Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի աշխատություներ 3
.pdf
10 |
|
(№1–, №10 – , №17–, №27–, № 30 – ), 5 –7 (№ 2 – ):
, , , , , , (№2– ): - , (№10– ): , . , ,, 5:
, . , :
(№ 2 – , № 8 – , № 16 – , № 17 – , №18 – , №24– , №29– , №30– ), : , , ,, , , / , « »6: , , , , , , , 7:
,, : (№9– ), (№17– ):(№20– , №21– ):
, : ,, 8: , , , «1½ » 9:
, , , : , ( №№ 17, 18, №№ 2, 10, 24, 26, / №№ 2, 4, 5, 6, 8, 9, 13,
51912 , 17 –18
639, . 58; . 1912 , 18
71912 , 18 –17 ( )
81912 , 28
939, . 58
|
11 |
15, 16, 24, 25, 29, 30, №№ 1, 3, 9, 19, 24, №№ 1, 2, 3, 4, 9, 23, 30, 31) ( №№ 1, 22, 23, 24, 25, / №№ 3, 10, №№ 2, 11, 12, № 16, /« », №№8,24, №4) :
,(№3– , №24– ) (№16– , №27– ) 10: « » ,11:( ), , , 12:
զվարթնոց, « , ,» -, - . , , , 13:
(№1– ,№ 17 – , № 23 – , № 24 – , № 25 – ),(№24– )14: /, , , , , . 15:
, , , 16: , 17: 1500 , , , .
101912 ; 1931, 311
11187, 1935, 1
12177, 1931, 52 –59; 180, 5 –9; 187, 1935, 1 –5
13187, 1935, 40, 43, 54; . 16, 1927, . 2
14. 1912 , 39; 1929, 93; 1931, 311, 318
1516, 1927, . 27; . 1912 , 33 –39
161931, 310
171928, 138
12 |
|
, , : 18: 19:
20: , , : , , , : 21:
,, 22, 23: (№ 8 – , № 16 – ) (№ 1 – , № 9 – , № 10 – , № 17 – , № 28 – – , № 30 – ) , ,24:
: .
1.,, , , :
2. , , ( ):
3., :
181931, 317 –319
191912 , 33 –34
2063, 7; . 177, 1931, 1 –2; 1929, 62
211929, 107 –108, 113; . 1931, 310
2216, 1927, . 1; 69, 1934, . 4
23187, 1935, 90
2491, 1929, . 5
|
13 |
4., , « » , 25:
5.() ,, , :
1.
|
|
|
|
||
( ) |
|
|
( ) |
||
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1. |
( / ) |
– , |
|
177, 1931, 23 –24; |
|
|
|
|
16, 1927, |
||
|
|
|
. 1, 26; |
||
|
( ... 1995 ) - |
|
63, . 5; |
||
|
|
|
|||
|
|
91, 1929, . 5; |
|||
|
( 26 ) |
|
|||
|
|
|
. 1929, 169 |
||
|
: |
|
|
||
|
: |
|
|
||
|
|
|
|
||
2. |
– |
25 –30 |
187, 1935, 92; |
||
|
( ) |
|
16, 1927, |
||
|
: |
|
|
. 23 –24; |
|
|
- – |
|
28, 1924, |
||
|
( ) |
|
. 31 –32; |
||
|
5 : |
|
|
|
69, 1934, . 4; |
|
– |
|
|||
|
|
. 1928, 138; |
|||
|
/ |
|
|||
|
|
1929, 54 –55, 58, 78, 81, 169 –170 |
|||
|
20 - : |
|
|||
|
|
|
|||
|
– |
|
|
||
|
( ) |
|
|
||
|
( . . . 2500 –3200 ), |
|
|
||
|
: |
|
|
||
|
: |
|
|
||
|
|
|
|
||
3. |
– |
|
1929, 55 –56 |
||
|
|
|
|
||
|
( ) , |
|
|
||
|
( ) |
|
|
|
|
|
( . . . 2500 –3200 ): |
|
|
||
|
|
|
|
|
|
25.. . . 7000 –5000 ( 187, 1935, 15, 24; 39, . 58; . 1929, 162 –163, 165), (16, 1927, . 1; 69, 1934, . 4)
14 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4. |
– 25 |
|
1929, 56, 58, 87, 97 |
|
|
|
( ): |
|
|
|
|
|
|
|
5. |
– ( |
|
1929, 56 |
|
|
|
, ) 40 |
|
|
|
|
( . . . 2000 ): |
|
|
|
|
|
|
|
6. |
( . , . ) |
|
182, 1927, 28; |
|
|
|
– : |
|
16, 1927, . 1; |
|
|
- |
|
62, 1926; |
|
|
( . . . 2025 ): |
|
. 1928, 138 |
|
|
|
|
|
7. |
– , |
|
16, 1927, . 1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
24 - : |
|
|
|
|
( , |
|
|
|
|
) |
|
|
|
|
( . . . 2500 –3000 ): |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
8. |
– . |
|
177, 1931, 3, 18; |
|
|
|
2 –3 - |
|
180, 9; 182, 1927, 2; |
|
|
, 6 |
|
187, 1935, 91; |
|
|
, |
|
16, 1927, . 1, 15; |
|
|
( . . . |
|
69, 1934, . 4; |
|
|
2100 ): |
|
|
|
|
|
91, 1929, . 5; |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
. 1928, 138; |
|
|
|
|
1931, 310 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
9. |
– |
|
177, 1931, , 3; |
|
|
|
- , |
|
16, 1927, . 26; |
|
|
|
|
28, 1924, |
|
|
( . . . 3054 ): |
|
. 31 –32; |
|
|
: |
|
63, . 5; |
|
|
|
|
91, 1929, . 5; |
|
|
: |
|
|
|
|
|
. 1928, 138; |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1931, 310 |
|
|
|
|
|
10. |
– , , |
|
177, 1931, 3, 23 –24; |
|
|
|
|
|
16, 1927, . 1, 26; |
|
|
/ |
|
63, . 5; |
|
|
|
|
91, 1929, . 5; |
|
|
( , |
|
|
|
|
30- |
. 1912 ; 1912 , |
|
|
|
. . . 3076 ), |
||
|
|
: |
|
13 –14; 1928, 138; 1929, 57 –58 |
|
|
|
|
|
11. - |
- – |
|
1929, 58 |
|
|
|
- , |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
( . . . 1500 –2000 ): |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
15 |
|
|
|
|
|
|
12. |
– |
|
181, 1927, 1; |
|
|
- |
|
. 1929, 58 |
|
|
, |
|
|
|
|
( . . . 1500 –2000 ): |
|
|
|
|
|
|
|
|
13. |
– |
|
181, 1927, 1; |
|
|
- , |
|
. 1929, 58 |
|
|
, |
|
|
|
|
( . . . 3000 ): |
|
|
|
|
|
|
|
|
14. |
– |
30- |
181, 1927, 1 |
|
|
|
|
|
|
|
( ... 3555 ): |
|
|
|
15. |
– |
|
181, 1927, 1 |
|
|
-, |
|
|
|
|
, -- |
|
|
|
|
, ( |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
. . . 3050 , |
|
|
|
|
) |
|
|
|
|
: |
|
|
|
|
|
|
|
|
16. |
– |
|
180, . 2; 177, 1931, 3; |
|
|
, : |
|
187, 1935, 90 –91; |
|
|
|
|
69, 1934, . 4; |
|
|
( . . . 1867 ): |
|
91, 1929, . 2 –5; |
|
|
|
|
. 1931, 310 |
|
|
|
|
|
|
17. |
– ( |
|
177, 1931, 9; |
|
|
, ), |
|
187, 1935, 91; |
|
|
50 -- |
|
91, 1929, . 5; |
|
|
, |
|
. 1931, 316 –317 |
|
|
( . . . 1500 ): |
|
|
|
18. |
– / |
|
187, 1935, 91; |
|
|
, 15 |
|
91, 1929, . 5 |
|
|
- , |
|
|
|
|
( . . . 2000 ): |
|
|
|
|
|
|
|
|
19. |
– |
|
16, 1927, 1920, |
|
|
( . . . 1800 ): |
|
. 1 |
|
|
|
|
|
|
20. |
( ) – |
|
188/2, 62 –63; . |
|
|
, |
|
1931, 313 –314 |
|
|
|
|
|
|
|
( |
|
|
|
|
. . . 2850 ): |
|
|
|
|
|
|
|
|
21. |
– |
|
188/2, 62 –63; . |
|
|
50 -, |
|
1931, 313 –314 |
|
|
|
|
|
|
|
( . . . 2100 ): |
|
|
|
|
|
|
|
|
16 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
22. |
– |
|
16, 1927, . 1 |
|
|
|
( . . . 2200 ) |
|
|
|
|
, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
( . . . 3542 ) , |
|
|
|
|
( ): |
|
|
|
|
– |
|
|
|
|
- |
|
|
|
|
. |
|
|
|
|
: |
|
|
|
|
|
|
|
23. |
– |
|
177, 1931, 33; |
|
|
|
, |
|
182, 1927, 29 |
|
|
- |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
, , , |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
: |
|
|
|
|
- – |
|
|
|
|
( ... 2897 ), |
|
|
|
|
( . . . 2774 ) , |
|
|
|
|
( . . . 2247 ) |
|
|
|
|
. |
|
|
|
|
: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
24. |
– |
|
177, 1931, 3; |
|
|
|
|
|
187, 1935, 24 –25; |
|
|
= - |
|
16, 1927, . 1; |
|
|
( . . . 3250 ) , - |
|
. 1931, 308, 310, |
|
|
|
|
|
|
|
|
311 |
|
|
|
: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
25. |
– |
|
177, 1931, 28 –32 |
|
|
|
( ... |
|
|
|
|
2465 ), 40,5 -- |
|
|
|
|
, . : |
|
|
|
|
|
|
|
26. |
/ , – |
|
1928, 138 |
|
|
|
- |
|
|
|
|
( ... |
|
|
|
|
2200 –2600 ): |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
27. |
– |
|
181, 1927, . 1; |
|
|
( ... 3480 ) |
|
91, 1929, . 5; |
|
|
|
, 6 |
|
. 1929, 58 –59 |
|
|
, |
|
|
|
|
: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
17 |
|
|
|
|
|
|
28. - |
- - |
|
181, 1927, . 1; |
|
|
– |
|
91, 1929, . 5; |
|
|
|
|
1929, 58 –59 |
|
|
, |
|
|
|
|
- ( . . . |
|
|
|
|
3400 ): |
|
|
|
|
|
|
|
|
29. |
( ) – |
|
181, 1927, . 1; |
|
|
( ) |
|
16, 1927, 26 |
|
|
- , |
|
|
|
|
, , |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
, ( ... |
|
|
|
|
2730 –2740 ): |
|
|
|
|
|
|
|
|
30. |
– |
|
16, 1927, . 1, |
|
|
|
|
26; 91, 1929, |
|
|
( ... |
|
. 5 |
|
|
3000 ) |
|
|
|
|
: |
|
|
|
|
|
|
|
|
31. |
– |
|
16, 1927, |
|
|
|
|
. 1 , 26 |
|
|
( ... |
|
|
|
|
2800 ): |
|
|
|
|
|
|
|
|
... |
|
|
|
177, 1931 , //
, 177, 1931 ., , 84 :
180 , //
, 180, - , 38 :
181, 1927 , //
, 181, 1927 ., , 25 :
182, 1927 , //
, 182, 1927 ., , 44 :
187, 1935 ,
// , 187, 1935 ., , 95 :
18
188/2 , 2- , 1876–1890, //
, 188/2, ( 1920- .), , 96 :
16, 1927 // , 16, 1927 . (II ), , 52 .:
28, 1924. //
, 28, 1924 ., 72 .:
39 //
, 39, - , 70 .:
62, 1926// , 62, 1926 ., 2 .:
63// , 63, -, 8 .:
69, 1934. . « »
// , 69, 1934 ., , 4 .:
91, 1929 « », // , 91, 1929 ., , 7 .:
1912 , . , , « », 1912:
1912 , // ( ), 1912, № 23/2, 114 –124:
1912 , // ( ), 1912, №1, 5–15:
1913 , - ( ) // ( ), 1913, № 11, 205 –298:
1928 , // (-), 1928, № 5, 138 –139:
1929 , , , ., 1929:
1931 , // ( ), 1931, №7/8, 308 –319:
|
19 |
. . , . . .
, , , , ,
(1860–1937) « » : , : , , , , ,: , ,, : , :
A. A. Bobokhyan, PhD
Institute of Archaeology and Ethnography
Vishap Stelae according to Archival Materials of Atrpet
Keywords: Atrpet, vishap stelae, history of research, distribution, landscape, archaeological context.
In the works of the Armenian writer and traveler Atrpet (1860-1937) important data have been preserved on ‘vishap’ stelae (dragon stones) – well-known monuments of ancient Armenia. The discussion of those data enables to conclude that the author had quite a deep knowledge of the ancient historical-cultural environment of his country and its social organization. According to the data acquired mainly in the archives, Atrpet mentions 31 clusters of vishaps – 7 of which in Tayk, 1 in Gugark, 15 in Ayrarat, 3 in Turuberan, 5 in Syunik provinces of historical Armenia. Vishaps can be encountered both as single, double and group units, hence, on the whole, it goes about ca. 50-60 stelae. They are situated in the mountain systems of Tsaghkavet, Karasnits, Byuraknyan, Metsrants, Haykakan Par, Aragats, Geghama and Vardenis, mainly on sources of the rivers (Araxes, Aratsani, Kura, Chorokh) beginning in those mountains, in small plateaus marked by lakes. Particularly, Atrpet’s data reproduces a historical landscape consisting of fortresses and temples, caves in lowland and sanctuaries in the mountains, as well as channels connecting the upper and lower altitudes. This was a community of farmers, engaged in active pastoral cattle-breeding, who created their sacred landscape both in and around the settlements as well as in the mountains. The key concept of that system was the dragon stones placed on the most important points of that cultural world. The analysis of the data handed down by Atrpet, their obvious coincidences with present-day evidence on vishap distribution traits indicate a fairly high degree of probability of this information.
