31.Данилюк әдісі бойынша табиғи жарықтандыру коэффициентін (тжк) есептеудің әдістемесін сипаттап жазыңыз.

Жұмыс орындарының жарықталынуы Өндірістік жарықтандыру, талаптары және есептеудің тәсілдері. Жалпы айтқанда адам ақпаратты көзі арқылы 80-90% алады. Алған ақпараттың сапасы әсіресе жарықталуынан байланысты - жеткіліксіз жарықталу болған кезде тек көзі ғана шаршамай, ағзасы толығымен шаршайды. Қалыпсыз жарықталуда нашар жарықтандырылған қауіпті аумақтар, жарық көздерінен және олардың сәулелерінен зақымданулар пайда болады, олардың айқын көлеңкелері жұмысшылардың көруін нашарлатады да бағдарын толығымен жояды, еңбек өнімділігі төмендейді де өнімнің брактары көбейеді. Өндірістік кәсіпорындарды жарықтандыру табиғи, жасанды және аралас болуы мүмкін. Табиғи жарықтандыру терезе (бүйірлік жарықталу), жарық шамдары (жоғарғы) арқылы немесе құрамды (терезе және шам арқылы бір уақытта) іске асырылады. Табиғи жарықтандыруды нормалау табиғи жарықтандыру коэффициенті (ТЖК) арқылы іске асырылады, ол мына формула бойынша анықталады КЕО = (2.1) мұнда Ев – бөлменің ішіндегі нүктелердің жарықталуы, лк; Ен – аспанның шашыраған жарығымен көлденең бетінің біруақыттық сыртқы жарықталуы (тура күн сәулелерін ескермегенде), лк. Барлық ТМД өңірі табиғи жарықтандыру коэффициенті (ТЖК) шамасынан байланысты бес сәулелік поясы болады. Үшінші поястың ТЖК базалық болып қабылданады, ал ТЖК қалған поястары мына формула бойынша есептелінеді КЕО = КЕО mc (2.2) мұнда m және c – жарықты және күн климатына сәйкес коэффициенттері. Табиғи жарықталуы ретінде бірқалыптылығымен бағаланады, сонымен бірқалыпсыздығы бүйірлік және табиғи жарықталуы бар бөлмелерде 3:1 (максималды ТЖК-ның минималды ТЖК-ға қатынасы) кем болмау керек. Жасанды жарықтандыру тәуліктің түнгі уақытында жеткіліксіз жарықталуы болған кезде пайдаланылады және олар қызметтік тағайыны бойынша жұмыстық, кезекші, апаттық, эвакуациялық және күзетшілікке бөлінеді. Жұмыстық жарықтандыру адамның қалыпты жұмыс істеуі үшін қажетті жағдайларды жасайды. Апаттық жарықтандыру жұмыстық жарық сөнген кезде іске қосылады. Апаттық жарықталудың шамдары жеке көзден қосылады және жұмыстық жарықтан 5% кем жарықты қамтамасыз етеді, бірақ бөлменің жұмыстық бетінде 2 лк кем емес және кәсіпорынның территориясында 1лк жарықты қамтамасыз етеді. Эвакуациялық жарықтандыру қауіп пайда болған кезде бөлмелерден халықты шығару үшін іске қосылады. Ол 50 адамнан астам жұмыс істейтін бөлмелерде, сондай-ақ қоғамдық ғимараттарда және, егер бір уақытта 100-ден астам адам жұмыс істейтін өндірістік кәсіпорындарда орнатылады. Бөлмелердің жарықталуы 0,5 лк, сыртында – 0,2 лк болу керек. Күзетшілік жарықтандыру күзетілетін өңірлер шекараларының бойында қарастырылады және 0,5 лк жарықты қамтамасыз ету керек. 

32.Табиғи жарықтандыруды бағалаудың геометриялық әдісіне сипаттама беріңіз.

Жарық тандыру жүйелері мен түрлер

 

Өнеркәсіптік үй-жайды жарықтандыру кезінде  пайдаланады:

1) тікелей күн сәулелерінен және жыл мен күннің уақытына, көкжиектің жарық шашуы географиялық ендікке, ауа қабатының ашықтығы мен бұлттылығына байланысты пайда болған табиғи жарық;

2) Электр жарық көздерінен пайда болған  жасанды жарықтандыру;

3) Табиғи жарықтандыру жеткіліксіз болған жағдайда жасанды жарықты қосымша пайдалану арқылы болған қосарлы жарықтандыру;

 

 

Табиғи жарықтандыру

 

Табиғи жарықтандыру қапталдық (қабырғасында жарық саңылаулары),  үстінен,  (мөлдір төбесі мен төбелерде жарық саңылауы болуы) және аралас (бір уақытта қабырғалар мен төбелерді жарық саңылаулары болуы) болып бөлінеді (сурет 2.1). Аспан E-жеңіл жабық табиғи жарықтың мәні, жыл мезгіліне бұлттар болуын, сондай-ақ бөлмеге еніп аспан жарық ағынының F, үлесін Тәулік уақытын байланысты. Бұл фракция жарық шамдар (терезе, керамика) мөлшері, жеңіл беру терезелер (көзілдірік ластануы жоғары тәуелді), ғимараттардың қарсы жарық шамдар қатысуымен, өсімдік, қабырғалар көрінісі коэффициенттерін және бөлменің төбесі (жеңіл түсті табиғи жарықтандыру бөлме жақсы) байланысты, және, осылайша, және т.б.

 

 

2.1 - сурет - табиғи жарықтың әр түрлі кезде KТЖ тарату:

а - біржақты жанынан жарықтандыру; б - екі жақты жанынан жарықтандыру; в - үстеме жарықтандыру;

г - біріктірілген жарықтандыру; 1 - жұмыс бетінің деңгейі.

 

Табиғи жарық жарық кез келген көзін жасау үшін жасанды жарық қарағанда оның спектрлік құрамы үздік болып табылады. Ол электр энергиясын үнемдеуге әкеледі. Сонымен қатар, бөлмеде табиғи жарық қарағанда жақсы, жасанды жарықты аз уақыт пайдалану қажет. Табиғи жарық пайдалану табиғи жарық коэффициентінің (ТЖК) тұжырымдамасын таныстырды және ең төменгі рұқсат етілген ТЖК орнату бағалау - бүкіл жарты көкжиегі атмосфералық жарық есебінен табиғи жарық жабық үй-жайда жарық қатынасы, пайызбен:

 

(2.1)

 

ТЖК, күн мен жыл мезгіліне байланысты, терезе геометриялық пішіні арқылы анықталады, шыныны  үй-жайларды, қабырғалары боялмаған, жарық шамдары алыстай бастағанда, ТЖК  мәні азаяды.

Ең төменгі рұқсат етілген мәні ТЖК разряд жұмыс бойынша анықталады: атағы жоғары, ең төменгі рұқсат етілген мәні ТЖК көп.

Табиғи жарық жарық болмауы көмегімен электр жарық көздері жинақталатын жасанды жарық пайдалану. Жасанды жарықтандыру сындарлы пайдалану бойынша, жалпы, жалпы, жергілікті және (2.2-сурет) аралас болуы мүмкін.

 

 

2.2  - сурет - Жасанды жарықтандыру түрлері

а – комбинациясы; б - жерсіндірілген жалпы

 

 

Жасанды жарықтандыру

 

Жобалау жасанды жарықтандыру екі түрі болуы мүмкін - жалпы және аралас. Жалпы жарықтандыру жүйесі орындалған жұмыстың бір түрге (құю, дәнекерлеу, дүкендер гальваникалық), сондай-ақ әкімшілік, кеңсе және қойма кеңістікте барлық аудандарында қолданылады. Жалпы біркелкі жарықтандыру (жылтыр ағынының біркелкі жұмыс орындарын жері жоқ бүкіл аума ында таратылады) және (жұмыс орындарын жері негізінде) жерсіндірілген жалпы жарықтандыру айырмашылық жүргізу керек.

 

33.Кір жуатын орындарды санитарлық тексерудің бағдарламасын сипаттап жазыңыз.

34. Ғимарат жобасында инсоляцияның ұзақтығын анықтаудың әдістемесін жазыңыз.

35. Жатақханаларды санитарлық тексерудің бағдарламасын сипаттап жазыңыз.

36. Транспорттық шу деңгейін асапаптық әдіспен анықтауды сипаттап жазыңыз.

факторға айналып отыр. 30 децибелге дейінгі әлсіз шу (жапырақтың сыбдыры, баяу естілетін музыка) адамға жайлы естілді, ал 20—120 децибелдін гүрсіл (жүк машинасының, реак-тивтік самолеттің, пневматикалық балғаның, дискотекадағы му-зыканың дыбысы) нерв жүйесін тітіркендіріп, адамның денсау-лығына да айтарлықтай зиян етеді. 60-70 децибелден басталатын даңғаза шу адамның есту қабілетін әлсіретеді, мұндай жағдай балаларда 45 децибелден кейін-ақ басталады. 80 децибелдік шу адамның ойлау қабілетін нашарлатады, артерия қысымының тербеліс өрісін арттырады, айналадағы өрістерді қабылдау қабілетін әлсіретеді. Шудың ұзақ уақыт әсер етуі вегетативтік нерв жүйесін шайқалтып, қан айналымын бұзады, гипертонияға әкеп соқтырады. 90 децибелдік шу адамды мүлде саңырау етеді. Жалпы алғанда, шу адамның дене және рухани денсаулығына қатер төндіреді. Адамның айналасындағы шу көздері толып жатыр және олар алуан түрлі. Олардың ең бастылары — транспорт құралдары, өнеркәсіп және тұрмыс кәсіпорындарының техникалық жабдық-тары, желдету, газ турбина және компрессор қондырғылары, самолет двигательдері мен іштей жанатын двигательдерді сынау станциялары, әр түрлі аэро-газ динамикалық қондырғылар. Тұрғын үйлерде, мектептерде, ауруханаларда, халық тұратын және тынығатын орындарда едәуір шу байқалады. Бұл халықтың нерв жүйесін қоздырып, тынығуға кедергі жасайды. Организмнің ерекшелігіне және шудың дағдылы көріністеріне қарай шу адамға түрліше әсер етеді. 40 децибелден төменгі шу психикаға әсер етеді деп есептеледі. Шудың тітіркендіруші әсері оның шамасына, спектрлік және уақытша сипаттамаларына байланысты.

Қаладағы шуды азайтуды ТРАНСПОРТ ҚҰРАЛДАРЫНАН ШЫҒАТЫН ШУДЫ ТӨМЕНДЕТУ есебінен бастау керек. Шуды бәсеңдетудің екінші жолы – қала аумағын көгалдандыруды көбейту. Жасыл өсімдіктер дыбыс энергиясы арқылы келіп түсетін шуды сіңіріп, 20%-ға дейін төмендетеді. Бұған жапырақ пластинкаларының әртүрлі бағыттылығы, икемділігі, жапырақтардың қозғалуы ықпал етеді