,

178

Basqa qonǵan el edi,

Buwrabaydıń awılına,

Tún jarpında keledi, Atı kim dep sorasań, Esenbek shayır der edi.

Aytqanı hesh jerde bolmay, Kewli árman, sherli edi. Bolıp atqan isti bilip,

Ózin irkip tura almay, Xabar alǵan sol edi. Jabıqtı túrip sıǵalap, Gúlayımnan hal sorap, Háwjar namasına salıp, Esenbek shayır ne dedi:

Esenbek ǵayıń ǵaylap kelip turǵan,

Seniń ushın jolıńda janım qurban,

Atańız saltanatlı toy beripti,

Dáwranıń qutlı bolsın Gúlayımjan.

Tariyx ústem bop pa shopan, malay,

Qosılsa eki ashıq sheker-palday,

Sırtıńnan xabardarman men udayı,

Sırıńdı bir esittir halıń qalay.

Gúlayım:

Qamadı zalım atam qıyın torǵa,

Qamaldım, qorshalandım, soqtır jarǵa

Sen ediń shın súygenim áwel basta,

Tazshadan qutılǵanday kúniń bar ma?

Jigit:

Jıǵında tas buzadı baydıń sózi,

179

Ishime dártler saldı-aw qumar kóziń, Ǵayrat salıp tazıńnan men qutqarsam, Erkińdi berermiseń baydıń qızı.

Gúlayım:

Neshshe jıllar qolımdı sozdım ayǵa,

Qarmalap qulash urdım tereń sayǵa,

Meniń ushın tazshaǵa hiyle tapsań,

Keltireyin men umıtpay men qolayǵa.

Jigit:

Dártińnen júrek-baǵrım júz mıń para,

Kúlki sóz batadı eken bara-bara,

Bay, patshanı qálemey tańlap júrip,

Qatarıń taz boldı ma baxtı qara.

Gúlayım:

Keshe-kúni jılasam da qádiri haqqa,

Baqlamadı qudayım qara-aqqa,

Tazshanıń jelkesin men kórermedim,

Atam qara tikti ǵoy biziń baqqa.

Jigit:

Kisi ushın qalasań ba bek baylanı

Tigińnen otqa janba qor aylanıp,

Hárkimniń mingen tawı biyik bolsın,

Otqa janba basıńa sawda salıp.

Gúlayım:

180