
Лекция 14
.pdf
O
CH3(CH2)14 C O CH2(CH2)14CH3
Спермацет содержится в голове кашалота. Его используют как нейтральную основу для приготовления разнообразных мазей.
Ланолин представляет собой смесь диэфиров двухатомных спиртов и жирных кислот с 18-24 атомами углерода и около 10% стеринов. Используется как основа мазей и косметических препаратов.
2.3.3. Триацилглицерины (нейтральные жиры, глицеролипиды, жиры)
Триацилглицерины являются эфирами глицерина и жирных кислот. Основная функция жиров – энергетическая, запасающая и защитная.
2.3.3.1. Номенклатура
Названия триацилглицеринов строятся на основе названий тех жирных кислот, которые входят в их состав.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
CH |
|
|
|
|
|
OH |
HO |
|
|
|
C |
|
C17H35 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
C |
|
|
|
C17H35 |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
|
OH |
HO |
|
|
|
C |
|
|
C17H35 |
|
|
CH |
|
|
O |
|
|
|
|
C |
|
|
C17H35 |
+ |
3 H2O |
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
|
|
|
OH |
HO |
|
|
|
C |
|
C17H35 |
|
CH |
|
|
|
O |
|
|
|
C |
|
|
C17H35 |
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
2 |
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
глицерин |
стеариновая кислота |
тристеароилглицерин |
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
(тристеарин) |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
CH |
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
C |
|
C17H33 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
C |
|
C H |
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
33 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
17 |
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
|
O |
|
|
C |
|
C17H33 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
|
|
O |
|
|
C |
|
|
C H |
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
15 |
|
31 |
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
O |
|
C |
|
C17H33 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
|
|
O |
|
C |
|
|
C H |
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
35 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
17 |
|
|||||
Триолеиноилглицерин |
1-олеиноил-2-пальмитоил-3-стеароилглицерин |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
(триолеин) |
|
(1-олео-2-пальмитостеарин) |
|
|
2.3.3.2. Физические свойства триацилглицеринов
Обычно твѐрдные триацилглицерины называют жирами, а жидкие – маслами (хотя рыбий жир жидкий, а сливочное масло твѐрдое). Твѐрдую консистенцию
Нижник Я.П. |
http://norgchem.professorjournal.ru |
Страница 11 |

имеют те триацилглицерины, в составе которых преобладают насыщенные жирные кислоты. Жидкие триацилглицерины содержат с основном остатки цис- ненасыщенных жирных кислот. Характерным для многих жиров является наличие двойной температуры плавления: жир плавится при некоторой температуре, затем затвердевает и повторно плавится уже при более высокой температуре. Так трипальмитин плавится при 43оС, а повторно при 65oC. Тристеарин – соответственно при 55о и 72о а триолеин имеет три точки плавления – -32о, -13o и - 5.5o.
2.3.3.3. Химические свойства триацилглицеридов
2.3.3.3.1. Гидролиз (омыление)
В организме триацилглицерины гидролизуются под действием ферментов липаз при физиологической температуре pH.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
CH |
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
|
OH |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
C |
|
|
C H |
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
2 |
|
|
|
||||||||||||||
|
2 |
|
|
|
35 |
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
17 |
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 C H COOH |
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
+ |
|
|
CH |
|
|
O |
|
|
|
|
C |
|
C17H35 + 3 H2O |
|
CH OH |
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
17 35 |
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
|
O |
|
|
|
C |
|
C H |
|
CH |
|
OH |
|
|
||||||
|
|
|
2 |
|
|
||||||||||||||||
2 |
|
|
|
|
35 |
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
17 |
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
тристеарин |
|
глицерин |
|
стеариновая |
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
кислота |
В промышленности такой гидролиз проводится в автоклаве при температуре около 170о и давлении 6-8 атм. Можно себе представить эффективность действия биологических катализаторов – ферментов!
При использовании каталитических количеств сульфокислот (метод Твитчелла) гидролиз проходит довольно быстро уже при 100 oC.
Свободные жирные кислоты идут на производство мыла, стеариновых свечей и для разнообразных синтезов.
При щелочном гидролизе образуются натриевые или калиевые соли жирных кислот – мыла (отсюда термин омыление):
Нижник Я.П. |
http://norgchem.professorjournal.ru |
Страница 12 |

|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
CH |
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
|
OH |
|
|
||
|
|
|
|
|
|
C |
|
|
C H |
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|||||||||||||||
|
2 |
|
|
|
35 |
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
17 |
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
3 C H COONa |
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
+ |
|
|
CH |
|
|
O |
|
|
|
|
C |
|
|
C17H35 + 3 NaOH |
|
CH OH |
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
17 35 |
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
|
O |
|
|
|
C |
|
|
C H |
|
CH |
|
OH |
|
|
||||||
|
|
|
2 |
|
|
|||||||||||||||||
2 |
|
|
|
|
|
35 |
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
17 |
|
|
|
|
|
|
|
|||
тристеарин |
|
|
глицерин |
стеарат натрия |
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
(мыло) |
В промышленности используются животные жиры, пальмовое и кокосовое масла, хлопковое масло. При нагревании их с едким натром образуется раствор (―мыльный клей‖) содержащий глицерин и мыло. Затем к ещѐ горячей жидкости добавляют поваренную соль (NaCl), при этом высаливается натриевое мыло – образуется твѐрдое мыло, которое можно отделить от раствора. Жидкие калийные мыла готовят с использованием едкого кали, но не производят технически дорогую стадию высаливания хлоридом калия.
Хотя в большинстве случаев в настоящее время мыло производят путѐм нейтрализации полученных в результате гидролиза по автоклавному методу (или методу Твитчелла) свободных жирных кислот.
Мыла являются типичными анионными мицеллообразующими ПАВ, играющие огромную роль в профилактике и борьбе с инфекционными заболеваниями. Почему мыла обладают моющим действием?
Представим себе микрокаплю жира, прилипшую к какому-либо материалу (например, к ткани). При обработке мыльным раствором, анионы жирных кислот проникают внутрь жирной микрокапли, а также адсорбируются на поверхности материала. В результате прилипшая микрокапля и материал заряжаются отрицательно, отталкиваются друг от друга и жирная капля легко смывается. При этом адсорбированные на поверхности жирной капли молекулы жирной кислоты придают капле гидрофильность, что увеличивает еѐ растворимость в воде.
Нижник Я.П. |
http://norgchem.professorjournal.ru |
Страница 13 |

-OOC
COO-
-OOC
|
COO- |
|
|
-OOC |
COO- |
|
|
COO- COO- |
COO- |
||
COO- |
Следует помнить, что мыла плохо образуют пену и не мылятся в т.н. жѐсткой воде
– в воде с повышенным содержанием ионов кальция и магния. В этом случае образуются нерастворимые кальциевые соли высших жирных кислот:
2 C17H35COONa + Ca(HCO3)2 |
(C17H35COO)2Ca + 2 NaHCO3 |
Кальциевые ―мыла‖ и другие ―металлические мыла‖ (Al, Co, Pb, Zn) используются как загустители пластичных смазок и как сиккативы. ―Алюминиевое мыло‖ использовалось как загуститель для приготовления напалма.
2.3.3.3.2. Гидрогенизация жиров
Дешѐвые жидкие растительные жиры можно превратить в твѐрдые, используя гидрогенизацию – присоединение водорода по двойным связям остатков ненасыщенных жирных кислот (Норман):
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2-15 атм |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH2 O C C17H33 |
|
CH |
|
|
|
O |
|
|
C |
|
|
C H |
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
Ni, 160-200oC |
|
|
17 |
35 |
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|||||||||||||
|
CH |
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
+ 3 H2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
C |
|
C H |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
|
|
O C C17H35 |
||||||||||||||||||||||
|
17 33 |
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
|
O |
|
C |
|
C17H33 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
|
|
O |
|
|
C |
|
|
C H |
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
35 |
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
17 |
||||||||||||||
|
|
|
триолеин |
|
|
|
|
|
|
тристеарин |
Получающиеся твѐрдые жиры идут на производство маргарина и мыла. Кроме насыщения двойных связей водородом, идѐт процесс цис-транс-изомеризации и
Нижник Я.П. |
http://norgchem.professorjournal.ru |
Страница 14 |

часть олеиновой кислоты превращается в элаидиновую, которая является твѐрдой.
2.3.3.3.3. Присоединение йода
Количественной характеристикой ненасыщенности липидов служит йодное число, которое соответствует массе йода (в граммах), которая может присоединиться к 100 г липида.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
||||||
|
CH |
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
C |
|
|
(CH2)7-CH=CH-(CH2)7-CH3 |
|
CH |
|
O |
|
|
C |
|
|
(CH ) -CHI-CHI-(CH ) -CH |
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
2 7 |
2 7 |
3 |
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
+ 3 I2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
|
O |
|
|
|
|
C |
|
(CH ) -CH=CH-(CH ) -CH |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
O |
|
|
C |
|
(CH ) -CHI-CHI-(CH ) -CH |
|
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 7 |
2 7 |
3 |
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
2 7 |
2 7 |
3 |
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
|
|
|
O |
|
|
|
C |
|
(CH2)7-CH=CH-(CH2)7-CH3 |
|
CH |
|
O |
|
|
C |
|
(CH ) -CHI-CHI-(CH ) -CH |
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
3 |
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 7 |
2 7 |
Триолеин
Аналогично присоединяется бром, хлор и другие электрофильные агенты.
2.3.3.3.4. Окисление
Наиболее важным процессом окисления липидов является ПОЛ – перекисное окисление липидов. ПОЛ является основной причиной повреждений клеточных мембран, например при лучевой болезни. Однако in vivo ПОЛ постоянно идѐт и без наличия радиоактивного излучения. При окислении железа (II) образуются гидроксильные радикалы (H-O.) и гидропероксидные радикалы (H-O-O.), которые инициируют ПОЛ. Реакция имеет цепной характер и идѐт с остатками ненасыщенных жирных кислот:
Нижник Я.П. |
http://norgchem.professorjournal.ru |
Страница 15 |

R CH HC CH R'
H HO.
HOH
R CH. HC CH R'
R CH
CH CH. R'
|
|
O |
2 |
|
|
O2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
R |
CH |
HC |
|
CH |
R' |
R CH CH |
CH |
R' |
|
O |
O. |
|
|
|
.O |
O |
|
|
|
|
HOH |
|
|
HOH |
|
|
|
|
|
HO. |
|
|
HO. |
|
|
R |
CH |
HC |
|
CH |
R' |
R CH CH |
CH |
R' |
|
O |
OH |
|
|
|
HO |
O |
|
|
|
O |
O |
|
|
|
|
O |
O |
||||||
R |
|
C |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
C CH2 R' |
R CH2 C |
C |
|
R' |
||||||||||
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
H |
H |
|
|
|
|
H |
H |
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
RCOOH R'CH2COOH |
RCH2COOH R'COOH |
Врезультате образуются альдегиды и карбоновые кислоты, мембраны повреждаются, а радикальные метаболиты обладают мутагенным и канцерогенным действием. Защитой от ПОЛ являются антиоксиданты – например, витамин E.
Вбыту окисление жиров, сопровождающееся гидролизом и бактериальным окислением называется прогорканием. При этом образуются дурно пахнущие соединения – альдегиды и кетоны.
Нижник Я.П. |
http://norgchem.professorjournal.ru |
Страница 16 |

2.4. Сложные омыляемые липиды
При гидролизе сложных липидов образуются жирные кислоты, спирты и ещѐ какое-либо вещество (фосфорная кислота, холин, этаноламин, серин, инозит, углеводы, серная кислота и т.д.).
Как правило, все сложные липиды делят на производные глицерина – глицериды и производные сфингозина – сфинголипиды.
2.4.1. Глицериды
Глицериды
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
фосфоглицериды |
|
гликоглицериды |
|
другие производные |
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
лецитины
кефалины
фосфатидилсерины
Другие производные
2.4.1.1. Фосфоглицериды
Все фосфоглицериды являются производными фосфатидной кислоты:
O
CH2 O C R O
CH O C R O
CH2 O P OH OH
Остаток фосфорной кислоты может этерифицироваться каким-либо спиртом с образованием соответствующего производного:
Нижник Я.П. |
http://norgchem.professorjournal.ru |
Страница 17 |

|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
C |
|
R |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
C |
|
|
|
R |
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
C |
|
R |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
-H2O |
|
CH |
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
C |
|
|
|
|
R |
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
CH |
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
P |
|
OH + HO |
|
|
|
CH2 |
|
|
CH |
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
P |
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
CH2 |
||||||||||||||||||||||
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
OH |
|
|
|
|
|
CH |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
OH |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
NH2 |
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
NH |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
фосфатидная кислота этаноламин |
|
фосфатидилэтаноламин (кефалин) |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
CH |
|
|
O |
|
|
C |
|
R |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
C |
|
|
|
|
R |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
CH |
|
|
O |
|
|
|
|
|
C |
|
R |
|
|
|
|
|
|
|
|
-H2O |
|
CH |
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
C |
|
|
|
R |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
CH |
|
|
O |
|
|
|
|
|
P |
|
|
OH + HO |
|
|
|
CH2 |
|
|
CH |
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
P |
|
|
|
O |
|
|
|
CH2 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH2 |
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
OH |
|
|
|
|
|
CH |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
OH |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
N+ |
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
H C |
|
N+ |
CH |
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
H3C |
|
CH3 |
||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH3 |
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
фосфатидная кислота |
холин |
|
|
фосфатидилхолин (лецитин) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH2 |
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
CH2 |
O |
|
|
C |
|
|
|
R |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
C |
|
|
|
|
R |
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
|
O |
|
|
|
C |
|
R |
|
|
|
|
|
-H2O |
|
|
|
|
|
|
C |
|
|
R |
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
|
O |
|
|
P |
|
|
OH + HO |
|
|
CH2 |
CH |
|
O |
|
|
|
P |
|
|
O |
|
|
CH2 |
|||||||||||||||||
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
HC |
|
|
COOH |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
OH |
|
|
HC |
|
COOH |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
OH |
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
NH |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
NH2 |
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
фосфатидная кислота |
серин |
|
|
|
|
фосфатидилсерин |
Приведѐнные формулы не полностью отражают реальное строение этих соединений. На самом деле, как правило, протон с OH группы остатка фосфорной кислоты переходит либо к аминогруппе, либо на внешнее основание с образованием биполярного иона – цвиттериона:
Нижник Я.П. |
http://norgchem.professorjournal.ru |
Страница 18 |

|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
C |
|
R |
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH2 |
O |
|
C |
|
R |
|
2 |
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
CH |
2 |
O |
C |
|
R |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
|
O |
|
|
|
C |
|
R |
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
C |
|
R |
|
|
|
||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
CH |
|
|
O |
|
C |
|
R |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
|
|
O |
|
|
P |
|
O |
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
||||||||||||
CH |
|
|
O |
|
P |
|
O |
|
|
CH2 |
O |
|
P |
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH |
|
|||||||||||
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
CH |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
- |
|
|
|
|
2 |
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
- |
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
O |
- |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
O |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
+ |
|
C |
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
+ |
CH2 |
|
|
|
|
|
|
+ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
NH |
3 |
H COOH |
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
NH3 |
|
|
|
|
|
|
H3C |
|
N |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
CH3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
кефалин |
|
|
|
|
|
|
|
лецитин |
|
|
|
|
фосфатидилсерин |
|
Как видно, эти соединения имеют в своих молекулах сильно полярную часть, которая является гидрофильной и неполярные углеводородные хвосты жирных кислот, которые являются гидрофобными. В результате фосфоглицериды проявляют свойство амфифильности или бифильности (греч. би – двойной,
– любить, если перевести на русский то получится ―двоелюбие‖). Напомним, что согласно принципу ―подобное растворяется в подобном 1‖ Гидрофильные вещества хорошо растворимы в воде и плохо в неполярных
растворителях и наоборот – гидрофобные вещества хорошо растворимы в неполярных растворителях и плохо в воде2. Итак, в молекуле лецитина можно выделить гидрофильную ―головку‖ и два гидрофобных ―хвоста‖:
O |
|
|
|
C |
O |
CH2 |
|
O |
|
|
|
C |
O |
CH |
|
|
|
O |
|
|
|
CH2 O P O |
CH2 |
|
|
O- |
|
|
|
CH2 |
|
|
|
+ |
|
|
|
N |
|
|
|
H3C |
CH3 |
|
|
CH3 |
|
Гидрофобные ―хвосты‖ |
гидрофильная ―головка‖ |
1Similia similibus solvuntur
2Поэтому молекула кефалина или лецитина одной своей частью ―любит‖ воду, а другой частью
―любит‖ нечто противоположное – неполярные гидрофобные растворители. Поэтому эта молекула бифильна.
Нижник Я.П. |
http://norgchem.professorjournal.ru |
Страница 19 |

Благодаря бифильности эти липиды в воде ассоциируются таким образом, что в водном растворе образуют двойной липидный слой: ―головками‖ молекулы обращены к воде, а ―хвостами‖ – друг к другу. Таким образом формируется клеточная мембрана в рамках модели Зингера-Николсона:
Рис. 1. Жидкостно-мозаичная модель мембраны (синие кружки – гидрофильные ―головки‖, чѐрные загзаги – гидрофобные ―хвосты‖, овал – интегральный белок).
Интересно, что в твѐрдом виде фосфолипиды образуют аналогичные слои:
Рис. 2. Кристаллическая структура 1,2-лауроилфосфатидилэтаноламина (кефалина)3.
3 M.Elder, P.B.Hitchcock, R.Mason, G.G.Shipley // Proc.R.Soc.London,Ser.A, 1977, Vol. 354, p.157
Нижник Я.П. |
http://norgchem.professorjournal.ru |
Страница 20 |