Folklorímízdíń áyemgi derekleri
Qaraqalpaqlardıń folklorınıń áyemgi dáwirdegi dereklerine názer awdarǵanımızda, Orta Aziya xalıqlarınıń kópshiliginin ata-babaları esaplanǵan Shıǵıs Aral jaǵalarında biziń eramızǵa shekemgi X-VII ásirlerde jasaǵan sak massaget qáwimleriniń mádeniyatı menen baylanıslı bolǵanlıǵın kóremiz. S. P. Tolstov júrgizgen arxeologiyalıq izertlewler Aqshadarya hám Sırdáryanıń ortańǵı jaǵalawlarınan Inkar dárya boylarınan Sak-massaget qáwimleriniń izin taptı. Olardan sharwashılıq, balıqshılıq, ańshılıq kásipleri menen shuǵıllanǵanlıǵı anıqlandı. Tagesken ham Uyǵaraqtan qazılıp tabılǵan b. e. sh. X-XІ ásirlerge tuwra keletuǵın zatlardıń ishinde bronzadan islengen attıń er-turmanları, sarı-jaydıń jebesi, bronza menen temirden islengen pıshaqlar hám qanjarlar, uzın temir qılıshlar tabıldı. Sonday-aq Uyǵaraq penen Tageskenniń qábirlerinen tabılǵan zatlarda suwın, sayǵaq, at, kiyik, qaban, arıslan, barıs, túye t.b. haywanlardıń súwretleri salınǵan.
«Tumaris», «Shıyraq», «Zarina ham Striangiya», «Zariadr hám Odatida» qusaǵan epikalıq shıǵarmalar biziń eramızdan burınǵı bir dáwirlerde dóretilse de, ózleriniń dóregen geografiyalıq ortalıǵı menen hám bul ortalıqta jasaǵan áyemgi bir zamanlardaǵı házirgi túrk xalıqlarınıń ata-babaları sak-massaget, skiflerdiń poetikalıq dóretpesi bolǵanı ushın, sonıń menen birge aradan neshe ásirler ótse de bul áyemgi folklorlıq dástúrlerdiń házirgi túrk xalıqlarınıń eposında saqlanıwı áyemgi eposqa bul xalıqlardıń haqıyqat sherik hám miyrasxor ekeninen derek beredi.
Áyemgi dáwirdegi túrk qáwimleriniń poeziyası uzaq dáwirler dawamında Shıǵıs Evropanıń, Orta hám Oraylıq Aziyanıń keń aymaǵında jasaǵan túrk qáwimleriniń basınan keshirgen san mıń tariyxıy waqıyalar menen tıǵız baylanısqan.
ІѴ-ѴІІ ásirde Qaraqalpaqstannıń házirgi aymaǵı Afrigidler mámleketiniń quramına kiretuǵın edi. Xorezm Aral boylarında hám Arqa Kaspiy jaǵalarında jasaǵan qáwimler menen tıǵız baylanısta bolǵan. IV-V ásirlerde Xorezmniń ishinde bolıp ótken tariyxıy waqıyalarda onı qorshap alǵan kóshpeli hám yarım otırıqshı urıwlardıń roli oǵada úlken edi. Biziń eramızdıń 1Ѵ ásirinde gunlar ishki Mongoliyadan Aral teńizine qaray jılısqan waqıtta xalıqlardıń ullı kóship qonıw dáwiri bolgan. Bul dáwirde hálsizlengen Xorezm, kóshpeli hám yarım kóshpeli qawimleriniń óz aymaǵına úzliksiz ıǵısıp keliwine hám oaziste qalıp qoyıwına tosqınlıq jasay almadı. S. P. Tolstov basshılıǵındaǵı Xorezm arxeologiyalıq ekspediciyasınıń jańa maǵlıwmatları sonı tastıyıqlaydı, bul dáwirdegi putkil Xorezm xalqı ózi qorshaǵan qáwimler menen tıǵız baylanısta qáliplesken. Bul tarawda arxeologlarımızdıń Baraqtam (b. e. IV ásirdiń aqırı V ásir) hám Igda (6. e. Ѵ asiri) qorǵanlarında alıp barǵan arxeologiyalıq izertlewleri úlken qızıǵıwshılıq tuwdırmaqta. Óytkeni Baraxtam hám Igda qorǵanları basında Xionitler turǵan qáwimlerden qalǵan estelik bolıp tabıladı. Bir qatar izertlewshilerdiń pikirine qaraǵanda Xionitler aral boyların jaylaǵan Sarmat massaget hám bul jerde ıǵısıp kelgen gun qáwimleriniń urpaqları bolıp esaplanadı. V ásirdiń ortalarında Orta Aziyanıń siyasiy turmısında basshılıq xionitlerden eftalitler qolına óte basladı. Óz dáwirinde eftalitler Kaspiyden arqa Hindstanǵa hám batıs Túrkstanǵa shekemgi aralıqta óziniń úlken mámleketin dúzgen. Olar Orta Aziya jeri ushın alıp barǵan urıslarda hátteki persiyanlardı da jeńdi. Degen menen de eftalitler mámleketi VI ásirdiń ortalarında sasanidler armiyası ham túrklerdin kúshi menen qulaydı. Bunnan keyin túrkler Tarxuilardıń basshılıǵında hár qıylı qáwimlerdiń birikpesin dúzdi. Solay etip olar IV ásirdiń ortalarında Oraylıq Aziyada kúshli mámleket payda etti.
Qaǵanatlardıń basında qaǵan Bumın turdı, sonday-aq onıń aǵası. Istemi mámlekettiń batıs bólegindegi qáwimlerdin birikpesin ham Orta Aziyanı basqardı. Mine, sol dáwirlerde Ámiwdárya Iran menen túrk eliniń arasındaǵı shegara bolıp qaldı.
Tariyxtan málim VI ásirdiń aqırında túrk qaǵanatı shıǵıstaǵı Koreyec qoltıǵınan baslap, batıstaǵı Kaspiy teńizine shekemgi bolǵan úlken kólemdegi jerdi iyeleydi. Eń áhmiyetlisi tariyxtıń bul dáwirinde tariyxıy ádebiy jobada kórkem súwretlengen Orxon-Enisey estelikleri jazılıp qaldırıldı.
Kultegin esteligindegi kishi jazbalar, Kultegin esteligindegi úlken jazbalar. Tonıkok esteligine qoyılǵan jazbalar, Bilge qaǵan esteligindegi, Ongin esteligi hám bir qatar estelikler, atap aytqanda Sudji esteligi, Barlıq esteligi, Uyukturan esteligi, Elegesha esteligi, Qızıl-chıra esteligi, Kejilig-xobu esteligi, Altın kóldiń birinshi hám ekinshi esteligi, Begra esteligi, mine bulardıń barlıǵı áyemgi túrk jazıwshılarınıń tiykarı bolǵan Orxon-enisey jazbaları bolıp tabıladı.
Bulardıń ishinde ideyalıq-kórkemlik jaǵınan ayrıqsha ózgeshelikke iye bolǵanları Kultegin, Tonıkok, Bilge qaǵan esteligine qoyılǵan jazbalar ekenligin kórsetiw kerek. Óytkeni bulardıń hár biri ertedegi batırlardıń erligin, el basqarıwshılardıń danalıǵın táripleytuǵın áyemgi turk dástanların kóz aldımızǵa keltiredi.
«Tonıkok» jazba esteligi xalıq awız ádebiyatınıń sol dáwirden házirgi kúnge shekem saqlanıp kiyatırǵan motivlerin úyreniwde úlken áhmiyetke iye. Onıń tariyxıy jaǵın bılay qoyıp, folklorlıq hám ádebiy ózgesheliklernine názer awdarǵan da túrk qáwimleriniń xalıq bolıp birigiwi, olardıń óz azatlıǵı hám ǵárezsizligi ushın gúresiwi haqqındaǵı óziniń sózi menen «aqıl iyesi, sóz iyesi men boldım» degenindey, ol usı bir tariyxıy dastannıń aqılı, dana jırshısı bayqaladı.
Abu Rayxan Muhammed ibn Axmed Beruniy hár tárepleme qabiletke iye úlken ilimpaz edi. Ol jámiyet hám tábiyat ilimlerinin barlıq tarawları menen qızıqqan. Ol astronomiya, geografiya, geologiya, tariyx, etnografiya, filosofiya, filologiya ilimleri menen shuǵıllanǵan, hátte shayır da bolǵan.
Beruniy ádebiyat izertlewshisi sıpatında eń baslısı arab poeziyasın úyreniw menen, Shıǵıs Iran folklorınıń úlgilerin awdarıw menen shuǵıllandı. Ol musılman shıǵısında birinshilerden bolıp hind qosıq qurılısınıń dúzilisin izertleydi. Ol «Uamik hám Azra», «Urmuzlyar ham Mehriyar», «Didmax hám Kramiduxt» qusaǵan epikalıq dástanlardı, «Qasım as-supur ham Ayn al-Hayam» qusaǵan ańızlardı arab tiline awdarǵan edi.
Beruniydin “Al Asar al-bakiya an kurun al xalia” («Ótken áwladlar estelikleri») Evropada «xronologiya» atı menen belgili bolǵan kitabında qalayınsha ańızlardan paydalanǵanı haqqında, olardıń Beruniydiń ilimiy tallawında tutqan ornı hám áhmiyeti jóninde qısqasha sóz etpekshimiz.
Belgili bolǵanınday, xronologiya 1000-jılı Beruniy 27 jasqa tolǵanda jazılıp pitken edi. «Estelikler»de barlıq eralardıń, Beruniyge belgili bolǵan xalıqlardıń bayramlarınıń óziniń tolıq bayanı beriledi. Ásirese, ol bul máselede greklerge, rimlilerge, persiyanlarga sogdiylerge, xorezmlilerge, xristianlarga, johidlerge, musılmanlarǵa t. b. xalıqlarǵa kóp itibar beredi.
Beruniy folklordı úlken estelik retinde bahalaydı, oǵan ayrıqsha itibar berip qaraydı. Folklor dóretpeleriniń kópligi, baylıǵı, olardı izertlep bolıw múmkin emesligi «Kóp xalıqtıń ańız-áńgimelerin jaqsılap izertlew ushın bir adamnıń barlıq ómiri jetpeydi» degen onıń sózleri menen kórsetiwge boladı.
Beruniy «Estelikler» kitabınıń bastan-ayaǵına jazba derekler menen bir qatarda xalıqtın hár qıylı awızeki anızların oziniń ilimiy oyların dálillew maqsetinde keńnen paydalanadı. Bul kitabında qay máseleni sóz etse de soǵan baylanıstırıp keltiretuǵının bayqaymız.
Usı kózqarasqa tiykarlanıp, bay tariyxıy hám folklorlıq materiallardı isletiw menen atları belgili tariyxıy dáwirlerge baylanıslı bolǵan patsha hám payǵambarlar Muwsa, Iysa, Daniyl, Messi, Isak, Nu, Nobannasar, Filipp, Aleksandr, Ezdigerd, Ismail Muhammed jáne de basqalar haqqında gúrriń etiledi.
Dunyanı basqan topan suwı haqqında ańızdı aytqanda Beruniy tárepinen úlken itibar berip eske tusiriledi. Ańız kórsetilgenindey topan subı Nu zamanında boladı. Dunyanı suw basıp, hámme suwda ıǵıp, hámme nárse ǵarq boladı dep kórsetiledi ańızlarda. Beruniy ańızlardıń hár qaysısında bul belgili ózgeshelikler menen táriplenetuǵınlıǵın anıqlaydı. Ásirese kóp xalıqlar arasında dúnyanı topan suwı basqan dáwir menen birinshi adamnıń payda bolǵan dáwiri jóninde hár qıylı pikirlerdiń bar ekenligin Beruniy ortaǵa saladı.
Beruniydin folklorǵa qatnasın aytqanda onıń «Estelikler» kitabınıń «Zulqarnayin» dep atalatuǵın patshanıń kim ekenligi jóninde xalıqlardıń tartısı haqqında sóz degen ayırım bólimin atamay ótiwge bolmaydı. Beruniy bul bólimde Zulqarnayin haqqqında onıń ómiriniń tariyxıy hám folklorlıq jaqlarına ayrıqsha kewil bóledi.
Qaraqalpaqlardıń arasında, sonday-aq Xorezm oazisinde jasawshı basqa xalıqlar da Iskender-Zulqarnayin haqqında qızıqlı ańızlar házirgi kúnge shekem saqlanǵan.
Hár bir xalıq jer júzinde payda bolǵan birinshi adam tuwralı óz ańızın dóretken. Eger ózi dóretpese, ózinikindey etip basqalardan ózlestirip alǵan. Beruniy bul kitabında persiyalılardıń ańızı boyınsha jer júzindegi birinshi adam Gayu-Mars obrazına hámme waqıt jiyi kewil bólip otıradı. Persiyalılardıń dunyanıń baslanıwı haqqındaǵı tańqalarlıq ańızların, Axrimannıń yaǵnıy Iblistiń tuwılıwın, Axrimannıń dunyada islegen oyqanların, Gayumars tuwralı ańızların buǵan atap ótiwge boladı.
Xalıqtıń ańızlarınıń hár birewi Beruniydiń awzınan da, qáleminen de ayrıqsha saqlıq hám puxtalıq penen aytıladı. Ol bul xalıqtıń hayran qalarlıq dóretpelerinde turmıs haqıyqatlıǵınıń ushqınların ayırıp kóre bilgen, olardı óziniń ilimiy tastıyıqlawlarına sheberlik penen jalǵastıra aldı. Ol bul haqqında «Men olardıń maǵan kelip jetken sózlerin múmkinshiliginshe, buzılǵanın dúzetiw menen, nadurıs jerlerin biykarlaw menen, haqıyqatın maqullaw menen beremen» - dep jazadı.
Usı kózqarastan Beruniy geypara hind ańızlarınıń tábiyattan tıs súwretlewge iye ekenligin hayran qalıw menen atap kórsetken edi. Mısalı, ol indeyeclerdegi birinshi Budda hám onnan keyingi payda bolǵan Budda haqqındaǵı aqılǵa uǵras kelmeytuǵın ańızlardı atap ótedi. Budda hawada da júre beretuǵın boladı. Tuwılıwdan hám óliwden azat etilgen. Budda dárejesine kóterilgen adamlar haqqında tańqalarlıq ańız-áńgimelerdiń bar ekenligin eskertken edi.
Dunyanıń payda bolıwı, birinshi adam, qudaylar haqqındaǵı xorezmlilerdiń, arablardıń, evreylerdiń, indeyeclerdiń ańızların Beruniy júdá jaqsı biliw menen birge, grek ańızları menen de ol jaqınnan tanıs boladı hám onıń názik tamanlarına shekem tallap bilgen. Ol greklerde barlıq zańnıń atası Zevs ekenligin, grekler óziniń túpsaǵasın Zevsten baslaytuǵının kórsetedi.
Beruniy «Ótken áwladlar estelikleri» kitabında Zarostrizmniń, tiykarın salıwshı Zaratushtra haqqında, onıń ataqlı kitapları «Avesta», «Tuwılıw kitabı» jónindegi ańızlıq bolsa da belgili dárejede isenim tuwdıratuǵın xabarlardı sóz etedi.
Jańa jıldıń birinshi ayınıń birinshi kúni Nawrız haqqındaǵı Beruniy tárepinen jıynalǵan hám «Estelikler» kitabına kirgizilgen ańız-áńgimeler folklorlıq hám etnografiyalıq baǵdarda úlken qızıǵıwshılıq tuwdıradı. Haqıyqatında Beruniy hár qanday nárseniń kelip shıǵıw máselelerine, sonday-aq ol tuwralı hár qıylı áńgimelerge kewil bóletuǵın, ol aytılǵan sózlerden belgili bir ilimiy juwmaq isleytuǵın adam bolǵan. Onıń úlken máseleni sheshiwde mayda bir detallar menen qızıǵatuǵını bayqaladı.
Beruniy «Estelikler» kitabında bir neshe ret Xorezm hám Xorezmliler haqqında, bul úlkeniń ańız-áńgimeleri, bayramları, dástúrleri jóninde jazadı. Bunnan basqa da usı kitabınıń eki bólimin óz aldına Xorezmge arnaydı. Bul bólimler «Xorezmde jasawshılardıń bayramlarına Xorezm shaxtıń qalay qarawı haqqında sóz» dep ataladı. Kitaptıń bul bólimleri kólemi jaǵınan kishkene bolǵanı menen folklor ham etnografiya tariyxın úyreniwde úlken qızıǵıwshılıq tuwdıradı.
Beruniy xalıq ańız-áńgimelerinde, gúrrińlerinde haqıyqattı qabıl etip sáwlelendiriwdiń turmıslıq hám obrazlıq jaqların kórdi. Onı ańızlardaǵı bul eki ózgeshelikte teńdey qızıqtırdı. Ol xalıq ańızların bahalawda xalıq ańızlarında turmıs haqıyqatlıǵınıń kórinisin sezgenler tárepinde bekkem turdı.
Solay etip, Beruniy óziniń ilim-izertlew jumısında hár qıylı túrdegi xalıq ańızların keń paydalanadı. Jazba derekler menen bir qatarda olardı dálillewdiń eń bahalı materialları dep qaraydı. Beruniy ańızlarda haqıyqatlıqtıń ushqınların mazmunnıń, formanıń, pikirdiń sulıwlıǵın atap kórsetedi.
XІ ásirde ómir súrgen ataqlı ilimpaz Orta Aziya xalıqlarınıń til biliminde úlken miynet etken, «Devanu luǵatit túrk» kitabınıń avtorı Mahmud Qashqariydiń tuwılǵan, ólgen jılları, qay jerde oqıǵanı házirshe belgisiz.
Mahmud Qashqariy joqarı bilimge iye bolǵan. Onıń ata-tegi emirler toparınan bolǵan. Ol óziniń ataqlı Devanın 1072 1078-jılları jazıp pitkergen. Biraq ol bul kitaptı jazıw ushın turkiy qáwimler arasınan uzaq jıllar maǵlıwmat jıynagan. Ilimpazlardıń shamalawlarına qaraǵanda Qashkardan basqa ol Buxara, Nishanpur, Samarqand, Mervi arqa Iran qalalarında, Bagdadta bolǵan. Mahmud Qashqariy túrkiy tillerden basqa arab-parsı tillerin jaqsı bilgen. Ol Qıtaydan baslap Mauarannaxr, Xorezm, Fargana, Buxara boylap jasaǵan kóp ǵana qáwim, urıwlardı kózden keshirgen hám olardıń tili, folklorı boyınsha material toplaǵan.
Mahmud Qashqariydiń kitabında xalıq qosıqlarınıń úlgileri kóplep berilgen. Olar tematikalıq jaqtan hár qıylı. Birewleri aqıl-násiyat formasında berilse, birewleri tariyxıy, birewleri tábiyat qubılıslarına arnalǵan, birewleri úrp-ádet dástúrlerge, birewleri muhabbat temasına baǵıshlanadı. Al, kópshilik qosıqlar qaharmanlıq epostan alınǵanı kórinip turadı.
Ulıwma devanda berilgen poeziyalıq dóretpelerge ser salǵanda olardıń basım kópshiligi xalıq qosıqları ekenligin, sonday-aq epikalıq shıǵarmalardan úzindi ekenligin bayqawǵa boladı. Bul qosıq kupletleri óziniń ideyalıq mazmunı hám kórkemlik ózgesheligi menen de úlken qızıǵıwshılıq tuwdıradı. Olardıń mazmunınıń salmaqlılıǵı, ideyasına anıqlılıqtı, kórkem formasınıń jetiliskenligi ayrıqsha ózine tartadı. Kópshilik qosıq kupletleri xalıq poeziyasınıń kóp dáwirdi basınan keshirgen, xalıqtıń belgili folklorlıq dástúri boyınsha ısılǵan, qáliplesken úlgiler. Xalıq qosıqlarına tán kuplettin 1-2 qatarındaǵı kórkem tákirarlaw ulgileri, aytılayın degen pikirdin 3-4 qatarlarda beriliwin buǵan mısal etip kórsetiwge boladı. Devanda keltirilgen qosıqlardıń basım kópshiligi 7-8 buwınlı qatarlardan turatuǵın barmaq ólshemindegi qosıqlar, onıń ústine uyqaslarınıń da kópshiligi a-a-a-b túrinde keledi. Sonıń menen birge devanda kóp buwınlı qosıqlarda hám joqarıdaǵıdan basqa uyqaslar da ushırasadı.
Mahmud Qashqariydiń devanında bir neshe ańız-áńgimeler de berilgen. Olardıń ishinde jıl atları máwsim, pasıl atlarına baylanıslı ańızlar ayrıqsha qızıǵıwshılıq tudıradı. Mahmud Qashqariydiń Devanu luǵatit túrk» kitabındaǵı naqıl-maqallar óziniń tematikası boyınsha, mazmunı hám kórkemlik ózgesheligi boyınsha da házirgi dáwirdegi túrk xalıqlarınıń naqıl-maqallarına qaraǵanda uqsaslıǵı hám ózgeshelikleri de bar.
Maxmud Qashqariy Devanında keltirilgen naqıl-maqallar shın mánisinde xalıqlıq naqıl-maqallar bolıp, tariyxıy áhmiyetliligi, ideyalıq kórkemlik ózgesheligi menen turkiy xalıqlar folklorın, sonıń ishinde qaraqalpaq folklorınıń naqıl-maqallar janrın úyreniwde úlken áhmiyetke iye.
Folklor menen jazba ádebiy estelikler mudamı bir-biri menen óz-ara tıǵız baylanısta bolǵan. Folklorlıq dóretpeler bir zamanlarda jazba esteliklerge aynalsa, bir dáwirlerde jazba esteliklerdiń folklorlıq variantları payda bolıp otırǵan. Bul qubılıs biziń dáwirimizge shekem dawam etip kelgen. Mısalı ІX-XѴ ásirlerdegi kórkem awızeki dóretpeniń dástúrlerin óz ishine alǵan oguzlardıń «Kitabı dadem Korkut» atlı ádebiy jaǵınan qayta islengen epikalıq dástanı buǵan mısal bola aladı. Bul kitapta bir neshe ásirler dawamına ańız bolıp júrgen awızeki áńgimeler jazba ádebiy estelikke aynaldırılǵan. Jazba hám awızeki dátúrdiń óz-ara baylanısında ádebiy esteliklerdiń uzaq dáwirlerge jasaw hám taralıw jolları kórinedi.
Folklor úlgileriniń uzaq saqlanıwında hám jazba ádebiy processke tásir etiwinde xalıqtıń janlı awızeki kórkem dóretpesi menen birge eski ham orta ásirlerde dúzilgen sózlikler de úlken áhmiyetke iye. Bul máselede Mahmud Qashqaridiń «Devanu luǵatit túrk» kitabın hám «Kodeks Kumanikus»tı, ayrıqsha atap kórsetiwge boladı. Bul sózlikler folklor úlgileriniń jıyıntıǵı bolıw jaǵınan teńi tayı joq estelikler. Usı waqıtqa shekem olardıń túrk qáwimleriniń tilin úyreniwdegi áhmiyeti kóbirek aytılıp keledi. Al olar túrk qáwimlerini tiliniń tariyxın úyreniwde ǵana emes, al folklorınıń tariyxın úyreniwde de bahalı dereklerdiń biri bolıp qaladı.
Túrk tilles xalıqlardıń ortaq ádebiy miyrasına aynalǵan XІ ásirdiń ataqlı shayırı Yusup Has Hajibtiń Kutadgu bilig (Baxıtqa baslawshı bilim) kitabı folklorǵa tiykarlanıp dóretilgen eń bahalı shıǵarmalarınıń birewi «Turk shah naması» dep atalatuǵın bul dóretpede Orta Aziya hám Shıǵıs Túrkstanda jasaytuǵın túrk tilles xalıqlardıń folklorınıń bay úlgileri Yusup Has Hajib tárepinen sheberlik penen paydalanılǵan. Onda tolıp atırǵan xalıq naqıl-maqalların, aforizmlerin avtor redakciyasında kóriwge boladı. Ulıwma kitaptıń qurılısı, onda sóz etilgen ádillik: mámleket, aqıl, poeziyası kózqarasınan qanaat haqqındaǵı pikirler xalıq bayanlanadı.
“Kutadgu bilig” tegi Kúntuǵdı, Aytoldı, Ogdulmısh, Odgurmısh obrazları da ózleriniń payda bolıw, dóreliw derekleri boyınsha folklorlıq obrazlar menen baylanısqan. Yusup Xas Hajib ádillikti, ádil patshanı Kúntuǵdı atı menen beredi, mámleketlik hadal wáziri Aytoldı obrazı menen, aqıllı Aytoldınıń ulı Otdulmısh obrazı, qanvattı wázirdiń tuwısqanlarınan biri Odgurmısh obrazında beredi. Obrazlardıń atamasında bolsın, sonday-aq Yusup Xas Hajibtiń folklorlıq motivlerden keń paydalanıǵanlıǵı korinedi. Olardıń minezlemesinde bolsın. Kitaptıń avtorı folklor úlgilerinen paydalanǵanda olarǵa ózinshe bir sıpat beriwge háreket etken.
Kópshilik túrk tilles xalıqlardıń arasına keńnen taralǵan, olarǵa ortaq bolǵan «Oguznama», «Muhabbatnama» qusaǵan XІІ-XІІІ ásirlerdiń jazba ádebiy esteliklerinde bul shıǵarmalardıń tereń xalıqlıq tiykarda xalıq folklorınan keńnen paydalanıp jazılǵanlıǵın bayqaymız.
Sonday-da jaǵday bolıp otırdı, kóp ǵana XIV-XVI ásirde jasaǵan atı pútkil túrk qáwimlerine málim bolgan jiyrenshe sheshen, Asan qayǵı, Soppaslı sıpıra jıraw sózleri xalıq arasınan kennen orın alıp, túrk xalıqlarınan usı dáwirdegi awız ádebiyatın kórilmegen dárejede bayıttı, jeke avtor dóretken kórkem sóz nusqasınıń, mıń san folklorlıq variantları payda boldı. Jeke adamnıń kúshi menen xalıq poeziyası ósip bardı, burın olardıń kóbisiniń atı umıtılıp ketse, XІV-XѴІ ásirlerde bul kórkem sóz iyeleriniń ózleriniń qosqan úlesiniń muǵdarı boyınsha umıtılmastan bekkem ornıǵıp aldı. Solay etip xalıq awzında avtorı belgili kórkem ádebiy dóretpeler jasadı. Folklor hám ádebiyattıń bir-biri menen qarım-qatnasınıń tıǵızlıǵı sonshelli, olar hámme waqıt biri-birinen nár aldı, birewi arqaw, birewi eris bolıp, xalqımızdıń kórkem sóz óneriniń rawajlanıwında bay hám tawsılmas dereklerden esaplanadı.
Dawamı bar. Dawamı keyingi faylda.