10. Желдетуге қойылатын негізгі талаптарды көрсетіңіз, табиғи желдетуге қойылатын гигиеналық талаптарды ашып көрсетіңіз.

Желдету ^[1] (татынша: ventіlatіo — желдету) — үй бөлмелерінде, өндіріс орындарында, т.б. реттеулі ауа алмастыруға, адам денсаулығына қолайлы жағдай жасауға, сондай-ақ технологиялық процестердің талаптарына сай құрал-жабдықтар мен құрылыстық құрылымдарды, материалдарды, азық-түлікті, т.б. сақтауға арналған шаралар жүйесі.

Желдету ағындата желдету, сора желдету, ағындата-сора желдету, жалпылай алмастыра желдету және жергілікті желдету болып бөлінеді. Ағындата желдету ішке тек таза ауа беруді қамтамасыз етеді. Ал ауаны тысқа шығару іштегі қысымның артуына байланысты саңылаулардан, есіктің ашылып-жабылуы кезінде іске асады. Сора желдету желдетілетін бөлмедегі ауаны әкету үшін қолданылады. Бұл жағдайда бөлмедегі ауа қысымы кемиді де, есіктен және саңылаудан таза ауа кіреді. Ағындата-сора желдетуде таза ауаның енуі мен лас ауаның әкетілуі бір мезгілде қатар жүреді. Бұл әдіс ауа алмасуы үнемі қарқынды жүрген кезде ғана тиімді.

Жалпылай алмастыра желдету бөлмеде бөлінетін шектен тыс зиянды заттардың, жылу мен будың таза ауамен залалсыз шекке дейін араласуына негізделген. Ал жергілікті желдетуде зиянды заттар (газ, бу, т.б.) олардың пайда болатын жерлерінен сору құралдары арқылы тысқа шығарылады. Бұл әдіс шектеулі кеңістікте ғана қолайлы ауа ортасын тудыра алады. Желдету үйдің және сыртқы температураларының айырмашылығы мен желдің әсерінен (мысалы, үймерет аэрациясы) болатын табиғи желдету және механикалық әсер ету арқылы (ауа желдеткіштер арқылы қозғалысқа түсіріледі) атқарылатын механикалық желдету болып ажыратылады.^[2]

Табиғи жолмен желдету[өңдеу]

Табиғи жолмен желдету - ашық терезелер немесе люктар арқылы ауаның еркін алмасуымен қамтамасыз етілетін желдету.

11.Жылыту жүйесіне қойылатын негізгі талаптарды көрсетіңіз. Орталықтандырылмаған жылыту жүйесі туралы ашып жазыңыз.

ЖЫЛЫТУ – үй-жайдың температурасын адамға жайлы, кейде технологиялық процестің талаптарына сай деңгейде ұстап тұру үшін жүргізілетін жасанды жылыту процесі. Негізінен, сумен Ж. кең таралған. Мұнда жылу ыстық сумен жылыту құралдары арқылы беріледі. Сумен Ж. жүйесінің құрамына су қыздырғыштар, жылыту құралдары (радиаторлар, конвекторлар, панельдер, т.б.); су құбырлары, су қызған кезде оның артық көлемін қабылдайтын ыдыс, бекітіп реттеу арматурасы кіреді. Сумен Ж. жүйесі табиғи айналымға түсетін және мех. тәсілмен айналымға түсірілетін түрлерге бөлінеді. Біріншісінде су қыздырғышта ысытылған су және жылыту құралдары мен құбырларда салқындаған судың темп-раларының, тығыздықтарының айырымдары есебінен айналымға түседі. Екіншісінде су, негізінен, салқындаған суды қыздырғышқа беретін түтік құбырға орнатылатын циркуляциялық сорғының әрекеті есебінен жүреді. Бумен Ж-да жылу тасымалдағыш су буы бөлмелерде орнатылған жылыту құралдарына бу құбырлары арқылы беріледі. Бумен жылыту жүйелерінде будың жылыту құралдарында конденсациялануы кезінде бу түзіп жылу бөліп шығару қасиеті пайдаланылады. Бұл кезде пайда болған конденсат құбыр арқылы бір орталықтан жылумен қамтамасыз ету торабына немесе жылытылатын үй-жайдағы қазандыққа қайтып оралады. Ж. мақсатында бу машиналарынан, турбиналарынан, т.б. шығатын бу да қолданылуы мүмкін.

12. Тұрғын үй бөлмелерінің қолайлы климатын гигиеналық нормалаудың негізгі принциптерін жазыңыз.

13. Шудың негізгі параметрлерін атаңыз. Шуды бағалау көрсеткіштерін жазыңыз.

14. СанЕмН №357 31 мамыр 2017 ж. құжаты бойынша «Денсаулық сақтау объектілеріне қойылатын санитарлық-эпидемиологиялық талаптар» санитариялық қағидаларының негізгі ережелерін жазыңыз.

15. Аудандық жоспарлаудың негізгі гигиеналық принциптерін көрсетіңіз.

16. Аймақтар мен бөлмелерде инсоляцияның ұзақтығына қойылатын негізгі талаптарды атаңыз.

17. Орталықтандырылмаған сумен қамтамасыз етудің арнайы қондырғыларына сипаттама беріңіз. Шахталы құдықтарды санитарлық тексеру әдістемесін көрсетіңіз.

18. Елді мекеннің канализация жобасына санитарлық сараптама жүргізудің әдістемесін көрсетіңіз.

19. Қатты тұрмыстық қалдықтар полигонын күнделікті санитарлық бақылауда қадағалануын сипаттап жазыңыз.

20. Атмосфералық қысымды өлшеу әдістемесін сипаттап жазыңыз.

21. Елді мекен орындарында атмосфералық ауаның сапасын бақылау ережесін сипаттап жазыңыз.

22. Атмосфералық ауаның ластануын кешенді бағалау әдістемесін сипаттап жазыңыз.

23. Өндіріс объектілерінде санитарлық қорғаныс аумағының қалыпты мөлшерін бағалау әдістемесін сипаттап жазыңыз.

24. Шекті рұқсат етілген шығырыс (ПДВ) жобасына санитарлық сараптама жүргізу әдістемесін сипаттап жазыңыз.

25. Тұрғын және қоғамдық ғимараттарды жоспарлау және салу кезіндегі санитарлық бақылау жүргізуді көрсетіңіз. Тағайындалуына қарай ғимараттар тобын, ғимарат қабаттарының түрлерін көрсетіңіз.

26. Жасанды жарықтандыруға қойылатын негізгі гигиеналық талаптырды ашып жазыңыз.

27. Механикалық желдету жүйесіне қойылатын гигиеналық талаптарды сипаттап жазыңыз.

28. Орталықтандырылған жылыту жүйесіне қойылатын талаптарды сипаттап жазыңыз. Жылу тасымалдаушы түрлерін, жылытушы аспаптарға қойылатын талаптарды ашып көрсетіңіз.

29. Бұлақ каптаждарына қойылатын санитарлық-эпидемиологиялық талаптарды сипаттап жазыңыз.

30. Шахталық құдықтарға санация жүргізу әдістемесін сипаттап жазыңыз. Шахталық құдықтар суын мөлшерлеуші патрондармен залалсыздандыру әдістемесін ашып жазыңыз.

23. Бактериологиялық зертеу мақсатында тарату торабынан су сынамасын алу әдістемесін сипаттап жазыңыз.

24. Топырақтың механикалық құрамын бақылау әдістемесін сипаттап жазыңыз.

Топырақтың механикалық құрамы оның сулы-физикалық, физикалық-механикалық, ауалық және жылулық қасиетіне, қышқылдану қалпына келу жағдайына, сіңірулік қасиетіне, топырақта, азоттың жиналуына әсер етеді. Механикалық құрамына байланысты топырақта оны өңдеудің, егістік жұмыстардың жүргізілуіне, тыңайтқыш шашу мөлшеріне және ауылшаруашылық өнімдерін себу жағдайлары өзгереді: Егер құмды және құмдақ топырақтар жылдам өңделгенмен, оларда гумуспен пен ылғал аз болады және олар жел эррозиясына төзімсіз келеді. Топырақ бөлшектерінің көлденеңі 1 мм-ден артық болса, онда оларды топырақтың қаңқасы деп атайды, ал 1 мм-ден кем болса, ол бөлшектерді топырақтың ұлпасы (мелкозем) деп атайды. Топырақтың қаңқасына жататын механикалық бөлшектер тастар (көлденеңі 10 мм-ден ірі), ірі қиыршық (5—10 мм), орташа қиыршық (3—5 мм) және ұсақ қиыршық (1—3 мм). Топырақтың ұлпасына кіретін бөлшектер ірі құм (0,5 мм), орташа құм (0,25—0,5 мм), майда құм (0,05— 0,25), ірі шаң (0,001-0,005 мм), тозаң (0,001-0,0001 мм) және коллоидтар (0,0001 мм-ден аз бөлшектер)[3]. Механикалық тұрғыдан топырақ тасты, қиыршықты тастақты, құмдақ (80 пайызға астамы құм, 10 пайыз дейін сазы бар), құмдауыт (құмы 70 пайыздан астам, сазы 30 пайыз аз), ұсақ сазды (10-80 пайыз саз, қалғаны құм), саздақ, сазды, борлы, әкті (20 пайыздан астам әк), қара топырақ (20 пайыздан астамы гумус) және қара шірік (торф) болып бөлінеді.Механикалық бөлшектердің көлеміне қарай топырақтың бес түрін ажыратады: қиыршықты тастақты (3-1 мм),құмдақты (1-0,05мм), ірі шанды (0,05-0,1 мм), шанды (0,01-0,001 мм), қайырлы (<0,001 мм) топырақ. Ал механикалық құрамы бойынша топырақ: құмдақ, құмдауыт, саздау, сазды деп бөлінеді. Аталмыш құрылымы топырақтың табиғи құрылу процесінің және жерді пайдалану әсерінен пайда болады. Органикалық заттардың кейбір ыдырау өнімдері (мысалы, гумин және ульмин қышқылдары) кальциймен қосылыс түзіп, майда топырақ бөлшектері бір-бірімен жабысып, бірігіп ірі бөлшектер құрайды. Сондықтан топырақ құрылысы саңлаулы-түйіршікті, үйінділі, діңгекті, қатпарлы түрде болуы мүмкін. Топырақ құрылымының айырмашылығы оның сулы-физикалық және биологиялық режимдерін анықтайды.